V URN 1/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Perestaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Brzeziński, W. Dębicka. M. Rafacz-Krzyżanowska, W. Formański, A. Szczurzewski, J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 1981 r. sprawy z wniosku Ireny K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o wysokość renty rodzinnej, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 1980 r.uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej odwołanie wnioskodawczyni oraz orzeczenie Rady Nadzorczej Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia 4.VII.1980 r. i zmienił decyzję wymienionego Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19.VI.1980 r. w ten sposób, że przyjął za podstawę wymiaru renty rodzinnej przeciętny miesięczny zarobek Henryka K. z okresu od 1.III.1979 r. do 29.II.1980 r.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni we wniosku o rentę rodzinną dla dzieci Beaty i Krzysztofa K. - po zmarłym 3.IV.1980 r. Henryku-Stefanie K. - domagała się przyjęcia za podstawę wymiaru tej renty zarobków osiągniętych przez niego w okresie 12 miesięcy zatrudnienia, tj. od 1.IV.1979 r. do 31.III.1980 r.Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia 19.VI.1980 r., przyznając rentę rodzinną po Henryku-Stefanie K., za podstawę wymiaru tej renty przyjął zarobki osiągnięte przez niego w okresie od 1.I.1979 r. do 29.II.1980 r., z wyłączeniem jednak zarobków ze stycznia 1980 r., w którym to miesiącu pobierał on zasiłek chorobowy. Z tych samych względów nie uwzględnił zarobków za marzec 1980 r.W odwołaniu złożonym od powyższej decyzji do Rady Nadzorczej Oddziału ZUS wnioskodawczyni domagała się przyjęcia za podstawę wymiaru renty rodzinnej zarobku Henryka K. za styczeń 1980 r., w którym to miesiącu pracował on, a więc zasiłek chorobowy za ten miesiąc podlega wliczeniu do podstawy wymiaru renty.Rada Nadzorcza orzeczeniem z dnia 4.VII.1980 r. zatwierdziła decyzję organu rentowego, wyjaśniając w uzasadnieniu, że do podstawy wymiaru renty nie przyjmuje się zasiłku chorobowego za miesiąc, w którym pracownik nie przepracował ani jednego dnia.W odwołaniu do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wnioskodawczyni domagała się zmiany orzeczenia Rady Nadzorczej i przyjęcia do podstawy wymiaru renty zarobków za styczeń 1980 r. zamiast zarobków za luty 1979 r., podnosząc, iż mąż jej w miesiącu styczniu pracował, na co wskazała dowód z zeznań świadków oraz zaświadczenie Prokuratora Wojewódzkiego w Białymstoku.Okręgowy Sąd Pracy przesłuchał wskazanych świadków, którzy potwierdzili fakt pracy męża wnioskodawczyni w miesiącu styczniu, w tym dnia 31.I.1980 r. na polecenie przełożonego.W związku z tym Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 66 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"Czy można przyjąć do podstawy wymiaru renty ten miesiąc, za który pracownik pobrał zasiłek chorobowy, w sytuacji gdy faktycznie świadczył pracę?"Sąd Najwyższy przyjął sprawę do rozpoznania i wyrokiem z dnia 11.XII.1980 r. oddalił odwołanie wnioskodawczyni przyjmując, że w styczniu 1980 r. Henryk K. przez cały miesiąc otrzymywał zasiłek chorobowy i jakkolwiek wypłata tego zasiłku realizowana jest także z osobowego funduszu płac, nie stanowi jednak zarobku. Okoliczność, że mąż wnioskodawczyni w styczniu 1980 r. z własnej inicjatywy przychodził do zakładu pracy i spełniał czynności służbowe pomimo zwolnienia lekarskiego, a także że w dniu 31.I.1980 r. będąc niezdolnym do pracy na życzenie Prokuratora Wojewódzkiego brał udział w rocznej naradzie, nie zmienia stanu faktycznego i nie stwarza podstawy do wliczenia miesiąca stycznia 1980 r. do obliczenia podstawy wymiaru renty.Sąd Najwyższy powołał się też na uchwałę z dnia 11 października 1978 r. II UZP 26/78 (OSNCP 1979, z. 3, poz. 50), że zasiłek chorobowy wypłacony pracownikowi przez uspołeczniony zakład pracy za miesiąc, w którym nie przepracował ani jednego dnia, nie podlega wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury lub renty.Wyrok ten został zaskarżony rewizją nadzwyczajną złożoną z urzędu przez Prokuratora Generalnego PRL.Skarżący zarzuca wymienionemu wyrokowi rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 17 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późn. zm.) w związku z § 12 ust. 5 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie obliczenia podstawy wymiaru emerytury lub renty... (Dz. U. Nr 35, poz. 246; zm. Dz. U. z 1972 r. Nr 27, poz. 196; z 1976 r. Nr 40, poz. 239) i wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go orzeczenia Rady Nadzorczej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 4.VII.1980 r. i uwzględnienie odwołania wnioskodawczyni.