III CZP 57/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Ignatowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Pietrzykowski, S. Dmowski. SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Elżbiety M. przeciwko Eugeniuszowi N. o alimenty, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki we Włocławku postanowieniem z dnia 24 marca 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy powództwo o przedłużenie terminu trwania obowiązku alimentacyjnego może być wytoczone po upływie pięcioletniego terminu z art. 60 § 3 zd. 2 k.r.o.?"uchwalił:Powództwo o przedłużenie obowiązku alimentacyjnego małżonka rozwiedzionego, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia małżeńskiego, może być wytoczone także po upływie pięcioletniego terminu określonego w art. 60 § 3 k.r.o.Uzasadnienie faktyczneW myśl art. 60 § 3 k.r.o. obowiązek alimentacyjny małżonka, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, wygasa z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni. Przepis ten nie rozstrzyga zagadnienia objętego pytaniem prawnym przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia, tzn. kwestii, w jakim czasie b. małżonek domagający się przedłużenia obowiązku alimentacyjnego drugiego b. małżonka może wystąpić z odpowiednim żądaniem (wytoczyć odpowiednie powództwo - uchwała SN z 26.II.1970 r., III CZP 109/69, OSNCP 1970, poz. 181): czy tylko przed upływem pięcioletniego terminu, czy także po jego upływie. Ta jednak okoliczność przemawia za odpowiedzią, w myśl której pięcioletni termin, przewidziany w art. 60 § 3 k.r.o., nie ogranicza małżonka uprawnionego, gdy chodzi o samo wystąpienie z żądaniem przedłużenia obowiązku alimentacyjnego. Skoro bowiem ustawodawca nie wprowadza czasowego ograniczenia dla dochodzenia tego żądania, to ograniczenia tego nie można przyjmować w drodze wykładni. Wykładni takiej nie może w szczególności uzasadniać wysuwany czasem argument, według którego konieczność wytoczenia powództwa o przedłużenie obowiązku alimentacyjnego przed upływem pięcioletniego terminu wynika z istoty przekształcenia. Inaczej mówiąc, późniejsze wytoczenie powództwa o przedłużenie nie jest - w myśl tego poglądu - dopuszczalne, gdyż nie można przedłużyć obowiązku, który już wygasł. U podłoża tego rozumowania leży więc założenie, że wyrok przedłużający obowiązek alimentacyjny b. małżonka ma charakter konstytutywny. Wyrok taki ma istotnie - jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w powołanej wyżej uchwale - taki charakter, ale to nie przesądza zagadnienia. Zgodnie bowiem z utrwalonym w orzecznictwie i doktrynie poglądem także wyroki konstytutywne mogą mieć moc wsteczną, jeżeli to wynika z woli ustawodawcy lub istoty danego stosunku. Takiej woli dał właśnie wyraz ustawodawca w art. 60 § 3 k.r.o., skoro - przewidując wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego z upływem pięcioletniego okresu oraz możliwość jego przedłużenia - nie wprowadził terminu dla dochodzenia wspomnianego żądania. Powyższe rozumowanie znajduje wsparcie w argumentach natury społecznej. Jak bowiem uczy doświadczenie, okoliczności wymagające przedłużenia obowiązku alimentacyjnego występują z reguły dopiero po upływie dłuższego czasu licząc do chwili orzeczenia rozwodu, to zaś powoduje, że b. małżonek, potrzebujący pomocy alimentacyjnej od drugiego b. małżonka, będący z reguły osobą starszą i często nieporadną, nie zawsze jest w stanie wytoczyć powództwo przed upływem pięcioletniego terminu, o którym mowa. Odmienna przeto wykładnia od przyjętej w niniejszej uchwale prowadziłaby niejednokrotnie do pozbawienia osób znajdujących się w ciężkiej sytuacji koniecznych dla nich środków utrzymania, pomimo że środki te są w stanie łożyć ich byli małżonkowie. Z zasad powyższych należało na postawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia pytanie prawne odpowiedzieć jak w sentencji uchwały.