Rw 156/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk H. Kmieciak. Sędziowie: płk J. Górski, mjr T. Kacperski (sędzia s. wojsk. deleg. - sprawozdawca).Wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk L. Adamski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 3 października 1979 r. na rozprawie sprawy nieprawomocnie skazanych:1) Kazimierza A. za przestępstwa określone w art. 218 § 1 k.k. na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności i w art. 239 § 2 k.k. na karę 3 lat pozbawienia wolności, degradację i 20.000 zł grzywny - łącznie na karę 4 lat pozbawienia wolności,2) Leona J. za przestępstwa określone w art. 201 k.k. w zbiegu z art. 200 § 1 i art. 265 § 1 k.k. oraz w związku z art. 58 k.k. na karę 6 lat pozbawienia wolności, pozbawienia praw publicznych na okres 3 lat, 30.000 zł grzywny i konfiskaty części mienia oraz w art. 218 § 1 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności - łącznie na karę 6 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności,z powodu rewizji wniesionych przez obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Okręgu Wojskowego w N. z dnia 30 marca 1979 r.:1) rewizji obrońcy Leona J. nie uwzględnił i zaskarżony wyrok co do tego oskarżonego utrzymał w mocy, natomiast w stosunku do Kazimierza A. - częściowo uwzględniając rewizję obrońcy - zmienił przez:a) uniewinnienie oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa określonego w art. 239 § 2 k.k.;b) uchylenie orzeczenia o karze łącznej -i z tymi zmianami również utrzymał w mocy;2) z urzędu zmienił tenże wyrok w części nie zaskarżonej, tj. co do Ryszarda L., skazanego za przestępstwo określone w art. 201 k.k. w zbiegu z art. 200 § 1 i art. 265 § 1 k.k. oraz w związku z art. 58 k.k. na karę 6 lat pozbawienia wolności, pozbawienia praw publicznych na okres 3 lat, grzywny w wysokości 40.000 zł i karę dodatkową konfiskaty części mienia, a za przestępstwo określone w art. 241 § 1 k.k. w związku z art. 239 § 2 k.k. na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności - łącznie na karę 6 lat pozbawienia wolności przez:a) uniewinnienie skazanego od zarzutu popełnienia przestępstwa określonego w art. 241 § 1 k.k. w związku z art. 239 § 2 k.k.;b) uchylenie orzeczenia o karze łącznej -pozostałe rozstrzygnięcia pozostawiając w mocy.Uzasadnienie faktycznePowołanym wyrokiem sądu pierwszej instancji skazani zostali:1) oskarżony Kazimierz A. za to, że:a) w okresie od 1977 r. do lipca 1978 r. - jako szef służby finansowej J.W. w N. - będąc z tytułu zajmowanego stanowiska odpowiedzialny za zabezpieczenie i nadzór nad mieniem tejże jednostki, nie dopełnił ciążących na nim obowiązków służbowych, głównie przez realizowanie dowodów rachunkowo-pieniężnych w postaci wykazów należności pieniężnych, w zamian za wyżywienie w naturze, które zawierały widoczne wzrokowo nieprawidłowości w postaci przerabianych i wymazywanych wpisów, akceptował do wypłaty wykazy, w których nie było potwierdzenia odbioru należności w rubryce nr 10, realizował wykazy należności pieniężnych sporządzone odręcznie przez szefów kompanii, jak również wykazy nie wydane przez organ do spraw finansowych, realizował wykazy należności sporządzone niekompletnie oraz nie sprawdzone przez organ żywnościowych, przez co umożliwił podległemu mu płatnikowi - Ryszardowi L. i szefowie kompanii - Leonowi J. przywłaszczenie mienia społecznego znacznej wartości, przy czym wysokość wyliczonego niedoboru wynosiła nie mniej jak 216.000 zł;b) na początku października 1977 r. - jako szef służby finansowej J.W. w N. - zażądał, a następnie przyjął od Ryszarda L. korzyść majątkową w postaci 15.000 zł, w zamian za załatwienie mu awansu (...);2) oskarżony Leon J. za to, że:a) w okresie od kwietnia 1977 r. do lipca 1978 r., działając w warunkach