III URN 59/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Wasilewski (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Jachczyk, Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Tadeusza S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w L. o odszkodowanie z tytułu wypadku w drodze do pracy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Centralnej Rady Związków Zawodowych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 26 czerwca 1979 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie do ponownego rozpatrzenia odwołania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca twierdził, że w dniu 12.VI.1978 r., udając się do pracy, podczas wychodzenia z własnego domu na schodach uległ wypadkowi w drodze do pracy i domagał się jednorazowego odszkodowania z tytułu uszczerbku na zdrowiu doznanego w następstwie tego wypadku.Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy wypłaty jednorazowego odszkodowania, ponieważ wypadek, jakiemu uległ wnioskodawca, nastąpił na terenie własnego obejścia, a zatem nie jest wypadkiem w drodze do pracy. Rada Nadzorcza Oddział ZUS zatwierdziła tę decyzję, podzielając wyrażony w niej pogląd, że wypadek pracownika, który nastąpił w granicach jego obejścia, nie jest wypadkiem w drodze do pracy.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie wnioskodawcy od orzeczenia Rady Nadzorczej z następującym uzasadnieniem.Wnioskodawca w dniu 12.VI.1979 r. rozpoczął pracę o godz. 7,00, o godz. 9,30 zwolnił się z pracy w celu odwiezienia do domu kluczy od mieszkania. Po dokonaniu tej czynności, wychodząc z domu pośliznął się na schodach i złamał nogę. Udanie się wnioskodawcy do domu w sprawie osobistej nie miało związku przyczynowego z pracą. Z chwilą zwolnienia się z pracy o godz. 9,30 nastąpiła przerwa w pracy. Gdyby wypadek nastąpił wówczas, gdy udawał się do pracy przed godz. 7,00, to wnioskodawcy przysługiwałoby jednorazowe odszkodowanie. Wobec tego, że wypadek nastąpił w jego domu, zdarzenie to nie ma związku z pracą i nie jest wypadkiem w drodze do pracy.Centralna Rada Związków Zawodowych w rewizji nadzwyczajnej zarzuciła rażące naruszenie art. 55 ustawy o o.s.p. i u.s. i § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 17 października 1975 r. w sprawie zasad i trybu orzekania o uszczerbku na zdrowiu oraz wypłacania świadczeń z tytułu wypadku przy pracy, w drodze do pracy i z pracy oraz z tytułu chorób zawodowych (Dz. U. Nr 36, poz. 199).Skarżąca twierdziła, że wadliwy jest pogląd Sądu, iż tylko taki wypadek w drodze do pracy uzasadnia prawo do świadczeń z ustawy wypadkowej, który nastąpił przed rozpoczęciem dnia pracy. Według skarżącej pracownik, który otrzymał zwolnienie z pracy dla załatwienia spraw osobistych, i po załatwieniu wraca do miejsca pracy, odbywa drogę do pracy w rozumieniu przytoczonego przepisu. Jeżeli podczas przebywania tej drogi ulegnie wypadkowi, to zdarzenie takie jest wypadkiem w drodze do pracy.W sprawie nie zostało wyjaśnione miejsce wypadku, co może mieć znaczenie dla oceny zaistnienia wypadku w drodze do pracy, w szczególności czy wypadek nastąpił w mieszkaniu wnioskodawcy, czy też poza mieszkaniem na klatce schodowej (schodach).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przy ocenie, czy opisane wyżej zdarzenie może być uznane za wypadek w drodze do pracy wyłaniają się dwie kwestie, mogące wywoływać wątpliwości. Pierwszy problem sprowadza się do wyjaśnienia, czy pracownik, który w czasie przeznaczonym na pracę za zezwoleniem zakładu pracy udaje się do domu w sprawie osobistej i po jej załatwieniu wraca do miejsca pracy, znajduje się w drodze do pracy według § 14 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Przepis ten - z uwzględnieniem wyjątków wskazanych w ust. 2 i 3 - zawiera jedynie stwierdzenie, że za drogę do pracy uznaje się drogę najkrótszą i nieprzerwaną. Jest zrozumiałe, a potwierdzenie wynika pośrednio z § 15 rozporządzenia, że jest to droga z domu do miejsca wykonywania pracy.Z treści § 14 rozporządzenia nie wynika ograniczenie ochrony pracownika określonej w ustawie wypadkowej tylko do zdarzeń zaistniałych podczas odbywania drogi do pracy w celu jej rozpoczęcia w konkretnym dniu.Nie może ulegać wątpliwości, że jeśli obowiązki pracownika