I PZP 25/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Filcek (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Grymaszewski, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Grocholi, w sprawie z wniosku Edwarda G. przeciwko Miejskiemu Przedsiębiorstwu Techniki Sanitarnej w B. o ustalenie ciągłości pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 6 marca 1979 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy w świetle art. 66 § 2 k.p.c., który nakłada na zakład pracy obowiązek ponownego zatrudnienia pracownika tymczasowo aresztowanego w wypadku zapadnięcia wyroku uniewinniającego można przyjąć, że okres pozostawania bez pracy po wygaśnięciu umowy o pracę do czasu podjęcia zatrudnienia nie powoduje przerwy w zatrudnieniu w rozumieniu art. 51 § 1 k.p.?"po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych podjął następującą uchwałę:Pozostawania pracownika bez pracy w okresie pomiędzy wygaśnięciem stosunku pracy z powodu pobytu w tymczasowym areszcie (art. 66 § 1 k.p.), z którego został zwolniony na skutek wyroku uniewinniającego, a podjęciem pracy w dotychczasowym zakładzie pracy zobowiązanym w myśl art. 66 § 2 k.p. do ponownego zatrudnienia pracownika, nie uważa się - w świetle art. 51 § 1 zd. 2 w związku z art. 67 k.p. - za przerwę w zatrudnieniu pociągającą za sobą utratę uprawnień uzależnionych od nieprzerwanego zatrudnienia.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi na przedstawione przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie zagadnienie prawne, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 51 § 1 k.p. stanowi, że pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy, wlicza się do okresu zatrudnienia okres pozostawania bez pracy, za który przyznano wynagrodzenie, okresu pozostawania zaś bez pracy, za który nie przyznano wynagrodzenia, nie uważa się za przerwę w zatrudnieniu, pociągającą za sobą utratę uprawnień uzależnionych od nieprzerwanego zatrudnienia. Przedstawione pytanie prawne dotyczy drugiego z objętych cytowanym przepisem uprawnień. Jego rozwiązania należy poszukiwać w art. 67 k.p.Zgodnie z tym przepisem - w razie naruszenia przez zakład przeczy przepisów oddziału 7 rozdziału II działu drugiego kodeksu pracy, wśród których znajduje się art. 66 § 2 k.p. nakładający na zakład pracy po wygaśnięciu umowy o pracę z upływem 3 miesięcy nieobecności pracownika w pracy z powodu tymczasowego aresztowania obowiązek ponownego zatrudnienia pracownika, jeżeli postępowanie karne zostało umorzone lub gdy zapadł wyrok uniewinniający, a pracownik zgłosił swój powrót do pracy w ciągu 7 dni od uprawomocnienia się orzeczenia - w zakresie roszczeń pracownika stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące uprawnień pracownika w razie niezgodnego z prawem rozwiązania przez zakład pracy umowy o pracę bez wypowiedzenia. Odesłanie to na podstawie art. 57 § 4 k.p. obejmuje również przepis art. 51 § 1 k.p. Pośrednio bowiem również z tego przepisu wynikają dla pracownika określone roszczenia, uzależnione od okresu zatrudnienia bądź od nieprzerwanego zatrudnienia.Ponieważ art. 67 k.p. zawiera odesłanie do "odpowiedniego" stosowania powołanych wyżej przepisów, nie stoi na przeszkodzie takiemu zastosowaniu art. 51 § 1 k.p. okoliczność, że w razie odmowy zakładu pracy zatrudnienia byłego pracownika w sytuacji określonej w art. 66 § 2 k.p. przysługiwać mu będzie nie roszczenie o przywrócenie do pracy, do której to instytucji nawiązuje treść art. 51 § 1 k.p., lecz roszczenie o nawiązanie stosunku pracy.W piśmiennictwie prawniczym w tej ostatniej kwestii istnieje rozbieżność poglądów. Za roszczeniem o nawiązanie stosunku pracy przemawia przede wszystkim treść art. 66 § 2 k.p. nakładającego na zakład pracy obowiązek "ponownego zatrudnienia pracownika". Identyczne sformułowanie użyte zostało w art. 53 § 5 k.p. w odniesieniu do pracownika, z którym rozwiązano