I PZP 1/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Rejman (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Berutowicz, Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Stanisława G. przeciwko Dyrekcji Centralnego Ośrodka Sportu w W. o wynagrodzenie za pracę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie postanowieniem z dnia 21 grudnia 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy pracownik zatrudniony na stanowisku specjalisty - organizatora imprez w Centralnym Ośrodku Sportu, który w związku z wykonywaniem pracy przez znaczną część czasu pracy pozostaje poza zakładem pracy, wskutek czego czas jego pracy nie może być ściśle kontrolowany, jest pracownikiem na stanowisku samodzielnym w rozumieniu art. 135 kodeksu pracy?"po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych powziął następującą uchwałę:Pracownik zatrudniony na stanowisku specjalisty - organizatora imprez w Centralnym Ośrodku Sportu, który w związku z wykonywaniem tej pracy znaczną część czasu pozostaje poza zakładem pracy, jest pracownikiem zajmującym stanowisko samodzielne w rozumieniu art. 135 k.p. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca domagał się zasądzenia od Centralnego Ośrodka Sportu w W. wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych wykonywaną w okresie od 12.V.1975 r. do 29.X.1977 r. Zakład pracy wniósł o oddalenie wniosku, ponieważ Stanisław L. był pracownikiem na stanowisku samodzielnym. Nie przysługuje mu przeto wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych w dniach powszednich, a za przepracowane niedziele, święta i dni wolne od pracy roszczenia jego zostały zaspokojone.Terenowa Komisja Rozjemcza uwzględniła wniosek tylko częściowo i jedynie w odniesieniu do pracy w niedziele, święta i dni wolne od pracy. Oddalając żądanie wnioskodawcy w pozostałym zakresie, stanęła na stanowisku, że nie przysługuje mu wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych w dniach powszednich, ponieważ zajmował stanowisko samodzielne specjalisty - organizatora imprez i część czasu pracy przebywał poza zakładem, wskutek czego czas jego pracy nie mógł być kontrolowany. Wnioskodawca wykonywał pracę w godzinach nadliczbowych w ramach swoich obowiązków i dlatego nie przysługuje mu prawo do oddzielnego wynagrodzenia wraz z dodatkiem, o którym mowa w art. 137 § 1 k.p., za godziny przepracowane w dni powszednie, co wynika z treści § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 1974 r. w sprawie zasad i trybu określania kierowniczych i innych samodzielnych stanowisk pracy dla celów związanych z uprawnieniem do oddzielnego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych oraz do ustalania czasu trwania okresu próbnego (Dz. U. Nr 37, poz. 215).Orzeczenie Terenowej Komisji Rozjemczej zaskarżyły obie strony.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przeprowadził postępowanie dowodowe, które pozwalało na ustalenie, że wnioskodawca jako specjalista - organizator imprez sportowych pracował nieraz w Warszawie, a nieraz w innych miejscowościach. W okresie objętym sporem Stanisław L., w związku z organizowanymi imprezami, przeciętnie przez przeszło połowę każdego miesiąca przebywał w terenie. Sąd zwraca uwagę na treść pkt 9 ust. zał. nr 6 do zarządzenia nr 40 Przewodniczącego Głównego Komitetu Kultury Fizycznej i Turystyki z dnia 29 września 1976 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników Centralnego Ośrodka Sportu; z zarządzenia wynika, że pracownikiem na stanowisku samodzielnym jest ten, kto w związku z wykonywaniem pracy przez znaczną część czasu pracy pozostaje poza zakładem, wskutek czego czas jego pracy nie może być kontrolowany. Brzmienie jednak tego przepisu pozostaje w sprzeczności z treścią § 1 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 1974 r. (Dz. U. Nr 37, poz. 215), wydanego na podstawie art. 135 § 2 k.p., i dlatego powstaje wątpliwość