VII KZP 31/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes B. Dzięcioł. Sędziowie: J. Borodej (sprawozdawca), H. Kempisty, W. Ochman, T. Rybicki (współsprawozdawca), M. Szczepański, W. Żebrowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na podstdawie art. 29 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.) wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 29 lipca 1978 r. o podjęcie przez skład siedmiu sędziów Izby Karnej Sądu Najwyższego uchwały wyjaśniającej następujące zagadnienie prawne:"1. Czy zarządzając na podstawie art. 84 § 3 k.k. wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności sąd - określając jej wysokość - ma obowiązek uwzględnić fakt uiszczenia lub ściągnięcia w drodze egzekucji części zastępczej grzywny, orzeczonej uprzednio w myśl art. 84 § 2 k.k., tj. z powodu uchylania się skazanego od wykonywania kary ograniczenia wolności?2. Czy po zarządzeniu przez sąd na podstawie art. 84 § 3 k.k. wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności skazany może się od niej zwolnić przez uiszczenie zastępczej grzywny, orzeczonej uprzednio w myśl art. 84 § 2 k.k.?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneW wypadku gdy skazany na karę ograniczenia wolności uchyla się od jej wykonania, sąd zgodnie z art. 84 § 2 k.k. określa zamiast tej kary zastępczą karę grzywny, a w wyjątkowych wypadkach - zastępczą karę pozbawienia wolności.Nieuiszczenie przez skazanego w terminie zastępczej kary grzywny przy jednoczesnym stwierdzeniu, że nie można jej ściągnąć w drodze egzekucji, pociąga za sobą zarządzenie przez sąd, na podstawie art. 84 § 3 k.k., wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności.Z istoty zastępczej kary wynika, że może ona dotyczyć tylko kary (całości lub części), która nie została wykonana. W myśl obowiązującej ustawy bowiem zastępcza kara jest zarządzana w wypadku uchylania się skazanego od wykonania określonej kary, a takie zachowanie się skazanego (tj. "uchylanie się od wykonania kary") może odnosić się tylko do kary jeszcze "nie zrealizowanej".Wskazany wyżej charakter zastępczej kary pozbawienia wolności należy zawsze uwzględniać w razie określania wysokości tej kary, a więc również w tych wypadkach, w których jest ona orzekana na podstawie art. 84 § 3 k.k.Zarządzając zatem na podstawie art. 84 § 3 k.k. wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności, sąd określając jej wysokość ma obowiązek uwzględnić fakt uiszczenia lub ściągnięcia w drodze egzekucji części orzeczonej poprzednio lub ściągnięcia w drodze egzekucji części orzeczonej poprzednio (art. 84 § 1 k.k.) zastępczej grzywny, zmniejszając wysokość zastępczej kary pozbawienia wolności w sposób odpowiadający stosunkowi kwoty zapłaconej lub ściągniętej do wysokości grzywny.Przeciwko takiemu stanowisku nie może przemawiać to, że art. 84 § 3 k.k., regulujący kwestię zastępczej kary pozbawienia wolności w wypadku uchylania się skazanego od wykonywania kary ograniczenia wolności, nie zawiera w ogóle postanowień dotyczących rozważanego problemu. Za przedstawionym stanowiskiem bowiem przemawia nie tylko wskazany poprzednio charakater każdej zastępczej kary, lecz także treść art. 85 k.k., regulującego ogólne zasady wykonania kary grzywny. Wprawdzie wymieniony przepis dotyczy tylko kwestii wykonania kary grzywny orzeczonej jako kara zasadnicza, jednakże brak wystarczających przesłanek do tego, że nie może być on stosowany w wypadkach określonych w art. 84 § 3 k.k. Zastosowanie w omawianym wypadku § 3 art. 85 k.k. następuje w drodze analogii korzystnej dla sprawcy, a więc dopuszczalnej i uzasadnionej również tym, że podstawa do zarządzenia wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności jest (mimo różnego zamiennika) w obu sytuacjach taka sama: nieuiszczenie grzywny w terminie lub niemożność jej ściągnięcia w drodze egzekucji (art. 84 § 3 k.k. i art. 85 § 1 k.k.).Z tych samych powodów należy przyjąć, że od zastępczej kary pozbawienia wolności orzeczonej na podstawie art. 84 § 3 k.k. skazany może się zwolnić przez wpłacenie kwoty pieniężnej, przypadającej jeszcze do uiszczenia. Podstawę takiego rozstrzygnięcia będzie stanowił tu art. 85 § 2 k.k., który z podanych poprzednio powodów ma także zastosowanie do rozważanej sytuacji.Wykładnia ta nie może mieć jednak zastosowania w razie bezpośredniego określenia przez sąd - na podstawie art. 84 § 2 k.k. - zastępczej kary pozbawienia wolności. Ewentualnie uiszczenie w takim wypadku odpowiedniej kwoty pieniężnej nie może być traktowane jako uiszczenie zastępczej kary grzywny, gdyż kara taka nie została w ogóle orzeczona. Z tego też względu fakt ten nie może mieć żadnego wpływu na wysokość zasądzonej zastępczej kary pozbawienia wolności.˙