II UZP 26/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Berutowicz, K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Otylii W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o podstawę wymiaru emerytury po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu postanowieniem z dnia 29 czerwca 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy do podstawy wymiaru emerytury lub renty można przyjąć wysokość zasiłku chorobowego w sytuacji, gdy pracownik nie przepracował w danym miesiącu ani jednego dnia pracy, a przez cały miesiąc pobierał zasiłek chorobowy?"powziął następującą uchwałę:Zasiłek chorobowy wypłacony pracownikowi przez uspołeczniony zakład pracy za miesiąc, w którym nie przepracował ani jednego dnia, nie podlega wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury lub renty.Uzasadnienie prawnePodejmując uchwałę o treści przytoczonej w sentencji, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 17 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 23 października 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późn. zm. - dalej cytowana jako ustawa o p.z.e.) podstawę wymiaru emerytury lub renty stanowi przeciętny miesięczny zarobek. Za zarobek z tytułu zatrudnienia w uspołecznionym zakładzie pracy uważa się wypłaty w gotówce i w naturze dokonane z osobowego funduszu płac, z wyjątkami wypłat określonych w rozporządzeniu, o którym mowa w ust. 5, jak również wymienione w tym rozporządzeniu niektóre wypłaty spoza osobowego funduszu płac.W świetle § 3 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie obliczania podstawy wymiaru emerytury lub renty, zasiłków z ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa oraz składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 35, poz. 246 ze zm.), wydanego na podstawie art. 17 ust. 5 ustawy o p.z.e. w brzmieniu ustalonym rozporządzeniem Ministra Pracy, Płacy i Spraw Socjalnych z dnia 13 grudnia 1976 r. w sprawie dostosowania niektórych przepisów o ubezpieczeniu społecznym i o ubezpieczeniu rodzinnym do zasad określających składniki funduszu płac (Dz. U. Nr 40, poz. 239 - w dalszym ciągu przepisy tego rozporządzenia będą powoływane w brzmieniu obowiązującym od 1.I.1977 r.), zarobkiem wypłacanym w gotówce są wypłaty z osobowego funduszu płac dokonane na rzecz pracownika za wykonaną w danym okresie pracę.Przepis § 3 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia wymienia wypłaty spoza osobowego funduszu płac, które wlicza się do podstawy wymiaru emerytury lub renty, załącznik zaś do tego rozporządzenia wymienia wypłaty z osobowego funduszu płac, które nie podlegają wliczeniu do tej podstawy.Zarobek w naturze nie jest tak ściśle związany z wykonaną w danym czasie pracą, jest on w zasadzie uzależniony od pozostawania w stosunku pracy w konkretnym zakładzie pracy bądź na określonym stanowisku roboczym (por. § 4 rozporządzenia).Zasiłek chorobowy wypłacony przez uspołeczniony zakład pracy na rzecz pracownika nie może być uznany za zarobek w rozumieniu wyżej przytoczonych przepisów prawa, mimo iż jego wypłata następuje z osobowego funduszu płac (por. § 19 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 października 1975 r. w sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz pokrywania wydatków na te zasiłki - Dz. U. Nr 35, poz. 193).Wypłata zasiłku chorobowego pracownikowi przez uspołeczniony zakład pracy dokonywana jest na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn.: Dz. U. z 1975 r. Nr 34, poz. 188).Jest to więc świadczenie ubezpieczeniowe, wypłacane na podstawie przepisów ubezpieczenia społecznego, nie za wykonywanie pracy, ale z tytułu doznania przez pracownika w czasie trwania stosunku pracy przeszkody w wykonywaniu pracy wskutek choroby, izolacji sanitarnej, leczenia przeciwalkoholowego lub macierzyństwa.Należy podkreślić, że na tych samych zasadach i na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. są wypłacane przez uspołecznione zakłady pracy inne zasiłki z funduszu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.Uzasadnia to więc pogląd, iż niezależnie od tego, jaką konstrukcję prawnofinansową przyjęto w dziedzinie finansowania zasiłków chorobowych, zasiłki te mają charakter świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Fakt obciążenia wypłatą tych zasiłków osobowego funduszu płac uspołecznionych zakładów pracy nie może uzasadniać poglądu, iż zmienia to charakter tych zasiłków, skoro podstawa ich wypłaty oraz zasady, na jakich wypłaty się dokonuje, znajdują oparcie w przepisach ubezpieczeniowych.Wypłaty więc dokonane z tego tytułu nie stanowią zarobku ani też nie mogą być doliczone do zarobku w innej sytuacji, niż przewidują to przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 17 ust. 5 ustawy o p.z.e.Stosownie do § 12 ust. 5 wymienionego wyżej rozporządzenia Przewodniczącego KPiP zasiłek chorobowy wypłacony za część miesiąca, w którym pracownik przez pozostałą część wykonywał pracę, może być doliczony do zarobku otrzymanego przez pracownika za ten miesiąc, jako uzupełnienie tego zarobku. Jednakże na żądanie pracownika zarobki z miesięcy, w których zasiłek był wypłacony za więcej niż 5 dni, podlegają wyłączeniu z okresu, z którego zarobki uwzględnia się do obliczenia podstawy wymiaru świadczeń. Korzystanie przez pracownika z tego przepisu zachodzić będzie w sytuacji, gdy pracownik otrzymywał zasiłek w wysokości nie stanowiącej 100% zarobku lub w wysokości zmniejszonej - stosownie do art. 11 i 19 wymienionej wyżej ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r.Z treści wymienionego § 12 ust. 5 wynika, że tylko w sytuacji, gdy pracownik przez część miesiąca wykonywał pracę i uzyskał za tę pracę zarobek (chociażby okres wykonywania pracy był krótki, np. jeden dzień), zasiłek chorobowy może być wliczony do podstawy wymiaru emerytury lub renty jako uzupełnienie osiągniętego zarobku, jeśli pracownik nie zgłosił żądania wyłączenia tego miesiąca z okresu przyjętego do obliczenia podstawy wymiaru świadczeń.Brak jest więc podstaw prawnych do wliczenia do podstawy wymiaru emerytury lub renty zasiłku chorobowego wypłaconego za cały miesiąc, w którym pracownik nie przepracował ani jednego dnia i nie uzyskał w danym miesiącu żadnego zarobku. Sytuacja prawna w tym zakresie uległa zasadniczej zmianie, gdyż przepis § 12 ust. 3 omawianego rozporządzenia w poprzednim brzmieniu przewidywał wliczenie zarobków również z miesięcy, w których pracownik pobierał zasiłki przez okres dłuższy niż 5 dni, jeżeli było to korzystniejsze dla pracownika. Treść tego przepisu więc uzasadniała pogląd wyrażony w uchwale z dnia 1.XII.1976 r. II UZP 21/76 (OSNCP z 1977 r. z. 7, poz. 111). W treści § 12 wymienionego rozporządzenia obecnie nie ma takiego unormowania, a więc pogląd wyrażony w wymienionej uchwale nie może mieć zastosowania na tle zmienionych od 1.X.1977 r. przepisów prawa.Należy podkreślić, że ochronny charakter przepisów § 12 wymienionego rozporządzenia nie może mieć zastosowania do sytuacji wyraźnie tym przepisem nie objętych, jako bowiem przepis szczególny podlega wykładni ścisłej.Powyższe rozważania uzasadniają wniosek, iż zasiłek chorobowy w sytuacji wynikającej z przedstawionego zagadnienia prawnego nie podlega wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury lub renty.Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści przytoczonej w sentencji.