co do jego mocy obowiązującej.W związku z tym przedstawione zostało do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne uwidocznione w sentencji uchwały.W rzeczywistości jednak Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych pragnie otrzymać odpowiedź na pytanie, co należy rozumieć przez stałe samodzielne wykonywanie przez pracownika czynności poza zakładem pracy. Ścisłe bowiem rozumienie tych słów prowadzi do wniosku, że nie pozwalają one na zaliczenie do kategorii pracowników samodzielnych tych, którzy pozostają poza zakładem pracy tylko przez znaczną część czasu pracy. Takie zaś właśnie uregulowanie zagadnienia przez zakład pracy, jako sprzeczne z aktem prawnym wyższego rzędu, byłoby nieważne.Czas pracy pracowników samodzielnych unormowała nowela z 1958 r. do ustawy o czasie pracy w art. 16a. Wyodrębniła ona pracowników na stanowiskach kierowniczych oraz innych samodzielnych. Układy zaś zbiorowe pracy i przepisy płacowe określać miały, kogo należy zaliczyć do tej ostatniej kategorii. Do wydania wytycznych w tej mierze upoważniona była Rada Ministrów w porozumieniu z CRZZ. Paragraf 2 uchwały nr 394 Rady Ministrów z dnia 17 września 1959 r. (M.P. Nr 84, poz. 444) stanowił, że stanowiska samodzielne to stanowiska uznane za takie w strukturze organizacyjnej zakładu pracy albo wymagające, aby pracownik w związku z rodzajem wykonywanej pracy znaczną część czasu przebywał poza zakładem, w warunkach uniemożliwiających bezpośrednią kontrolę czasu pracy.W świetle zaś § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 1974 r. (Dz. U. Nr 37, poz. 215) pracownikami na stanowiskach samodzielnych w rozumieniu art. 27 i 135 k.p. są:1) pracownicy, którym powierzono samodzielne wykonywanie wyodrębnionych zadań, podlegający bezpośrednio kierownikowi zakładu pracy lub jego zastępcy;2) radcowie prawni,3) pracownicy, których czas pracy nie może byś ściśle kontrolowany w związku ze stałym samodzielnym wykonywaniem poza zakładem pracy czynności administracyjnych, kontrolnych lub innych o podobnym charakterze.Poza tym rozporządzenie przewiduje inne przypadki, w których pracownicy są lub mogą być uznani za samodzielnych.Ponadto rozporządzenie Rady Ministrów - o którym mowa - stanowi w § 2 ust. 1, że wykazy samodzielnych stanowisk pracy, dostosowane do organizacji pracy i do nomenklatury stanowisk obowiązującej w danej gałęzi pracy, ustala się w przepisach o wynagrodzeniu.Sąd Najwyższy wyraża zapatrywanie, że na rozważanym odcinku nie nastąpiła merytoryczna zmiana i że rozporządzenie Rady Ministrów z 1974 r. wyraża tę samą myśl co uchwała Rady Ministrów z 1959 r. - tylko w formie mniej wyraźnej. Nie było zresztą podstaw do odstąpienia od ukształtowanego od lat pojmowania pojęcia pracownika na stanowisku samodzielnym. Nie jest możliwe do przyjęcia, że za samodzielnego pracownika uważa się tylko tego, kto stale, a więc zawsze, wykonuje pracę poza zakładem pracy. Przede wszystkim trudno sobie wyobrazić pracownika, który nigdy nie jest obecny w zakładzie pracy.Po drugie, gdyby nawet mogło się to zdarzyć, to niewątpliwie tak rzadko, że przekreślałoby praktyczne znaczenie § 1 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 1974 r.Zwrot: "pracownicy, których czas pracy nie może być ściśle kontrolowany w związku ze stałym samodzielnym wykonywaniem poza zakładem pracy czynności (...)" należy rozumieć w ten sposób, że do stałych obowiązków pracownika należy wykonywanie poza zakładem pracy czynności administracyjnych, kontrolnych lub innych o podobnym charakterze.Pracownika, który znaczną część czasu pracy poświęca na samodzielne wykonywanie czynności administracyjnych poza zakładem pracy, należy uznać za pracownika na stanowisku samodzielnym, jeżeli jest ono uznane za takie w przepisach o wynagrodzeniu.Przez znaczną zaś część czasu należy rozumieć w każdym bądź razie wykonywanie pracy poza zakładem przez przeszło połowę czasu pracy.