III KR 495/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Gacek.Sędziowie: SN W. Gruber, SW del. L. Paprzycki.przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Z. Śliwińskiego.SentencjaSąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna po rozpoznaniu w dniu 13 marca 1987 r. sprawy A. N. i J. S. oskarżonych z art. 208 k.k. i 201 k.k. w zw. z art. 10 § 2 k.k. z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora od wy roku Sądu Wojewódzkiego w Ł. z dnia 30 września 1986 r., sygn. akt (...):1.zaskarżony wyrok uchyla i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Ł.;2. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz Zespołu Adwokackiego (...) w W. kwotę 2.200 zł tytułem wynagrodzenia za obronę z urzędu oskarżonego J. S. przed Sądem Najwyższym.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Ł. wyrokiem z dnia 30 września 1986 r. uniewinnił J. N. i J. S. od zarzutu przestępstwa z art. 208 k.k. i art. 201 k.k. w zw. z art. 10 § 2 k.k. polegającego na tym, że w nocy z 19 na 20 grudnia 1983 r. w Ł., działając wspólnie i w porozumieniu z I. T., po uprzednim wyłamaniu drzwi i zamków od zaplecza sklepu nr 2, zabrali w celu przywłaszczenia futra, czapki i kołnierze z lisów, błamy, pieniądze i inne przedmioty łącznej wartości 956.950,70 zł na szkodę Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy Spółdzielczego Przedsiębiorstwa Zaopatrzenia i Handlu oraz futro wartości 60.000 zł na szkodę K. K.Wyrok ten zaskarżył prokurator.Rewizja zarzuca obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na jego treść, a mianowicie art. 165, art. 313, art. 357 i art. 372 § 1 k.p.k. polegającą na nie przesłuchaniu świadków: E. B. i B. M, którym nie przysługiwało prawo odmowy składania zeznań w stosunku do oskarżonego J. S., niedopuszczenia dowodu z zeznań świadków: (...) zawnioskowanych na rozprawie, pominięcie i nieustosunkowanie się w uzasadnieniu do istotnych i w pełni udowodnionych ustaleń postępowania przygotowawczego, co w konsekwencji doprowadziło do uniewinnienia oskarżonych do popełnienia zarzucanego im czynu. W konkluzji rewizja wnosi o uchylanie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja prokuratora jest zasadna, a zgłoszone w niej zarzuty i wyrażone poglądy są słuszne i zasługują na uwzględnianie.Sąd Wojewódzki, uniewinniając oskarżonych J. M. i J. S. z zarzutu kradzieży z włamaniem mienia społecznego wartości 956.950,70 zł oraz mienia prywatnego wartości 60.000 zł, stanowisko swoje umotywował tym, że "zebrane w przedmiotowej sprawie dowody nie mogą (...), stanowić podstawy do przypisania oskarżonym winy i uznania ich za sprawców włamania do sklepu Nr 2 (...). Dysponowanie przez I. T. futrem będącym własnością K. K., które zginęło z tego sklepu w nocy z 19 na 20 grudnia 1983 r., przy braku jakichkolwiek ustaleń, że osobnik ten utrzymywał kontakty przestępcze z obydwoma oskarżonymi, a w szczególności, że z nimi dokonał włamania do tego sklepu (...) nie może być tłumaczone na niekorzyść oskarżonych". Jednakże Sąd, przyjmując, iż zebrane w sprawie dowody nie mogą stanowić podstawy do przypisania oskarżonym winy, przeczył fakt, że z obrazą art. 165 k.p.k. zaniechał przesłuchania świadków E. B. i B. M. odnośnie do oskarżonego J. S., a ponadto wbrew procesowym podstawom, wyczerpująco wymienionym w przepisie art. 155 k.p.k., oddalił wniosek prokuratora o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków L. M. i B. T.E. B. i B. M., które miały prawo odmowy zeznań wobec oskarżonego A. N., względem którego pozostają w stosunku określonym w przepisie art. 165 § 1 k.p.k., nie miały prawa odmówić zeznań wobec oskarżonego J. S., z którym takim stosunkiem nie były związane. W takiej sytuacji obowiązkiem sądu było przesłuchać tych świadków odnośnie do czynu zarzucanego J. S., o który oskarżony został również A. N., względem którego wymienieni wyżej świadkowie pozostają w stosunku określonym w art. 165 k.p.k., i oświadczyli, że korzystają wobec niego z prawa odmowy zeznań, stosując się do przepisu art. 173 § 2 k.p.k., nakazującego uprzedzanie świadka o treści m.in. art. 166 k.p.k., gdy "ujawnią się okoliczności objęte tym przepisem".Gdyby jednak zeznania wymienionych świadków, przesłuchanych z zachowaniem przytoczonych wyżej reguł, co do czynu zarzucanego J. S., w jakikolwiek sposób wskazywały na udział w tym przestępstwie także oskarżonego A. N., to i tak nie mogłyby zgadnie z art. 158 § k.p.k., służyć przeciwko niemu za dowód, jako nie należące do okoliczności ujawnionych na rozprawie lub uznanych za udowodnione lub nieudowodnione. Tym samym w żadnym stopniu nie mogą naruszać i nie naruszają interesów oskarżonego. Jest