V PZP 8/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN Fr. Rusek. Sędziowie: M. Piekarski (sprawozdawca), E. Berutowicz (współsprawozdawca), A. Filcek, W. Formański, T. Kasiński, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Paczyńskiego, w sprawie z wniosku Genowefy F. przeciwko Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w R. o wynagrodzenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 30 grudnia 1976 r., I PR 192/76:"Czy dopuszczalne jest przekazanie sądowi powszechnemu, jako właściwemu, sprawy, w której sąd ten poprzednio uznał się za niewłaściwy i którą Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przyjął do rozpoznania w trybie art. 271 § 2 k.p.?"uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Niedopuszczalne jest przekazanie sądowi powszechnemu sprawy, w której sąd ten uprzednio uznał się niewłaściwym i którą okręgowy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych przejął do rozpoznania w trybie art. 271 § 2 k.p. Uzasadnienie faktyczneWymienione w sentencji niniejszej uchwały pytanie prawne dotyczy przekazania sprawy według właściwości komisji rozjemczej przez sąd powszechny. Z mocy art. 259 § 2 k.p. komisja obowiązana jest rozpatrzyć taką sprawę, choćby w niej uprzednio uznała się za niewłaściwą. Przepis ten normuje skutki przekazania sprawy przez każdy sąd. Użyto w nim bowiem określenia "sąd" bez zacieśniającego zaznaczenia, że chodzi tu tylko o sąd pracy i ubezpieczeń społecznych. Ustawodawca w art. 242 pkt 3 k.p. nazwał wyraźnie okręgowe sądy pracy i ubezpieczeń społecznych "sądami pracy i ubezpieczeń społecznych" w odróżnieniu od szerszej nazwy "sąd", zastosowanej m.in. w wyżej wskazanym art. 259 § 2 k.p. Przepis ten dotyczy zatem każdego sądu, także sądu powszechnego. W przypadkach bowiem gdy ustawodawca zacieśnia zakres przepisu do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych czyni to wyraźnie przez użycie nazwy w pełnym wyżej wskazanym brzmieniu (np. w 263, 271-175, 277 § 3 k.p.). Prawomocne postanowienie sądu powszechnego przekazujące według właściwości sprawę komisji rozjemczej, jako organowi powołanemu do orzekania w sprawach pracowniczych, jest więc z mocy art. 259 § 2 k.p. wiążące dla takiego organu, zobowiązując go do rozpatrzenia przekazanej sprawy; przesądza więc ono o właściwości tego organu. Ze związania bowiem, o którym wyżej mowa, wynika właściwość komisji do orzekania w takiej sprawie. W kontynuacji tej właściwości także sąd pracy i ubezpieczeń społecznych jest właściwy do rozpoznania takiej sprawy jako sąd odwoławczy (art. 242 i 271 § 1 k.p.) albo jako sąd pierwszej instancji w razie przejęcia do rozpoznania sprawy przedstawionej mu przez komisję rozjemczą albo przez komisję odwoławczą do spraw pracy w trybie art. 263, 270 § 1 i 271 § 2 k.p. Sąd pracy i ubezpieczeń społecznych nie może więc uznać się za niewłaściwy w takiej sprawie, z czego wynika odpowiedź przecząca na rozważane tu zagadnienie prawne. Nie pozostaje ona w sprzeczności z art. 51 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych. Przepis ten stwierdza bowiem związanie organu wymiaru sprawiedliwości postanowieniem sądu pracy i ubezpieczeń społecznych przekazującym sprawę temu organowi w sytuacji, gdy sprawa nie podlega rozpoznaniu sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Sytuacja taka nie istnieje jednak w sprawie, w której postawiono rozważane pytanie prawne. Odpowiedź przecząca na to pytanie nie pozostaje także w sprzeczności z art. 463 § 1 k.p.c., przewidującym rozpoznanie przez sąd powszechny sprawy, w której komisja rozjemcza lub inny organ uprzednio uznał się za niewłaściwy. Wymieniony przepis nie ma bowiem zastosowania w zakresie odmiennie unormowanym przez przepis szczególny art. 259 § 2 k.p. Stanowiska wyrażonego w sentencji uchwały nie podważa więc także art. 51 ustawy o sądach pracy i ubezpieczeń społecznych. Sąd ten nie może bowiem przekazać sądowi powszechnemu lub innemu organowi sprawy, w której w trybie art. 259 § 2 w związku z art. 263 i 271 k.p. stał się właściwy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 1977 r., III PR 200/76).Za udzieleniem przeczącej odpowiedzi na rozważane pytanie prawne przemawia także stwierdzenie, że wyłącza ona spory kompetencyjne między sądami a komisjami powołanymi do rozpatrywania sporów pracowniczych. Obowiązujące przepisy nie ustanawiają organu powołanego do rozstrzygania takich sporów, gdyż nie dopuszczają do ich powstania, dążąc - w miarę możności - do szybkiego i końcowego rozstrzygnięcia sporu przez ten organ wymiaru sprawiedliwości, któremu przekazano sprawę w sposób nie podlegający zakwestionowaniu i zaskarżeniu. Względy ekonomii procesowej i uproszczenia oraz odformalizowania postępowania w sprawach pracowniczych przemawiają więc także za udzieleniem przeczącej odpowiedzi na wyżej wskazane pytanie prawne. W tym samym kierunku poszedł Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 maja 1975 r., I PZP 6/75 (OSNCP 1975, poz. 170).Okręgowy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych rozpozna sprawę przejętą w wyżej omówionym trybie, stosując odpowiednie przepisy prawa materialnego, chociażby nie wchodziły one w zakres prawa pracy.