I KR 259/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Kotowski. Sędziowie: S. Fornalik, L. Jax (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Sewruk.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Kazimierza S., oskarżonego z art. 152 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez prokuratora oraz przez oskarżycieli posiłkowych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w R. z dnia 4 czerwca 1980 r.utrzymał zaskarżony wyrok w mocy (...).Uzasadnienie faktyczneKazimierz S. odpowiadał przed Sądem Wojewódzkim w R. jako oskarżony o to, że w dniu 13 października 1977 r. w miejscowości K., działając nieumyślnie, spowodował śmierć Janusza S. w ten sposób, iż podjął próbę - używając przemocy - odebrania dziecka Januszowi S. w głębokiej wodzie zbliżając się do brzegu, a następnie skacząc do wody w pobliżu stojącego w niej Janusza S., co zmusiło go do ucieczki w stronę nurtu rzeki, a więc w miejsce głębsze i niebezpieczniejsze, co w konsekwencji spowodowało jego utonięcie, tj. o czyn określony w art. 152 k.k.Sąd Wojewódzki w R. - po ponownym rozpoznaniu sprawy - wyrokiem z dnia 4 czerwca 1980 r. oskarżonego uniewinnił.Wyrok ten został zaskarżony przez prokuratora oraz oskarżycieli posiłkowych.Rewizja prokuratora, zarzucając wyrokowi błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia uniewinniającego oskarżonego Kazimierza S. od popełnienia zarzucanego mu czynu, polegający na twierdzeniu - opierając się na zebranych dowodach - że brak związku przyczynowego między zarzuconym czynem a zgonem Janusza S., a jeżeli nawet taki związek przyczynowy istnieje, to nie może decydować o uznaniu winy oskarżonego, gdy tymczasem pomiędzy całokształtem zachowania się oskarżonego a reakcją Janusza S. i następnie powstałym skutkiem istnieje zależność, co uzasadnia w pełni odpowiedzialność oskarżonego na podstawie art. 152 k.k. w postaci lekkomyślności, wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w R. w innym składzie orzekającym. (...)Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizje wniesione przez prokuratora oraz przez pełnomocników oskarżycieli posiłkowych nie są zasadne (...).(...) Dodatkowo należy ustosunkować się do zarzutu natury procesowej, który został podniesiony w pisemnym wniosku Prokuratury Generalnej z dnia 9 października 1980 r.W piśmie tym, zawierającym wniosek o uwzględnienie rewizji Prokuratora Rejonowego w K., wskazano m.in. dodatkowo na to, że Sąd Wojewódzki dopuścił się obrazy przepisów postępowania (zarzut z art. 287 pkt 2 k.p.k.) wskutek tego, że wbrew zakazowi wynikającemu z art. 168 k.p.k. zaliczył w poczet dowodów ujawnionych w toku przewodu sądowego wcześniejsze zeznania świadka Janiny S., który podczas rozprawy w dniu 7 maja 1980 r. odmówiła złożenia zeznań, korzystając z uprawnień przysługujących jej na podstawie art. 165 k.p.k.Temu dodatkowemu zarzutowi nie można odmówić słuszności. Sąd Wojewódzki bowiem w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdził, że chociaż świadek Janina S. jako bratowa oskarżonego skorzystała w toku rozprawy głównej podczas ponownego rozpoznania sprawy z prawa odmowy zeznań, to jednak nie ma przeszkód procesowych w wykorzystaniu jej poprzednich zeznań, skoro we wcześniejszych stadiach postępowania sądowego w pierwszej instancji z prawa odmowy zeznań nie skorzystała (argument a contrario z art. 168 k.p.k.).Późniejsze oświadczenie o odmowie zeznań rozciąga się tylko na te późniejsze zeznania.Pogląd ten należy uznać za niesłuszny.Jeżeli w sądzie pierwszej instancji świadek nie skorzystał z przysługującego mu na podstawie art. 165 k.p.k. prawa odmowy zeznań, a w razie ponownego rozpoznawania sprawy na skutek uchylenia poprzednio wydanego wyroku przez sąd rewizyjny - nie później niż przed rozpoczęciem zeznania na rozprawie przed sądem pierwszej instancji - oświadczył, że chce z prawa tego skorzystać, to na podstawie art. 168 k.p.k. poprzednie zeznanie takiego świadka nie może służyć za dowód i nie może być ani odczytane, ani odtworzone.Zakaz dowodowy bowiem, wynikający z ostatnio wymienionego przepisu, obowiązuje w każdym wypadku, gdy spełniony jest warunek podany w tymże przepisie, tj. gdy oświadczenie świadka o skorzystaniu z prawa odmowy zeznań złożone zostanie przed rozpoczęciem zeznania na rozprawie w sądzie pierwszej instancji, przy czym bez znaczenia jest to, czy jest to pierwsza rozprawa, czy też druga albo jeszcze któraś z następnych rozpraw, w związku np. z odroczeniem pierwszej rozprawy lub też w związku z uchyleniem poprzednio wydanego wyroku sądu pierwszej instancji. Wyrażony przez Sąd Wojewódzki pogląd, że takie oświadczenie rozciąga się tylko na późniejsze zeznania, jest oczywiście chybiony, gdyż wobec uzasadnionej odmowy zeznań takie późniejsze zeznania w ogóle nie istnieją.Zresztą ujawnienie poprzednich zeznań świadka podczas ponownego rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji może nastąpić jedynie w wypadkach wskazanych w ustawie, a m.in. wówczas, gdy świadek bezpodstawnie odmawia zeznań (art. 337 § 1 k.p.k.). Skoro zaś Sąd Wojewódzki uznał, że świadek w tym stadium sprawy ma prawo odmówić zeznań, to nie miał prawa - ze względu na zakaz dowodowy wynikający z art. 168 k.p.k. - ujawniać pod koniec przewodu sądowego jego uprzednich zeznań złożonych w postępowaniu przygotowawczym oraz na poprzednio przeprowadzonych rozprawach.Taka obraza przepisów postępowania nie może jednak być uznana za podstawę uchylenia zaskarżonego wyroku, gdyż nie mogła mieć wpływu na treść wyroku (art. 387 pkt 2 k.p.k.). Świadek Janina S. bowiem odeszła znad rzeki w momencie rozpoczęcia się ostatniej, decydującej dla kwestii winy oskarżonego, fazy zajścia i zeznania jej nie miały wpływu na decyzję sądu o uniewinnieniu oskarżonego (...).