IV CR 496/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Pietrzykowski. Sędziowie SN: J. Majorowicz, Z. Marmaj (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zakładów Gazownictwa w T. przeciwko Janowi B. o zapłatę, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Mielcu z dnia 15 czerwca 1979 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Mielcu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktycznePrawomocnym wyrokiem wydanym w sprawie karnej Sąd Rejonowy w Mielcu uznał Jana B. winnym tego, że w dniu 20.I.1976 r. przekraczając granice obrony koniecznej ugodził nożem Franciszka S., powodując u niego rozstrój zdrowia na okres ponad 7 dni. Franciszek S. był w owym czasie pracownikiem Zakładów Gazownictwa i w związku z tym pracodawca wypłacił mu za okres niezdolności do pracy zasiłek chorobowy o łącznej kwocie 5.959 zł, którego zwrot dochodzi w sprawie niniejszej od pozwanego Jana B.Sąd Rejonowy powództwo w całości uwzględnił. Sąd Wojewódzki, rozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanego, przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, a mianowicie, "czy sąd rozpoznając sprawę z powództwa zakładu pracy przeciwko sprawcy szkody o zwrot wypłaconego swemu pracownikowi zasiłku chorobowego z tytułu czasowej niezdolności do pracy może ograniczyć jego odpowiedzialność na zasadzie art. 5 k.c., czy też może zmniejszyć obowiązek naprawienia szkody na zasadzie art. 362 k.c. ze względu na to, że pozwany jako sprawca wyrządził szkodę w warunkach przekroczenia granic obrony koniecznej".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy po przejęciu sprawy do rozpoznania zważył, co następuje:Problemy wyłaniające się na tle zwrotu wypłaconego zasiłku chorobowego były już wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięć Sądu Najwyższego. Zagadnienia tego dotyczą m.in. uchwała z dnia 10.X.1972 r. (OSNCP 1973, z. 6, poz. 95) uchwała z dnia 31.VII.1975 r. (OSNCP 1976, z. 5, poz. 92), wyjaśniająca zakres stosowania w tych sprawach ograniczeń wynikających z art. 120 i 119 kodeksu pracy, oraz uchwała składu 7 sędziów z dnia 30.X.1976 r. (OSNCP 1977, z. 3, poz. 42) wpisana do księgi zasad prawnych, a dotycząca legitymacji czynnej do dochodzenia zwrotu tego zasiłku oraz podstawy prawnej takiego powództwa. Uchwała ostatnio wymieniona stanowi, że zwrotu wypłaconego zasiłku chorobowego z tytułu czasowej niezdolności do pracy od sprawcy czynu, który spowodował konieczność jego wypłaty, może dochodzić ten, kto dokonał jego wypłaty, tzn. zakład pracy albo Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie przepisu art. 197 ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznym (Dz. U. Nr 51, poz. 396 z późn. zm.).Już z wyroku wydanego w postępowaniu karnym wynika, że pozwany dopuścił się występku w warunkach przekroczenia obrony koniecznej. Okoliczność ta wskazywała na konieczność rozważenia zakresu odpowiedzialności pozwanego za szkodę w postaci wypłaconego zasiłku chorobowego.Roszczenie zakładu pracy, który wypłacił swojemu pracownikowi zasiłek chorobowy, jest roszczeniem regresowym, co wynika z charakteru roszczenia oraz z treści powołanej wyżej uchwały Sądu Najwyższego wpisanej do księgi zasad prawnych. Popełnienie czynu niedozwolonego rodzi stosunek prawny między poszkodowanym i sprawcą szkody. Czyn ten nie rodzi natomiast stosunku prawnego między sprawcą szkody i osobą, która szkodę w części lub w całości naprawiła. Jednakowoż naprawienie szkody przez osobę, która czynu niedozwolonego nie popełniła, może zrodzić roszczenie zwrotne tej osoby względem sprawcy szkody. Taka właśnie sytuacja ma miejsce wówczas, gdy zakład pracy albo ZUS wypłaci poszkodowanemu pracownikowi zasiłek chorobowy. Podstawą tego roszczenia jest przepis art. 197 ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznym (Dz. U. Nr 51, poz. 396 z późn. zm.), nie zaś art. 415 k.c. powołany przez Sąd Rejonowy.Istotą roszczenia regresowego jest to, że wywodzi się ono z przejścia z mocy prawa na osobę trzecią uprawnień samego poszkodowanego. Roszczenie to nie może zatem przekraczać roszczenia przysługującego samemu poszkodowanemu na podstawie przepisów prawa cywilnego. Jeśli jednak z mocy szczególnego przepisu prawa osoba trzecia świadczyła poszkodowanemu więcej, niż przysługiwałoby mu od sprawcy szkody, to jej roszczenie regresowe ogranicza się do tego, co poszkodowany mógłby uzyskać od bezpośredniego sprawcy.W świetle powyższych uwag co do charakteru roszczenia regresowego nie można przypisać rozstrzygającego znaczenia użytemu w art. 197 ustawy o ubezpieczeniu społecznym sformułowaniu, że roszczenie regresowe przysługuje do wysokości wypłaconych świadczeń. Dlatego też nie można podzielić stanowiska wypływającego z zaskarżonego orzeczenia, że sprawca czynu powodującego konieczność wypłaty zasiłku chorobowego miałby zawsze obowiązek wyrównać pełną równowartość wypłaconych świadczeń. Zakład pracy, który wypłacił zasiłek chorobowy, może zatem uzyskać od sprawcy czynu tylko tyle, ile przysługiwałoby bezpośrednio poszkodowanemu na podstawie przepisów prawa cywilnego. Jeżeli więc poszkodowany pracownik przyczynił się do zaistnienia zdarzenia, które spowodowało jego niezdolność do pracy - co jak można wnosić z treści wyroku karnego miało miejsce w rozpatrywanym wypadku - to okoliczność ta powinna być uwzględniona w procesie regresowym o zwrot tego zasiłku. Rekapitulując należy stwierdzić, że w sprawie z powództwa zakładu pracy o zwrot wypłaconego zasiłku chorobowego przeciwko sprawcy czynu, który spowodował konieczność jego wypłaty (art. 197 ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznym), pozwany może powoływać się na wszelkie okoliczności ograniczające zakres jego odpowiedzialności, a przede wszystkim na to, że poszkodowany pracownik przyczynił się do powstania szkody (art. 362 k.c.).Ponieważ Sąd Rejonowy postąpił odmiennie i nie wyjaśnił istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, przeto zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania (art. 381 § 1 i 388 § 1 k.p.c.).