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozpoznawszy sprawę w składzie powiększonym zważył, co następuje:W myśl art. 17 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późn. zm.) podstawę wymiaru emerytury lub renty stanowi przeciętny miesięczny zarobek.Za zarobek z tytułu zatrudnienia w uspołecznionym zakładzie pracy uważa się wypłaty w gotówce i w naturze dokonane z osobowego funduszu płac z pewnymi wyjątkami określonymi w przepisach wykonawczych.Zasiłek chorobowy wypłacany przez uspołeczniony zakład pracy na rzecz pracownika nie stanowi zarobku w rozumieniu wyżej powołanego art. 17 ustawy o p.z.e., chociaż jest wypłacany z osobowego funduszu płac (§ 19 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 października 1975 r. w sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz pokrywania wydatków na te zasiłki (Dz. U. Nr 35, poz. 193). Wypłata bowiem tego świadczenia dokonywana jest na podstawie przepisów ubezpieczenia społecznego i w myśl zasad ustalonych w tych przepisach.W określonej jednak sytuacji zasiłek chorobowy podlega wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury lub renty.Zgodnie z § 12 ust. 5 rozporządzenia Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie obliczenia podstawy wymiaru emerytury lub renty... (Dz. U. Nr 35, poz. 246) w brzmieniu ustalonym rozporządzeniem Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 13 grudnia 1976 r. w sprawie dostosowania niektórych przepisów o ubezpieczeniu społecznym i o ubezpieczeniu rodzinnym do zasad określających składniki funduszu płac (Dz. U. Nr 40, poz. 239) zasiłek wypłacony za część miesiąca, w którym pracownik przez pozostałą część wykonywał pracę, może być doliczony do zarobku otrzymanego przez pracownika za ten miesiąc jako uzupełnienie tego zarobku.Z treści więc tego przepisu wynika, że jeżeli pracownik przepracował w danym miesiącu chociażby jeden dzień, za który uzyskał wynagrodzenie, zasiłek chorobowy wypłacony za ten miesiąc podlega wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury lub renty.W praktyce zdarza się, że w przypadku gdy pracownik niezdolny do pracy przychodzi do pracy i pracuje - wykonując normalne obowiązki - przez krótki okres zakład pracy nie dokonuje obowiązkowego w takiej sytuacji obliczenia i wypłaty wynagrodzenia za czas pracy i zmniejszenia o tę kwotę zasiłku chorobowego, lecz za cały okres zwolnienia lekarskiego wypłaca zasiłek chorobowy.Ta wadliwa praktyka uspołecznionych zakładów pracy ma swe źródło w tym, że jak wyżej wykazano wypłata zarobku i zasiłku chorobowego następuje z tego samego osobowego funduszu płac. Kwestia więc wypłaty przez taki zakład zasiłku chorobowego zamiast wynagrodzenia ma charakter różnicy formalnej (finansowo-księgowej). Powstaje więc problem czy taka wadliwa wypłata zasiłku chorobowego zamiast wynagrodzenia może mieć wpływ na uprawnienia pracownika (lub osób uprawnionych do świadczeń rentowych po nim).W myśl art. 90 kodeksu pracy za pracę wykonaną przez pracownika przysługuje mu wynagrodzenie. Pracownik nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia ani przenieść tego prawa na inną osobę (art. 84 k.p.).Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn.: Dz. U. z 1975 r. Nr 34, poz. 188) zasiłek chorobowy nie przysługuje za okresy niezdolności do pracy, w których pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.Z treści powołanych przepisów wynika więc, że pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za pracę także w okresie czasowej niezdolności do pracy stwierdzonej zaświadczeniem zakładu służby zdrowia, jeżeli w tym okresie wykonywał pracę na rzecz zakładu pracy, z którym pozostawał w stosunku pracy. Wypłacony za ten okres zasiłek chorobowy stanowi w istocie zarobek wypłacony pracownikowi, który wadliwie został zakwalifikowany i zaksięgowany.Jest to więc kwestia dowodowa. Stosownie do § 16 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac (wymienionego wyżej) wysokość zarobków pracownika osiągniętych w uspołecznionym zakładzie pracy ustala się na podstawie zaświadczenia tych zakładów.Przepis ten nie wyklucza możliwości wykazania przez osobę zainteresowaną za pomocą innych dowodów, że wypłata określonego składnika została błędnie przez zakład pracy zakwalifikowana lub zaksięgowana oraz że składnik ten wchodzi do podstawy wymiaru emerytury lub renty.Jak wynika z dowodów przeprowadzonych przez Okręgowy Sąd Pracy, Henryk-Stefan K. będąc prokuratorem rejonowym, w styczniu 1980 r., pomimo złożonego zaświadczenia lekarskiego o czasowej niezdolności do pracy, faktycznie pracował w tym miesiącu przez większość dni roboczych. Ponadto z zaświadczenia Prokuratora Wojewódzkiego wynika, że na życzenie tegoż przełożonego Henryk-Stefan K. wziął udział w naradzie roboczej w dniu 31.I.1980 r. z przyczyn uzasadnionych potrzebami służby. Okoliczność ta - wbrew odmiennemu poglądowi wyrażonemu w zaskarżonym wyroku - ma istotne znaczenie dla oceny zasadności roszczeń wnioskodawczyni.W świetle bowiem dotychczasowych rozważań należy dojść do wniosku, że co najmniej za dzień 31.I.1980 r. Henryk-Stefan K. nabył prawo do wynagrodzenia za pracę i zasiłek chorobowy wypłacony mu z osobowego funduszu płac za ten dzień stanowi wynagrodzenie za pracę, błędnie wykazane jako zasiłek. Jeżeli przepracował on więcej dni w styczniu 1980 r. niż jeden dzień, za który uzyskał wynagrodzenie za pracę, to zasiłek chorobowy za pozostałe dni tego miesiąca podlega wliczeniu do podstawy wymiaru renty rodzinnej przysługującej jego dzieciom.Powyższe względy uzasadniają zasadność wniosków rewizji nadzwyczajnej i dlatego Sąd Najwyższy w składzie powiększonym na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.