umowę o pracę bez wypowiedzenia z przyczyn przez niego nie zawinionych, określonych w art. 53 § 1 k.p., w szczególności z powodu jego długotrwałej niezdolności do pracy wskutek choroby, a który w okresie 6 miesięcy od rozwiązania umowy o pracę zgłosił swój powrót do zakładu pracy niezwłocznie po ustaniu tych przyczyn.W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 10 września 1979 r. I PZP 48/75 (OSNCP 1977, z. 4, poz. 65) sformułowanie to zostało uznane za podstawę roszczenia o nawiązanie stosunku pracy. W obu bowiem sytuacjach poprzedni stosunek pracy ustał i pracownik nie kwestionuje prawidłowości tego zdarzenia prawnego, lecz roszczenie swoje o zatrudnienie wywodzi z określonych prawem okoliczności, które powstały po ustaniu stosunku pracy. Tymczasem roszczenie o przywrócenie do pracy przysługuje w sytuacji, gdy pracownik kwestionuje prawidłowość ustania stosunku pracy. Wskazuje na to treść art. 289 § 2 k.p. określającego bieg terminu do złożenia wniosku o przywrócenie do pracy od dnia doręczenia zawiadomienia o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia albo od dnia wygaśnięcia umowy o pracę. Natomiast w tych wypadkach, w których zakład pracy obowiązany jest zatrudnić określoną osobę po raz pierwszy lub ponownie, przysługuje jej roszczenie o nawiązanie stosunku pracy. Do dochodzenia tego roszczenia ustanowiony został w art. 289 § 2 k.p. termin liczony od dnia doręczenia zawiadomienia o odmowie przyjęcia do pracy.Przyjęcie w obu rozważanych sytuacjach konstrukcji przywrócenia do pracy, pociągałoby za sobą konieczność składania wniosku do terenowej komisji odwoławczej do spraw pracy w ciągu 2 tygodni od daty doręczenia zawiadomienia o rozwiązaniu umowy o pracę bądź od daty wygaśnięcia tej umowy, mimo że w tym terminie z reguły nie powstawałyby okoliczności uzasadniające w świetle art. 53 § 5 czy art. 62 § 2 k.p. obowiązek zakładu pracy ponownego zatrudnienia pracownika.Toteż należy uznać, że w sytuacji określonej w art. 66 § 2 k.p. podstawę roszczenia pracownika o zatrudnienie stanowi ten przepis wprost bez potrzeby odwoływania się do art. 67 k.p., który dotyczyć może ewentualnie innych roszczeń pracownika (np. jak przyjęto w niniejszej uchwale - ustalenia uprawnień z art. 51 § 1 k.p.).Artykuł 67 k.p. jako podstawa roszczenia o przywrócenie do pracy wejdzie w rachubę także w związku z tymczasowym aresztowaniem pracownika, gdy zakład pracy stwierdził błędnie, iż nastąpiło wygaśnięcie stosunku pracy, mimo że nie zachodziły przesłanki określone w art. 66 § 1 k.p. (np. po upływie 2 miesięcy pobytu pracownika w tymczasowym areszcie). Wówczas bowiem pracownik, dochodząc zatrudnienia, kwestionowałby prawidłowość uznania stosunku pracy za wygasły.W sytuacji określonej w art. 66 § 2 k.p. uprawnienie z art. 51 § 1 zdanie drugie k.p. przysługiwać będzie zarówno wtedy, gdy pracownik podjął pracę w wyniku orzeczenia terenowej komisji odwoławczej do spraw pracy lub okręgowego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, jak również wtedy, gdy zakład pracy zatrudnił go dobrowolnie, co miało miejsce w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Nie znajduje bowiem logicznego ani społecznego uzasadnienia, aby uprawnienie z tego przepisu uzależniać od wyniku uprzedniego sporu przed wymienionymi organami.Z powyższych względów Sąd Najwyższy na przedstawione zagadnienie prawne udzielił odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały.Jej kierunek jest zbieżny z poglądem wyrażonym przez Centralną Radę Związków Zawodowych, w którym podkreślono, że przemawiają za nim również istotne względy społeczne, mianowicie te, że sytuacja prawna pracownika tymczasowo aresztowanego zrehabilitowanego w wyniku wydania wyroku uniewinniającego nie powinna być ukształtowania mniej korzystnie aniżeli pracownika przywróconego do pracy z powodu rozwiązania z nim stosunku pracy z naruszeniem przepisów prawa.