III CZP 90/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pietrzykowski. Sędziowie: A. Gola (sprawozdawca), Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej w G. przeciwko Grażynie S. o eksmisję z lokalu, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze postanowieniem z dnia 7 listopada 1975 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy osobę zajmującą lokal w spółdzielni budownictwa mieszkaniowego, która powołuje się na pierwszeństwo przyjęcia do spółdzielni i uzyskania przydziału lokalu po byłym członku, należy traktować jako zajmującą lokal bez tytułu prawnego w rozumieniu art. 57 ust. 2 prawa lokalowego z 1974 r. (Dz. U. Nr 14, poz. 84) i czy droga sądowa o eksmisję jest również w tym wypadku dopuszczalna?"udzielił następującej odpowiedzi:Przepisy art. 57 ust. 1 i 2 prawa lokalowego nie wyłączają drogi sądowej w sprawach o eksmisję osób pozostawionych przez najemcę w lokalu spółdzielni budownictwa mieszkaniowego w wypadku, gdy osoby te powołują się na pierwszeństwo przyjęcia do spółdzielni i uzyskania lokalu po byłym członku. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. pytanie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Powodowa Spółdzielnia Mieszkaniowa żądała eksmisji pozwanej Grażyny S. z lokalu mieszkalnego nr 25 położonego w budynku powódki w G. przy ul. (...). Według twierdzeń pozwu przydział na ten lokal mieszkalny otrzymał w dniu 7.XII.1972 r. Maciej M., a pozwana zamieszkała tam za zgodą powódki, jako siostra jego żony.Pismem z dnia 14.VIII.1974 r. Maciej M., w związku z tym że przeniósł się do innej miejscowości, zwrócił się do powódki o dokonanie cesji członkostwa na rzecz pozwanej, na co jednak Spółdzielnia nie wyraziła zgody. W ocenie powódki pozwana zajmuje obecnie opisany lokal mieszkalny bez tytułu prawnego, a to uzasadnia żądanie zgłoszone w pozwie.Pozwana, domagając się oddalenia powództwa zarzuciła, iż statut Spółdzielni upoważnia ją do ubiegania się o przyjęcie na członka i otrzymania przydziału lokalu.Wyrokiem z dnia 14.VII.1975 r. Sąd Rejonowy w Gorzowie Wlkp. uwzględnił powództwo, stwierdzając w uzasadnieniu swego orzeczenia, że pozwana we wspomnianym lokalu zamieszkuje bez tytułu prawnego.W rewizji pozwana żądała zmiany wyroku Sądu Rejonowego i oddalenie powództwa, powołując się na uprawnienia wynikające z art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach.Rozpoznając rewizję, Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze powziął wątpliwość co do dopuszczalności drogi sądowej w niniejszej sprawie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W przepisach art. 57 prawa lokalowego znalazło unormowanie postępowanie w razie samowolnego zajęcia lokali, i to zarówno takich, które podlegają przydziałowi przez terenowy organ administracji państwowej, jak i pozostających w dyspozycji spółdzielni budownictwa mieszkaniowego lub innej jednostki gospodarki uspołecznionej.Celem przepisu art. 57 prawa lokalowego - jak na to wskazuje jego treść - jest dążenie do szybkiej (bezzwłocznej) likwidacji sytuacji wywołanej bezprawnym zajęciem lokalu mieszkalnego. Postulat ten nie mógłby być spełniony w wypadku konieczności sprawdzania przez organ egzekucyjny terenowej administracji państwowej uprawnień osoby przymusowo usuwanej z lokalu mieszkalnego do tego lokalu.Niezależnie od tego należy mieć na uwadze, że wynikające z § 32 ust. 1 statutu powodowej Spółdzielni pierwszeństwo stwarza dla osób bliskich tam wymienionych roszczenie cywilnoprawne o przyjęcie do spółdzielni i uzyskanie przydziału po byłym członku (którego lokatorskie prawo do lokalu z jakichkolwiek przyczyn wygasło), podlegające rozpoznaniu na drodze sądowej.W tym stanie rzeczy osoba powołująca się na przysługujące jej pierwszeństwo przyjęcia do Spółdzielni i uzyskania przydziału lokalu po byłym członku nie może być uważana za osobę, która samowolnie zajęła lokal mieszkalny w rozumieniu art. 57 prawa lokalowego, a to wyłącza możliwość stosowania szczególnie rygorystycznego trybu postępowania przewidzianego tym przepisem w stosunku do osób, powołujących się na uprawnienia wynikające z pierwszeństwa.Uprawnienia w zakresie wspomnianego pierwszeństwa powinny być przedmiotem oceny sądu w sprawie o eksmisję pomiędzy spółdzielnią, w której dyspozycji pozostaje zajmowany lokal mieszkalny, a osobą, która powołuje się na swe pierwszeństwo, i stosownie do wyniku tej oceny stanowić przesłankę rozstrzygnięcia żądania usunięcia z tego lokalu (art. 2 § 1 k.p.c.).Z tych założeń wychodząc Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.