zostały czasowo tak ukształtowane, iż w jednym dniu odbywa on kilkakrotnie drogę z domu do pracy, ze względu na ustalone przerwy w pracy, to każdorazowo jest to droga do pracy według wymienionego przepisu. W sytuacji ustalonej w sprawie pracownik udał się do domu w sprawie osobistej, uzyskawszy na to zwolnienie z pracy. Takie zachowanie pracownika nie narusza obowiązków pracowniczych. Według § 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie regulaminów pracy oraz zasad usprawiedliwiania nieobecności w pracy i udzielania zwolnień od pracy (Dz. U. Nr 49, poz. 299 z późn. zm.) pracownik w określonej tym przepisem sytuacji może być zwolniony od pracy przez kierownika zakładu na czas załatwienia sprawy osobistej, przy czym prawo do wynagrodzenia za ten czas zachowuje jedynie wówczas, gdy odpracował czas zwolnienia. Zatem w usprawiedliwionych przypadkach przepisy umożliwiają pracownikowi załatwienie sprawy osobistej w czasie godzin pracy za zezwoleniem kierownika zakładu pracy. W takich też przypadkach nie byłoby uzasadnione wyłączenie wobec pracownika przewidzianej ochrony w zakresie odbywania przez niego drogi do pracy.Zwolnienie pracownika w godzinach pracy w celu załatwienia sprawy osobistej w domu wywołuje sytuację zbliżoną do tej, jaka istnieje w razie wykonywania pracy z przerwą w ciągu dnia. Z § 15 pkt 1 rozporządzenia wynika też, że w przypadku zatrudnienia pracownika w kilku zakładach pracy za drogę do pracy uważa się niezależnie od drogi z domu do pierwszego zakładu, również i drogę między zakładami. I ta okoliczność przemawia za wnioskiem, iż według § 14 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 17 października 1975 r. w sprawie zasad i trybu orzekania o uszczerbku na zdrowiu oraz wypłacania świadczeń z tytułu wypadku przy pracy, w drodze do pracy i z pracy oraz z tytułu chorób zawodowych (Dz. U. Nr 36, poz. 199) drogą do pracy jest również droga powtórnie odbywana w tym samym dniu przez pracownika z domu do pracy, po załatwieniu sprawy osobistej, jeśli w tym celu uzyskał on czasowe zwolnienie od pracy.Drugi problem wiąże się z miejscem wypadku, który według twierdzeń wnioskodawcy zdarzył się na schodach własnego domu. Sąd Najwyższy w uchwale III PZP 12/78 wyjaśnił, że za wypadek przy pracy należy uznać także wypadek, jakiemu uległ pracownik udający się do pracy po wyjściu z domu, choćby zdarzenie nastąpiło na terenie jego nieruchomości ("obejścia"). Przepisy nie wskazują punktu początkowego drogi do pracy, posługując się jedynie określeniem "z domu". W przypadku gdy pracownik zajmuje wyodrębniony lokal mieszkalny w budynku wielomieszkaniowym, to przez określenie dom należy rozumieć jego mieszkanie. Z chwilą opuszczenia mieszkania w celu udania się bezpośrednio do pracy pracownik znajduje się już w drodze do pracy. Jeżeli natomiast pracownik mieszka w domu jednorodzinnym i dom ten w całości stanowi jego mieszkanie, to dopiero po przekroczeniu progu domu rozpoczyna on drogę do pracy.Jednoznaczne rozumienie pojęcia "dom", jako punktu początkowego drogi do pracy, nie byłoby uzasadnione ze względu na różne przytoczone wyżej sytuacje faktyczne i cel rozważonych przepisów. Przepisy te obejmują ochronę następstwa zdarzenia zaistniałego podczas drogi do pracy, nie dotyczą natomiast wypadków, które nastąpiły w czasie czynności przygotowawczych pracownika w celu wyjścia do pracy podejmowanych w jego mieszkaniu. Pracownik rozpoczyna drogę do pracy po wyjściu z mieszkania, choćby znajdował się jeszcze wewnątrz budynku (np. na schodach). W sytuacji, gdy dom obejmuje jeden lokal mieszkalny, wyjściem z mieszkania, oznaczającym rozpoczęcie drogi do pracy będzie przekroczenie progu tego domu. Zatem pracownik rozpoczyna drogę do pracy po przekroczeniu progu swego mieszkania, co w przypadku zamieszkiwania w budynku jednomieszkaniowym oznacza przekroczenie progu domu.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wychodząc z innych założeń w tym zakresie nie dokonał ustaleń w sprawie. Nie zostało wyjaśnione dokładnie miejsce wypadku wnioskodawcy, a także, czy mieszkał on w domu wielomieszkaniowym, czy też dom ten obejmował jeden lokal mieszkalny, należący do wnioskodawcy.Z tej przyczyny Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania.