II URN 65/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Michaluk (sprawozdawca). Sędziowie: SN J. Myślicki, SW A. Sawczuk. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Edmunda C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o odszkodowanie na skutek rewizji nadzwyczajnej Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 24 lipca 1986 r.:u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie faktyczneOddział ZUS w O. decyzją z dnia 26 lutego 1986 r. odmówił Edmundowi C. prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku w drodze z pracy do domu. W odwołaniu do Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie wnioskodawca kwestionował zasadność tej decyzji twierdząc, że powrót do domu podczas trzygodzinnej przerwy w pracy jest także objęty ochroną ubezpieczeniową. Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie wyrokiem z dnia 24 lipca 1986 r. oddalił odwołanie. Sąd ustalił, że zdarzenie nastąpiło w godzinach wolnych od pracy w warunkach tzw. przerywanego czasu pracy kierowców. Wnioskodawca zatrudniony był w Kopalniach i Zakładach Chemicznych Siarki (...) w G. i po zakończeniu pierwszej części zadań kierowcy w dniu 25 września 1985 r. wyjechał do S. "w sprawie osobistej". W czasie przejazdu prywatnym samochodem Stanisława K. uległ wypadkowi, w wyniku którego doznał: złamania wyrostka łykowatego kości promieniowej ręki prawej. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, nie można zakwalifikować tego zdarzenia jako wypadku w drodze z pracy do domu, gdyż nie była to "codzienna droga z pracy do domu tak ze względu na jej czas odbywania, jak i sposób odbywania", a ponadto nie wystąpił "związek przyczynowy z zatrudnieniem" i wnioskodawca może domagać się jedynie odszkodowania z PZU. W rewizji nadzwyczajnej od tego wyroku Ogólnopolskie. Porozumienie Związków Zawodowych wniosło o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w celu ustalenia wysokości odszkodowania. Rewidujący zarzucił wyrokowi rażącą obrazę § 14 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 17 października 1975 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 199), gdyż Edmund C. uległ wypadkowi w drodze z miejsca pracy w rozumieniu art. 41 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadku przy pracy i chorób zawodowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozpoznając sprawę zważył, co następuje:Świadczenia z tytułu wypadku w drodze do pracy lub z pracy przysługują od ZUS - na warunkach i wysokości określonej ustawą z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144) - temu pracownikowi, który uległ wypadkowi w drodze do pracy lub z pracy. Zasady uznawania takich wypadków określiło rozporządzenie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 17 października 1975 r. w sprawie zasad i trybu orzekania o uszczerbku na zdrowiu oraz o wypłacaniu świadczeń z tytułu wypadków przy pracy, w drodze do pracy i z pracy oraz z tytułu chorób zawodowych (Dz. U. Nr 36, poz. 199). W myśl tych przepisów (§ 14 i 15) za drogą uważa się fizyczne pokonanie odcinka odległości pomiędzy miejscem zamieszkania a zakładem pracy w taki sposób, który może być uznany jako droga do pracy lub z pracy w znaczeniu prawnym. Prawnymi elementami tego pojęcia są: przemieszczanie się do pracy lub z pracy - drogą najkrótszą i nie przerwaną, a nawet - drogą przerwaną - jeżeli przerwa była życiowo uzasadniona i jej czas nie przekraczał granic potrzeby, jak również drogą, która nie będąc najkrótszą jest "dla pracownika ze względów komunikacyjnych najdogodniejszą". W realiach konkretnego stanu faktycznego pracownik odbywa drogę najkrótszą i, ze względu na grzecznościowy przewóz samochodem osobowym, najdogodniejszą.Przepisy prawa nie określają w tym przypadku środka lokomocji, jak również nie wymieniają liczby przejazdów do pracy i z pracy w ciągu jednego dnia roboczego. Orzecznictwo sądów wiąże te okoliczności z treścią opisu zawartego w karcie wypadku w drodze do pracy lub z pracy. Stan faktyczny rozpoznawanej sprawy wykazuje, że Edmund C. wykonywał pracę jako kierowca w godzinach 5.30 - 8.30, a około godz. 10.00 udał się na przystanej autobusowy w G. celem powrotu do miejsca zamieszkania w S., aby następnie powrócić do wykonywania pracy na godzinę 12.30. Przerwa w pracy w wymiarze trzech godzin jest przerwą regulaminową "przerwanego czasu pracy" w myśl zarządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 18 marca 1983 r. Przedsiębiorstwo zatrudniające wnioskodawcę zapewniało mu dowóz do miejsca zatrudnienia i przewóz do miejsca zamieszkania po zakończeniu pracy o godz. 16.30 (akta). Na taką organizację pracy zainteresowany wyraził zgodę i w czasie przerwy nie pozostawał w dyspozycji pozwanego Przedsiębiorstwa. Przerwany czas pracy oznaczał w tym przypadku możliwość powrotu pracownika podczas przerwy do miejsca zamieszkania, taka czynność nie kolidowała z obowiązkami pracowniczymi, a wprost przeciwnie wypoczynek w warunkach domowych mógł sprzyjać wzmożeniu bezpieczeństwa wykonywanej pracy kierowcy po zakończeniu przerwy. W tej sytuacji interpretacja przepisów korzystnych dla pracownika jest zbieżna także z interesami zakładu pracy i usprawiedliwiona względami społecznymi i prawnymi. Nadto planowana przerwa w pracy z przyczyn od pracownika niezależnych nie może wywierać ujemnych dla niego skutków w ochronie ubezpieczeniowej drogi z pracy. Dotychczasowe orzecznictwo sądowe przyznawało taką ochronę wypadkom: w drodze po część wynagrodzenia podczas urlopu wypoczynkowego (OSPiKA 1959, poz. 189), podczas wyjścia z pracy do domu za zgodą przełożonego (OSPiKA 1970, poz. 214), i w innych sytuacjach usprawiedliwionych okolicznościami (np. wezwanie pracownika ponownie do pracy w celu usunięcia przyczyn awarii). W świetle § 14 rozporządzenia z dnia 17 października 1975 r. należy przyjąć, że droga do pracy i z pracy może być pokonywana kilkakrotnie w ciągu jednego dnia roboczego. Związek tej drogi z pracą istnieje zawsze w sytuacji, gdy pracownik pokonuje bez przerwy drogę do domu, która jest najdogodniejszą w danym układzie komunikacyjnym z miejsca pracy. Z tych przyczyn rewizja nadzwyczajna Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych zasługiwała na uwzględnienie, gdyż pozbawienie wnioskodawcy świadczeń ubezpieczeniowych rażąco naruszało przytoczone przepisy prawa i interes PRL. Podczas ponownego rozpoznania sprawy Sąd ustalił niezbędne warunki do przyznania odszkodowania w świetle wszelkich okoliczności tej sprawy przy uwzględnieniu dokumentacji lekarskiej. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 2 k.p.c. i art. 421 § 2 zdanie drugie k.p.c. orzekł jak w sentencji.