przestępstwa ciągłego - jako szef kompanii J.W. w N. - będąc z tytułu zajmowanego stanowiska odpowiedzialny za nadzór i ochronę powierzonego mu mienia, po uprzednim podrobieniu lub przerobieniu wykazów należności pieniężnych, w zamian za wyżywienie w naturze, dokonał zaboru mienia społecznego znacznej wartości w postaci gotówki na łączną kwotę co najmniej 172.000 zł;b) w okresie od kwietnia 1977 r. do dnia 10 sierpnia 1978 r. - jako szef kompanii J.W. w N. - będąc odpowiedzialny z tytułu zajmowanego stanowiska za zabezpieczenie i nadzór nad mieniem znajdującym się w kompanii, nie dopełnił ciążących za nim obowiązków służbowych głównie przez to, że nie prowadził prawidłowej dokumentacji sprzętu znajdującego się w kompanii i nie dokonywał kontroli tego sprzętu u żołnierzy służby zasadniczej, w wyniku czego dopuścił do powstania niedoboru na kwotę nie mniejszą niż 62.539 zł.(...) W złożonej rewizji obrońca Kazimierza A., podnosząc zarzut obrazy przepisów postępowania (art. 387 pkt 2 k.p.k.), polegający na błędnej ocenie całokształtu materiału dowodowego, a w szczególności bezpodstawnym uznaniu za wiarygodne - zamiast zasługujących na to wyjaśnień Kazimierza A. - wyjaśnień Ryszarda L., co doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia (art. 386 pkt 3 k.p.k.), a w konsekwencji również obrazy przepisów prawa materialnego (art. 387 pkt 1 k.p.k.) wskutek niesłusznego zastosowania do czynów oskarżonego art. 218 § 1 i art. 239 § 2 k.k., wnosił o uniewinnienie oskarżonego od zarzutu popełnienia przypisanych mu przestępstw albo alternatywnie - o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Natomiast obrońca Leona J. wnosił w rewizji o zmianę zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa określonego w art. 218 § 1 k.k. oraz (...) znaczne złagodzenie wymierzonej oskarżonemu za ten czyn kary pozbawienia wolności (...). Podstawę złożonej przezeń rewizji stanowią zarzuty obrazy prawa materialnego (art. 387 pkt 1 k.p.k.), polegającej na niezastosowaniu art. 57 § 2 pkt 1 k.p.k. (...), oraz obrazy przepisów postępowania (art. 387 pkt 2 k.p.k.) wskutek wadliwej oceny materiału dowodowego, a zwłaszcza bezpodstawnego odmówienia wiarygodności wyjaśnieniom oskarżonego Leona J. (...).Na rozprawie przed Sądem Najwyższym obrońca Leona J. popierał złożoną rewizję i zawarte w niej wnioski, obrońca Kazimierza A. zaś - modyfikując wnioski rewizji - popierał rewizję tylko w części dotyczącej uniewinnienia oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa określonego w art. 239 § 2 k.k., wnosząc zarazem o wydatne złagodzenie wymierzonej oskarżonemu za drugi czyn (z art. 218 § 1 k.k.) kary pozbawienia wolności z jednoczesnym warunkowym zawieszenim jej wykonania, natomiast przedstawiciel Naczelnej Prokuratury Wojskowej wnosił o nieuwzględnienie rewizji obrońców i utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje (...):I. Ujęte alternatywnie w rewizji żądanie uniewinnienia Kazimierza A. od zarzutu popełnienia przezeń przestępstwa określonego w art. 218 § 1 k.k. albo uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania pozbawione są przekonujących podstaw dowodowych. Jednoznacznym wyrazem tego jest zresztą odstąpienie przez obrońcę od popierania tego żądania podczas rozprawy przed Sądem Najwyższym, co w konsekwencji czyni zbędnym dalsze rozważania na ten temat.II. Nie można natomiast odmówić słuszności zawartemu w rewizji żądaniu uniewinnienia Kazimierza A. od zarzutu popełnienia przestępstwa określonego w art. 239 § 2 k.k.Oceniając całokształt wyjaśnień Ryszarda L., sąd pierwszej instancji, mając na względzie, że "przewód sądowy nie dostarczył żadnych dowodów, które by potwierdzały te wyjaśnienia", doszedł do wniosku, iż brak dostatecznych i przekonujących podstaw do tego, aby "bez omyłki