III CZP 4/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pietrzykowski. Sędziowie: A. Gola (sprawozdawca), Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Ośrodka Transportu Leśnego w P. przeciwko Józefowi S. o zapłatę kwoty 72.302 zł, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krośnie postanowieniem z dnia 22 grudnia 1976 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy zakład ubezpieczeń zgodnie z § 18 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 274, zmiana: Dz. U. z 1975 r. Nr 30, poz. 160) nie odpowiada z tytułu ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za wszystkie szkody wyrządzone przez kierowcę pojazdu mechanicznego spowodowane ruchem tego pojazdu posiadaczowi pojazdu?"udzielił następującej odpowiedzi:Zakład ubezpieczeń nie odpowiada z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za wszystkie szkody wyrządzone przez kierowcę pojazdu mechanicznego w związku z ruchem pojazdu jego posiadaczowi (§ 18 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych - Dz. U. Nr 46, poz. 274; zm.: Dz. U. z 1975 r. Nr 30, poz. 160). Uzasadnienie faktyczneObowiązujące od dnia 1 stycznia 1975 r. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 274) przewiduje:a) ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków wynikłych u osób z ruchu pojazdów mechanicznych,b) ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej posiadaczy i kierowców pojazdów mechanicznych za szkody spowodowane ruchem tych pojazdów,c) ubezpieczenie od uszkodzeń zarejestrowanych pojazdów samochodowych będących w posiadaniu osób fizycznych i jednostek gospodarki nie uspołecznionej, zwane też ubezpieczeniem autocasco.W rozdziale III tego rozporządzenia regulującym ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej umieszczony został przepis (§ 18) wyłączający obowiązek zakładu ubezpieczeń naprawienia niektórych szkód. Wśród szkód, za które zakład ubezpieczeń nie odpowiada, znalazły się szkody wyrządzone przez kierowcę pojazdu jego posiadaczowi (§ 18 pkt 2 rozporządzenia).Unormowanie takie nie wydaje się być przypadkowe. Już poprzednio obowiązujące rozporządzenie w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. z 1968 r. Nr 15, poz. 89) wyłączało odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń za szkody wyrządzone posiadaczowi pojazdu przez jego kierowcę (§ 16 pkt 2 tegoż rozporządzenia), a w literaturze przedmiotu pod rządami rozporządzenia z roku 1968 przyjmowano jednolicie, że zakład ubezpieczeń nie odpowiada z tytułu ubezpieczenia OC za szkody wyrządzone przez kierowcę posiadaczowi tego pojazdu, którym kieruje. Redakcja przepisu § 18 rozporządzenia z roku 1974 co do wyłączenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń z tytułu OC za szkody wyrządzone przez kierowcę posiadaczowi pojazdu jest identyczna z brzmieniem § 16 pkt 2 poprzednio obowiązującego rozporządzenia. Stąd też pozostają nadal aktualne dotychczasowe glosy w omawianej materii. Dodać zaś należy, że i pod rządem obowiązującego obecnie unormowania § 18 pkt 2 zaakceptowano wcześniejsze, zgodne stanowisko doktryny w tym zakresie.Sąd Najwyższy zajmował się dotąd kwestią przedstawioną w pytaniu przez Sąd Wojewódzki jedynie w ograniczonym zakresie.Za stanowiskiem wyrażonym w odpowiedzi przemawia istota i cel, jakiemu służyć ma ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej według rozporządzenia w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych, a mianowicie szybkie i pełne zaspokojenie uzasadnionych roszczeń poszkodowanych w związku z ruchem pojazdów mechanicznych, co staje się możliwe przez tworzenie scentralizowanych funduszów tworzonych ze składek ubezpieczeniowych. Z tak pojmowanego celu obowiązkowego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej oraz z jego istoty wynika, że chodzi o roszczenia osób trzecich, które poniosły szkody pozostające w związku z ruchem pojazdów mechanicznych. Potwierdza to unormowanie zawarte w § 16 ust. 1 rozporządzenia z roku 1974, według którego zakład ubezpieczeń zobowiązany jest do świadczeń odszkodowawczych wówczas, gdy posiadacz lub kierowca pojazdu mechanicznego są zobowiązani do naprawienia szkody wyrządzonej przez ruch pojazdu mechanicznego na podstawie obowiązującego prawa. Przepisy tego rozporządzenia w zakresie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej nie zawierają takich sformułowań, z których można byłoby wnosić, iż celem jego było również umożliwienie posiadaczowi pojazdu mechanicznego uzyskania świadczeń odszkodowawczych od zakładu ubezpieczeń w sytuacji, gdy jego kierowca zobowiązany jest na podstawie obowiązującego prawa do odszkodowania. Przeciwnie, przepis § 18 pkt 2 rozporządzenia wyłącza wyraźnie obowiązek świadczenia przez zakład ubezpieczeń w ramach ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej w odniesieniu do szkód poniesionych przez posiadacza pojazdu wówczas, gdy wyrządził je kierowca tego pojazdu. Łączy się to z charakterem stosunku wewnętrznego, w jakim kierowca pozostaje do posiadacza pojazdu mechanicznego, i wynikającymi z tego wzajemnymi obowiązkami.Nie powinno budzić wątpliwości, że wyłączenie, o jakim mowa w § 18 pkt 2 rozporządzenia, dotyczy wszystkich szkód poniesionych przez posiadacza pojazdu mechanicznego spowodowanych przez jego kierowcę w związku z ruchem tego pojazdu. Na różne traktowanie szkód nie pozwala przede wszystkim dosłowne brzmienie omawianego przepisu, który nie czyni żadnego rozróżnienia pomiędzy uszkodzeniem powierzonego kierowcy samochodu i znajdujących się w nim przedmiotów, uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia posiadacza pojazdu, będącego osobą fizyczną, czy wreszcie innymi szkodami posiadacza wynikłymi z ruchu jego pojazdu.Ustawodawca, gdyby zamiarem jego było wyłączenie odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń za niektóre tylko szkody wyrządzone przez kierowcę pojazdu mechanicznego jego posiadaczowi, byłby niewątpliwie dał wyraźnie temu wyraz, skoro szczegółowo oznaczył granice wyłączeń w innych wypadkach (por. § 18 pkt 1 i 3-8). Jeżeli zatem ustawodawca, dostrzegając racje społeczne przemawiające za wyłączeniem obowiązku naprawienia szkody przez zakład ubezpieczeń społecznych spowodowanej przez kierowcę posiadaczowi pojazdu nadał temu wyłączeniu szeroką treść w postaci § 18 pkt 2 rozporządzenia, to nie sposób przyjąć, że chodziło jedynie o wyłączenie niektórych rodzajów szkód.Dodatkowym argumentem przemawiającym za stanowiskiem, iż zamierzeniem ustawodawcy było wyłączyć całkowicie odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń za szkody komunikacyjne w niektórych sytuacjach, mogą być zmiany w stanie prawnym wprowadzone rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 22 sierpnia 1975 r. (Dz. U. Nr 30, poz. 160).Z tych przyczyn udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.