rzeczą oczywistą, że wzgląd na konieczność respektowania art. 165 k.p.k., sprawia, iż takimi zeznaniami nie wolno się posłużyć jako dowodem obciążającym w odniesieniu do oskarżonego, z którym świadek pozostaje w stosunku określonym w tym przepisie, ale przepis ten nie może być interpretowany rozszerzająco tak, by dawał podstawy do odmowy zeznań przez świadka względem współoskarżonego nawet o ten sam czyn, jeżeli świadek nie jest dla niego osobą najbliższą i w ten sposób ograniczał zasadę prawdy obiektywnej. Problem ten w ogóle by nie zaistniał gdyby postępowanie przeciwko oskarżonemu J. S. z takich czy innych względów toczyło się w odrębnej sprawie, bądź w tej samej sprawie, ale w innym czasie od postępowania przeciwko A. N. A skoro tak, to łączne rozpoznanie sprawy tych oskarżonych nie mogło zrodzić dla świadków E. B. i B. H. prawa do odmowy zeznań względem oskarżonego J. S.Reasumując powyższe, stwierdzić należy, że prawo zeznań na podstawie art. 165 § 1 k.p.k. przysługuje świadkowi tylko w odniesieniu do tego oskarżonego, z którym pozostaje w stosunku przewidzianym w tym przepisie. W odniesieniu zaś do innych oskarżonych w danej sprawie i stojących pod tym samym zarzutem, z którymi w takim stosunku świadek nie pozostaje, ma on obowiązek złożenia zeznań niezależnie od tego, czy zeznania dotyczące tych oskarżonych dadzą się czy też nie dadzą oddzielić od zeznań odnoszących się do oskarżonego, dla którego świadek jest osobą najbliższą.Natomiast zeznaniami takimi, sąd nie będzie mógł się posłużyć jako dowodem obciążającym w odniesieniu do oskarżonego, z którym świadek pozostaje w stosunku określonym w przepisie art. 165 § 1 k.p.k., jako nienależącym do okoliczności ujawnionych na rozprawie lub uznanych za (...).Obraza tego przepisu niewątpliwie może mieć istotny wpływ na treść wyroku i dlatego na podstawie art. 307 pkt 2 k.p.k., skutkować musiała jego uchylenie.Ponadto Sąd Wojewódzki, oddalając wniosek dowodowy prokuratora o przesłuchanie świadków L. M. i B. T., w uzasadnieniu decyzji powołał okoliczności, z których żadna nie mieści się w przepisie art. 155 k.p.k., a który to przepis wyczerpująco wymienia powody oddalenia wniosku dowodowego i nie dopuszcza ich rozszerzania. Zawarte zaś w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdzenie, że "Ewentualne poszukiwania na rozprawie sądowej osób w tym brata zmarłego I. T., które "może coś wiedziały" o tym włamaniu bez sprecyzowania, z jakiego źródła wiedzę tę czerpały i niewątpliwej konieczności skonfrontowania takich wiadomości z bezpośrednim dowodem, jakim byłby I. T. również nie spełniają wymogów procedury karnej wymagającej udowodnienia winy w sposób, który żadnych wątpliwości nie budzi", które musi rodzić zastrzeżenia, co do jego poprawności i konstrukcji prawniczej, w istocie swej sprowadza się do oceny zawnioskowanego przez prokuratora dowodu z zeznań świadków, w następstwie której wydaje się Sąd oddalił ten wniosek dowodowy. Powyższe stanowisko Sądu Wojewódzkiego jest błędne. Niedopuszczalna jest bowiem ocena dowodu przed jego przeprowadzeniem i sąd nie ma prawa uznawać żadnego dowodu za niewiarygodny bez jego przeprowadzenia, ani też z takiego powodu oddalać wniosku dowodowego. Zwrócić należy przy tym uwagę na utrwalone już w orzecznictwie Sądu Najwyższego stanowisko, w myśl którego sąd ma obowiązek dopuszczenia każdego dowodu, jeśli tylko okoliczności, na które go powołano, mogą mieć wpływ na treść orzeczenia, co nie wyłącza późniejszej możliwości ujemnej oceny wiarygodności przeprowadzonego dowodu.Oddalenie w tym przypadku wniosku dowodowego z naruszeniem przepisu art. 155 k.p.k., mogło mieć wpływ na treść wyroku i wobec tego stanowi kolejne uchybienie pociągające za sobą konieczność uchylenia tego wyroku. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że Sąd Wojewódzki, przy analizie i ocenie przeprowadzonych w sprawie dowodów, nie wykazał należytego obiektywizmu i krytycyzmu, a zasadę tłumaczenia niedających się usunąć wątpliwości na korzyść oskarżonego zastosował niejako automatycznie. Nie tylko bowiem skazanie, lecz i uniewinnienie oskarżonego musi być oparte na głębokiej i krytycznej analizie dowodów, przeprowadzonych w miarę potrzeb również z urzędu.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy zajdzie zatem potrzeba przesłuchania w charakterze świadków E. B. i B. N. a także L. M. i B. T. Ich zeznania dopiero w powiązaniu z zeznaniami pozostałych w sprawie świadków poddane gruntownej i szczegółowej analizie z uwzględnieniem pozostałych zarzutów rewizji, pozwolą sądowi na zajęcie właściwego i pozbawionego wad stanowiska.Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.