V UZP 4/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Rejman. Sędziowie SN: A. Filcek (współsprawozdawca), A. Grymaszewski, Z. Stypułkowska, A. Szczurzewski (sprawozdawca), Z. Zaziemski, K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Grocholi, po rozpoznaniu wniosku Ministra Sprawiedliwości, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego, o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy pracownicy zatrudnionej przez osobę fizyczną przysługuje zasiłek macierzyński na podstawie art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz. U. z 1975 r. Nr 34, poz. 188) w razie urodzenia dziecka w czasie urlopu bezpłatnego udzielonego jej przez pracodawcę dla sprawowania opieki nad małym dzieckiem w wieku do lat czterech?"i po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Pracownicy zatrudnionej przez osobę fizyczną - w razie urodzenia dziecka w czasie urlopu bezpłatnego udzielonego jej przez pracodawcę dla sprawowania opieki nad małym dzieckiem w wieku do lat czterech - nie przysługuje zasiłek macierzyński przewidziany w art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz. U. z 1975 r. Nr 34, poz. 188).Uzasadnienie faktyczneWedług art. 27 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz. U. z 1975 r. Nr 34, poz. 188) zasiłek macierzyński przysługuje pracownicy uprawnionej w myśl kodeksu pracy do urlopu macierzyńskiego z tytułu urodzenia dziecka lub urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego przez okres trwania takiego urlopu.W myśl zaś art. 28 ust. 1 pkt 1 wymienionej ustawy zasiłek macierzyński przysługuje również tej pracownicy, która urodziła dziecko w okresie korzystania z urlopu bezpłatnego udzielonego jej do sprawowania opieki nad małymi dziećmi. Z treści tego przepisu wynika, że jedną z podstawowych przesłanek wymaganych do przyznania na jego podstawie zasiłku macierzyńskiego jest korzystanie przez pracownicę z urlopu bezpłatnego udzielonego jej przez zakład pracy dla sprawowania opieki nad małymi dziećmi. Odwołanie się w tym przepisie do "urlopu bezpłatnego udzielonego dla sprawowania opieki nad małymi dziećmi" oznacza urlop udzielony pracownicy na zasadach określonych w przepisach prawa pracy, a mianowicie w art. 186 k.p. oraz w wydanym na jego podstawie rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1975 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi (Dz. U. Nr 43, poz. 219). Nie można natomiast tłumaczyć przepisu art. 28 ust. 1 pkt 1 wymienionej wyżej ustawy w oderwaniu od powyższych przepisów.Wypada przy tym zaznaczyć, że ustawa w wielu jej przepisach posługuje się określeniami instytucji prawa pracy, sprecyzowanymi w kodeksie pracy lub innych przepisach prawa pracy, i dlatego powołane w niej instytucje nie określone w odrębny sposób należy tłumaczyć zgodnie z przepisami tego prawa.W konsekwencji zasiłek macierzyński na warunkach określonych art. 28 ust. 1 pkt 1 wymienionej ustawy przysługuje tylko tej pracownicy, której udzielono urlopu bezpłatnego dla sprawowania opieki nad małymi dziećmi na podstawie art. 186 k.p. oraz wydanego z jego upoważnienia rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1975 r.Zgodnie zaś z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1974 r. w sprawie stosunków pracy, w których pracodawcą jest osoba fizyczna (Dz. U. Nr 45, poz. 272), wydanego na podstawie art. 299 § 2 k.p., wyłącza się stosowanie wymienionych w nim przepisów kodeksu pracy, m.in. art. 186, w stosunkach pracy, w których pracodawcą jest osoba fizyczna. Oznacza to, że pracownica zatrudniona u osoby fizycznej nie jest uprawniona do urlopu bezpłatnego, o którym mowa w art. 186 k.p., a zatem nie ma do niej zastosowania przepis art. 28 ust. 1 pkt 1 wymienionej wyżej ustawy. Udzielenie takiej pracownicy urlopu bezpłatnego należy traktować jak urlop bezpłatny w rozumieniu art. 174 § 1 k.p. W razie zaś urodzenia dziecka w czasie takiego urlopu bezpłatnego ustawa z dnia 17 grudnia 1974 r. nie przewiduje dla pracownicy prawa do zasiłku macierzyńskiego.Z powyższych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.