sądowej przypisać Kazimierzowi A. winę w zakresie popełnienia przestępstwa zaboru mienia" (cyt. z wyroku). Identycznie też postąpił co do pomówienia Ryszarda L. dotyczącego współudziału Leona J. w zaborze - na podstawie 12 sfałszowanych wykazów należności pieniężnych, w zamian za wyżywienie w naturze - pieniędzy w wysokości 43.516.50 zł. Jeżeli natomiast chodzi o pomówienie przezeń Kazimierza A., jakoby żądał i przyjął łapówkę w wysokości 15.000 zł, w zamian za załatwienie mu wcześniejszego awansu, sąd pierwszej instancji - nie wykazując owych obaw i wątpliwości - uznał, że przedsiębranie przez Kazimierza A. "zabiegów" mających na celu awansowanie Ryszarda L., które w dodatku "nie były bezinteresowne", fakt napisania przezeń "zobowiązania", jak też wzgląd na to, że Ryszard L., "pomawiając Kazimierza A., tym samym obciąża również samego siebie", w dostatecznym stopniu uwiarygodnia owo pomówienie, znajdujące ponadto "potwierdzenie w innych, przeprowadzonych na rozprawie dowodach" (cyt. z wyroku).Tymczasem przytoczone w zaskarżonym wyroku okoliczności, mogące świadczyć o podejmowaniu przez Kazimierza A. "zabiegów" zmierzających do "wcześniejszego awansowania Ryszarda L." (cyt. z wyroku), jakkolwiek znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy, wcale jeszcze nie dowodzą tego, aby miały one charakter przydawany im przez sąd pierwszej instancji, zwłaszcza że "nie były one bezinteresowne" (cyt. z wyroku). Kazimierz A. był przecież przełożonym Ryszarda L. i dlatego miał pełne podstawy do przedsiębrania starań, by dowódca jednostki wojskowej przedterminowo awansował jego podwładnego. Postępowanie Kazimierza A. zatem nie było czymś niezwykłym, tym bardziej że w tym samym okresie awansowani zostali także inni podlegli mu pracownicy. Dlatego też utożsamianie osobistego zaangażowania Kazimierza A. w sprawę awansowania Ryszarda L. z działaniem przezeń z pobudek czysto materialnych jest niczym innym jak tylko dowolną supozycją.Również "przyznanie się" przez Ryszarda L. do dania - na wyraźne żądanie - łapówki swemu bezpośredniemu przełożonemu, tj. Kazimierzowi A., jest jedynie pozornie dlań niekorzystne. Owo "przyznanie się" przezeń do tego czynu, podobnie jak i pomówienie Kazimierza A. o współudział w zaborze mienia społecznego znacznej wartości, wytwarza bowiem sytuację tego rodzaju, że rola i udział Ryszarda L. w dokonanym rzekomo wspólnie z przełożonym - i poniekąd w wyniku demoralizującego wpływu tego ostatniego - przestępstwie nabierają podrzędnego charakteru. To zaś nie pozostaje z kolei bez wpływu na ocenę stopnia zawinienia, czego zresztą udokumentowaniem jest choćby zastosowanie przez sąd pierwszej instancji przy wymiarze Ryszardowi L. łącznej kary pozbawienia wolności zasady pełnej absorpcji.Rzecz jednak nade wszystko w tym, że konfrontacja całokształtu ustaleń dowodowych z wyjaśnieniami Ryszarda L. upoważnia - wbrew odmiennemu poglądowi sądu pierwszej instancji - do wniosku, iż istnieją uzasadnione i nie dające się wyeliminować wątpliwości w kwestii wiarygodności pomówienia przezeń Kazimierza A. o przyjęcie łapówki w wysokości 15.000 zł.Niektórych z tych wątpliwości, wynikających na tle zeznań świadka Henryka Ch. oraz wyjaśnień Leona J., sąd pierwszej instancji - wbrew nakazowi przewidzianemu w art. 372 § 1 k.p.k. - w ogóle nie rozważył w zaskarżonym wyroku, wyjaśniając zaś pozostałe nie wykazał należytej dociekliwości i inwencji. W szczególności zarzut ów dotyczy ustalenia okoliczności i motywów sporządzenia przez Kazimierza A. "zobowiązania", jak też rzeczywistych przyczyn złożenia przez Ryszarda L. obciążających Kazimierza A. wyjaśnień dopiero podczas kolejnego, trzeciego przesłuchania w toku postępowania przygotowawczego.Tymczasem dokładne wyjaśnienie tych, tak bardzo istotnych dla oceny