III PZP 12/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Brzeziński, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Grocholi, w sprawie z wniosku Andrzeja J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w P. o odszkodowanie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu postanowieniem z dnia 13 września 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy wypadek, jakiemu uległ pracownik udający się do pracy w obrębie własnego obejścia (wypadek na stopniu własnego budynku), jest wypadkiem w drodze do pracy w rozumieniu art. 40 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105)?"powziął następującą uchwałę:Wypadek, jakiemu uległ pracownik udający się do pracy - z zachowaniem wymagań § 14 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 17 października 1975 r. w sprawie zasad i trybu orzekania o uszczerbku na zdrowiu oraz wypłacania świadczeń z tytułu wypadku przy pracy, w drodze do pracy i z pracy oraz z tytułu chorób zawodowych (Dz. U. Nr 36, poz. 199) - po wyjściu z domu jest wypadkiem w drodze do pracy w rozumieniu art. 40 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. w świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105).Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca mieszka we własnym jednorodzinnym domu z ogrodem. Po wyjściu z tego domu w celu udania się do pracy wnioskodawca uległ wypadkowi na zewnętrznym stopniu budynku w odległości kilkunastu metrów od furtki wyjściowej z nieruchomości, doznając złamania nogi. W tym stanie faktycznym Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych powziął wątpliwość wyrażoną w przedstawionym zagadnieniu prawnym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Pracownikowi, który doznał uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku w drodze do pracy, przysługują świadczenia przewidziane w art. 40 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105). Treść pojęcia "droga do pracy" wyjaśniają § 14 i § 15 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 17 października 1975 r. w sprawie zasad i trybu orzekania o uszczerbku na zdrowiu oraz wypłacania świadczeń z tytułu wypadku przy pracy, w drodze do pracy i z pracy oraz z tytułu chorób zawodowych (Dz. U. Nr 35, poz. 199).Według § 14 rozporządzenia ma to być droga najkrótsza lub najdogodniejsza ze względów komunikacyjnych i nie może być przerwana, chyba że przerwa była życiowo uzasadniona i jej czas nie przekraczał granic potrzeby. Przepis ten nie określa punktu początkowego drogi do pracy. Wskazuje jednak na to, że droga do pracy oznacza pokonywanie przez pracownika określonej odległości w bezpośrednim celu, jakim jest dojście do miejsca pracy. Poza wymienionymi § 14 rozporządzenia nie zastrzega innych warunków dla określenia drogi do pracy. Jedynie pośrednio w § 15 rozporządzenia wskazującym inne sytuacje potraktowane jako droga do pracy użyto określenia "dom" w znaczeniu punktu początkowego tej drogi.W sprawie niniejszej, ze względu na stan faktyczny, nie istnieje konieczność rozważania, czy to określenie oznacza budynek mieszkalny, czy też mieszkanie pracownika. Wypadek bowiem zdarzył się po opuszczeniu budynku mieszkalnego przez pracownika. Z powołanych przepisów wynika, że w każdym bądź razie po opuszczeniu przez pracownika domu, w którym mieszka, w celu bezpośredniego udania się do pracy znajduje się on w drodze do pracy.Wątpliwość Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wynika stąd, że pracownik w momencie wypadku nie przekroczył jeszcze granic własnej nieruchomości i znajdował się na terenie tzw. własnego "obejścia". Treść pytania wskazuje na to, iż Sąd istotne znaczenie przypisuje temu ostatniemu określeniu. Wyrażenie "obejście" nie jest określeniem prawnym. Nie jest to też określenie precyzyjne i jednoznaczne. Jest ono używane potocznie raczej w stosunkach wiejskich dla określenia terenu zagrody lub podwórka. "Obejście" nie jest równoznaczne z terenem nieruchomości. W przepisach o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych nie używa się tego określenia, w szczególności jako istotnej przesłanki dla oznaczenia drogi do pracy.Powołane wyżej przepisy rozporządzenia wyjaśniające pojęcie drogi do pracy w ogóle nie nawiązują do kryterium własności nieruchomości pracownika i nie traktują tego elementu jako mającego znaczenie dla określenia tej drogi. Argument, iż potraktowanie granic własnego "obejścia" pracownika jako punktu początkowego drogi do pracy pozwala na określenie wyraźnych kryteriów tej drogi, jest nieprzekonywający. Niezależnie bowiem od tego, że w ten sposób wprowadza się przesłankę nie przewidzianą w przepisach, takie założenie doprowadziłoby do różnego traktowania drogi do pracy w zależności od stwierdzenia, czy wypadek dotyczy właściciela nieruchomości czy też innego pracownika. W praktyce prowadziłoby to do takich rozwiązań, że jeśli w tym samym miejscu (np. na terenie "obejścia") ulegliby jednocześnie wypadkowi udający się do pracy właściciel nieruchomości i lokator, w stosunku do pierwszego nie byłby to wypadek w drodze do pracy, natomiast drugi uległby takiemu wypadkowi. Takiego stanowiska nie uzasadnia gramatyczna wykładnia treści powołanych przepisów. Nie ma też podstaw do twierdzenia, że odpowiada ono celom ustawy.Posługiwanie się kryteriami wykraczającymi poza treść przepisów z reguły prowadzi nie do jednolitości ich wykładni, lecz rozbieżności wniosków i w konsekwencji niejasności obowiązującego prawa. I ten wzgląd, niezależnie od treści przepisów, przemawia za przyjęciem jednolitych kryteriów określenia drogi do pracy, bez względu na to, czy pracownik rozpoczyna tę drogę na terenie własnej nieruchomości ("obejście") i w jaki sposób drogę tę przebywa (pieszo czy środkiem lokomocji). Dlatego należało uznać, że pracownik po opuszczeniu własnego domu w celu udania się bezpośrednio do pracy znajduje się już w drodze do pracy, niezależnie od tego, czy droga ta prowadzi przez jego nieruchomość, czy też jest drogą publiczną.Natomiast okoliczność, że pracownik uległ wypadkowi na terenie swej nieruchomości, może powodować trudności w ustaleniu, czy zdarzenie to nastąpiło w czasie przebywania drogi do pracy. Ocena zależna będzie od okoliczności zdarzenia i zebranych w sprawie dowodów. Okoliczność ta może mieć znaczenie przy ocenie prawa pracownika do świadczeń.