I CZ 130/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN H. Dąbrowski (sprawozdawca). Sędziowie SN: W. Kuryłowicz, A. Wielgus.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Rady Powiatowej Erfurt - Referat Opieki nad Młodzieżą - działającego na rzecz Uty S. o stwierdzenie wykonalności orzeczenia, na skutek zażalenia Prokuratora Wojewódzkiego na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 31 lipca 1980 r.postanowił zaskarżone postanowienie uchylić i przekazać sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym postanowieniem z dnia 31.VII.1980 r. Sąd Wojewódzki oddalił wniosek o stwierdzenie wykonalności wyroku Sądu Powiatowego w Erfurcie, mocą którego Stefan O. - obywatel polski, zamieszkały w B. w Polsce - zobowiązany został do płacenia alimentów na rzecz małoletniego Marc-Dennisa S., obywatela Niemieckiej Republiki Demokratycznej. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż przepisy k.p.c. przewidują możliwość stwierdzenia przez sąd polski wykonalności wyroku sądu zagranicznego, jeśli zostaną spełnione warunki w nich przewidziane (art. 1150 k.p.c.). Jednym z tych warunków jest nienaruszenie przez sąd obcego państwa wyłącznej jurysdykcji sądów polskich (art. 1146 § 1 pkt 2 k.p.c.). W sprawie niniejszej, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, warunek ten nie został spełniony, bowiem - jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia - stosownie do art. 29 umowy między PRL i NRD w sprawach cywilnych, rodzinnych i karnych (Dz. U. z 1958 r. Nr 27, poz. 114) do roszczeń alimentacyjnych dochodzonych poza procesem o rozwód lub ustalenie nieważności małżeństwa właściwy jest wyłącznie sąd miejsca zamieszkania osoby zobowiązanej do dostarczenia utrzymania.W zażaleniu Prokurator Wojewódzki w Białymstoku wniósł o uchylenie powyższego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił, iż zaskarżone postanowienie zapadło z naruszeniem przepisów art. 1096 i 1150 k.p.c. oraz art. 1146 § 1 i 2 k.p.c. i przepisów powołanej umowy zawartej między PRL i NRD w brzmieniu nadanym protokołem sporządzonym w Warszawie dnia 18 kwietnia 1975 r. z mocą obowiązującą od dnia 2 lutego 1976 r. (Dz. U. Nr 14, poz. 80 i 81).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zaskarżone postanowienie zostało wykonane po przeprowadzeniu obligatoryjnej - z mocy art. 1148 § 2 k.p.c. rozprawy, na którą stawił się tylko prokurator. Co do Józefa Stefana O. stwierdzono doręczenie zawiadomienia o rozprawie. Co do zawiadomienia wnioskodawcy o terminie rozprawy stwierdzono w protokole rozprawy, że pismo z zawiadomieniem o rozprawie sąd postanowił złożyć do akt ze skutkiem doręczenia.W związku z powyższym należy wskazać, iż w myśl art. 1135 § 1 k.p.c. strona (uczestnik postępowania) zamieszkała za granicą, jeżeli nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia sprawy zamieszkałego w Polsce, obowiązana jest wskazać w Polsce pełnomocnika do doręczeń. Według § 2 art. 1135 k.p.c., w razie niewskazania pełnomocnika do doręczeń, przeznaczone dla strony pisma pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Stronę "należy o tym pouczyć przy pierwszym doręczeniu". Należy ją także pouczyć m.in. o tym, kto może być pełnomocnikiem.Z postanowień art. 1135 k.p.c. wynika, że przewidziany w § 2 k.p.c. sposób doręczenia przez złożenie do akt sądowych pisma (zawiadomienia o terminie posiedzenia) skierowanego do strony zamieszkałej za granicą może mieć zastosowanie tylko do dalszych pism (zawiadomień). Sąd bowiem ma obowiązek pouczyć o tym stronę przy pierwszym doręczeniu, które powinno nastąpić do rąk strony zamieszkałej za granicą według przepisów o doręczeniu pism osobom tam zamieszkałym.Jak wynika z akt sprawy, osobie, której w imieniu małoletniego złożyła wymieniony wniosek, nie doręczono dotychczas pod wskazanym we wniosku adresem w NRD pisma zawierającego pouczenie, o którym mowa w art. 1135 § 2 k.p.c.W tym stanie rzeczy usprawiedliwiona jest ocena, iż zaskarżone postanowienie, wobec wskazanego braku prawidłowego zawiadomienia wnioskodawcy o rozprawie, zostało wydane w wyniku postępowania dotkniętego z mocy art. 369 pkt 5 k.p.c. nieważnością, co Sąd Najwyższy na podstawie art. 381 § 1 k.p.c. z urzędu wziął pod rozwagę.Z tych już względów, przy dopuszczalnym z mocy art. 376 § 1 k.p.c. - wobec nieważności postępowania - rozpoznaniu zażalenia na posiedzeniu niejawnym, należało zaskarżone postanowienie na podstawie art. 388 § 1 w związku z art. 397 § 2 k.p.c. uchylić i przekazać sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Białymstoku, który przy ponownym jej rozpoznaniu powinien mieć na uwadze, iż przepisy powołanej umowy między Polską Rzeczpospolitą Ludową a Niemiecką Republiką Demokratyczną o obrocie prawnym w sprawach cywilnych, rodzinnych i karnych podpisanej w Warszawie dnia 1 lutego 1957 r., przytoczone w uzasadnieniu postanowienia w starym ich brzmieniu (Dz. U. z 1958 r. Nr 27, poz. 114), zostały następnie znowelizowane. Sporządzony dnia 18 kwietnia 1975 r. w Warszawie dwustronny protokół zmienił brzmienie niektórych przepisów (art. 26 do 28) i uchylił powołany w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia przepis art. 29 cyt. umowy (Dz. U. z 1976 r. Nr 14, poz. 80 i 81). Zgodnie zaś z art. 28 umowy w brzmieniu nadanym tym protokołem sprawy alimentacyjne między rodzicami i dziećmi mogą rozstrzygać organy obu umawiających się stron, zależnie od obywatelstwa dziecka lub miejsca jego zamieszkania. Wykluczona zatem została wyłączność jurysdykcyjna sądów krajowych w podanym zakresie.Z przytoczonych zasad Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.