wiarygodności wyjaśnień Ryszarda L., kwestii, co nastąpiło dopiero w wyniku przeprowadzenia - w postępowaniu rewizyjnym - dodatkowych dowodów w trybie art. 403 § 3 k.p.k., dostarczyło dalszych ważkich argumentów, podważających prawdomówność Ryszarda L., a zarazem potwierdzających - w istotnej części - wiarygodność wersji podanej przez Kazimierza A. Nasuwające się na podstawie zeznań świadków Stanisława S. i Mieczysława O. wnioski mają jednoznaczną wymowę, stanowiąc - wespół z dowodami, o których była już mowa - dostateczną podstawę do uznania, że wyjaśnienia Ryszarda L. nie tylko w części dotyczącej pomówienia przezeń Kazimierza A. o żądanie i przyjęcie łapówki w wysokości 15.000 zł są tendencyjne i podyktowane względami osobistymi. Wymownym potwierdzeniem słuszności tego stwierdzenia są zwłaszcza zeznania świadka Mieczysława O., do którego Ryszard L. zwierzył się, że Kazimierz A. "siedzi niewinnie", a pomówił go o przyjęcie łapówki dlatego, aby uprawdopodobnić wersję o rzekomym współudziale Kazimierza A. w zaborze pieniędzy na podstawie sfałszowanych wykazów należności pieniężnych, w zamian za wyżywienie w naturze.W świetle zatem tych ustaleń za w pełni zasadne uznać trzeba żądanie rewizji co do uniewinnienia Kazimierza A. od zarzutu popełnienia przestępstwa określonego w art. 239 § 2 k.k.Zmiana zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie Kazimierza A. od zarzutu popełnienia przestępstwa określonego w art. 239 § 2 k.k. uzasadnia nieodzowność - stosownie do nakazu określonego w art. 384 k.p.k. - uniewinnienia prawomocnie skazanego Ryszarda L. od zarzutu popełnienia przezeń przestępstwa określonego w art. 241 § 1 w związku z art. 239 § 2 k.k. Trzeba przy tym podkreślić, że względy przemawiające bądź za uchyleniem, bądź za zmianą orzeczenia co do współoskarżonego, który nie wniósł środka odwoławczego (art. 384 k.p.k.), nie muszą być tożsame z tymi względami, które legły u podstaw uchylenia lub zmiany orzeczenia co do tego współoskarżonego, którego wniesiony środek odwoławczy dotyczył. Muszą one jednak należeć do kręgu przyczyn stanowiących podstawę do uchylenia lub zmiany orzeczenia, o których stanowi art. 387 k.p.k., a ponadto pozostawać we współzależności z względami będącymi powodem zmiany lub uchylenia orzeczenia co do oskarżonego, którego środek odwoławczy dotyczył.Uniewinnienie Kazimierza A. i Ryszarda L. od jednego z przypisanych im w zaskarżonym wyroku czynów uzasadnia konieczność uchylenia orzeczenia o karze łącznej.III. Sama okoliczność w postaci dodatniej prognozy co do nienagannego w przyszłości zachowania się Kazimierza A. nie jest przesłanką wystarczającą do zastosowania instytucji warunkowego zawieszenia wykonania wymierzonej mu za czyn przewidziany w art. 218 § 1 k.k. kary pozbawienia wolności, względy zaś na społeczne oddziaływanie kary, w tym zwłaszcza racje podyktowane dążeniem do zapewnienia maksymalnej ochrony powierzonego żołnierzom zawodowym mienia wojskowego, zdecydowanie przeciwstawiają się stosowaniu wobec niego tej instytucji prawnej.Rażąca beztroska i lekceważenie przez Kazimierza A. podstawowych obowiązków służbowych w ciągu wielu miesięcy stworzyły Ryszardowi L. oraz Leonowi J. możliwość zagarnięcia - w sposób nieskomplikowany i łatwy do wykrycia - mienia społecznego znacznej wartości, co ocenione w kontekście wskazań zawartych w tezach 12 i 13 wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawach o przestępstwach niegospodarności, marnotrawstwa oraz spowodowania niedoboru w mieniu społecznym (OSNKW 1976, z. 4-5, poz. 52) stanowi o tym, że brak zasadnych podstaw prawnofaktycznych do uwzględnienia wniosku obrońcy o wydatne złagodzenie wymierzonej Kazimierzowi A. w zaskarżonym wyroku kary pozbawienia wolności z jednoczesnym warunkowym zawieszeniem jej wykonania (...).