II KZ 136/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr J. Bratoszewski (sprawozdawca). Sędziowie: S. Fornalik, K. Karolus.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Kubicki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Andrzeja K., oskarżonego z art. 168 § 2 i art. 210 § 2 k.k., po rozpoznaniu zażalenia oskarżyciela posiłkowego na postanowienie Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 30 maja 1975 r. o umorzeniu postępowania i po wysłuchaniu wniosku prokuratorapostanowił uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym postanowieniem Sąd Wojewódzki umorzył postępowanie karne na podstawie art. 11 pkt 7 k.p.k. w zakresie czynów opisanych w pkt I i II aktu oskarżenia, a więc popełnionych na szkodę Stanisławy S., występującej w sprawie w charakterze oskarżycielki posiłkowej.W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że wznowienie przez prokuratora umorzonego prawomocnie śledztwa było w świetle art. 293 § 2 k.p.k. niedopuszczalne, gdyż nie ujawniły się nowe, istotne okoliczności.W szczególności za okoliczności takie nie mogą być - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - uznane ani przyznanie się oskarżonego do winy (następnie zresztą odwołane), ani pozostałe okoliczności, jak przefarbowanie przez oskarżonego włosów, rozpoznanie go przez pokrzywdzoną i inne, które powołano w postanowieniu prokuratora o wznowieniu prawomocnie umorzonego śledztwa.Od powyższego postanowienia wniósł zażalenie pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej, zarzucając niesłuszne uznanie, jakoby przyznanie się oskarżonego do winy nie mogło być uważane za istotną okoliczność nie znaną w poprzednim postępowaniu, i wnosząc o uchylenie tego postanowienia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Przed przystąpieniem do oceny merytorycznej zasadności zażalenia należało rozważyć - ze względu na treść przepisu art. 377 § 2 k.p.k. - czy oskarżycielka posiłkowa jest w ogóle osobą uprawnioną do składania zażalenia na postanowienie sądu o umorzeniu postępowania.Wątpliwość w tym zakresie może się rodzić dlatego, że przepis art. 395 k.p.k. zamieszczono w rozdziale 40 dotyczącym rewizji, a nie w rozdziale 39 zawierającym przepisy wspólne dla rewizji i zażaleń, a także dlatego, że treść tego przepisu wyraźnie reguluje uprawnienia oskarżyciela posiłkowego do zaskarżenia wyroku (a nie postanowienia) i tylko w części dotyczącej orzeczenia o winie. Ponadto wtedy, gdy chodzi np. o warunkowe umorzenie postępowania, uprawnienia pokrzywdzonego są ograniczone do możliwości zaskarżenia tylko warunków tej decyzji, a nie zasadności samego warunkowego umorzenia postępowania.Zauważyć również należy, że ograniczenie uprawnień oskarżyciela posiłkowego w wypadku warunkowego umorzenia postępowania wynika ze zgoła odmiennych powodów niż w wypadku bezwarunkowego umorzenia postępowania. W pierwszym bowiem wypadku dochodzi do wydania orzeczenia przesądzającego winę sprawcy (art. 27 § 1 k.k.), w drugim zaś wypadku w ogóle nie dochodzi do wydania merytorycznego orzeczenia.Za bezsporne jednak uznać należy, że uprawnienia oskarżyciela posiłkowego do zaskarżenia wyroku w części dotyczącej orzeczenia o winie oznaczają również dopuszczalność zaskarżenia wyroku, który w ogóle nie zawiera rozstrzygnięcia o winie, a więc wyroku umarzającego postępowanie z przyczyn procesowych, gdyż tylko przez zaskarżenie takiego wyroku oskarżyciel posiłkowy może rzeczywiście zrealizować swe uprawnienia, mające na celu doprowadzenie do wydania wyroku, stwierdzającego winę oskarżonego.Skoro oskarżyciel posiłkowy może zaskarżyć wyrok umarzający postępowanie karne, to przyjąć należy - mimo odmiennej gramatycznej wykładni treści przepisu art. 395 k.p.k. - że ma on to uprawnienie również wtedy, gdy postępowanie karne zostało umorzone. Umorzenie bowiem postępowania karnego postanowieniem następuje z tych samych powodów co umorzenie wyrokiem, a różnica związana jest tylko z tym, czy nastąpiło to przed, czy po rozpoczęciu przewodu sądowego (art. 391 § 1 k.p.k.).Dlatego też Sąd Najwyższy uznał, że wniesione w niniejszej sprawie zażalenie oskarżycielki posiłkowej zostało złożone przez osobę uprawnioną i podlega merytorycznemu rozpoznaniu.II. Zażalenie to jest zasadne.Wprawdzie postanowienie prokuratora o wznowieniu umorzonego śledztwa powołuje się między innymi również na takie okoliczności, jak rozpoznanie oskarżonego przez pokrzywdzoną, przefarbowanie włosów przez oskarżonego i inne, które były znane organom procesowym przed podjęciem decyzji o umorzeniu, ale z treści tego postanowienia (które Sąd Wojewódzki poddał swej kontroli) wynika, że na okoliczności te prokurator powołał się posiłkowo. Główną i decydującą o wznowieniu śledztwa okolicznością było przyznanie się oskarżonego do winy, które tylko w kontekście z tymi, posiłkowo wskazanymi, okolicznościami uzasadnia pogląd, że jest to okoliczność nowa oraz istotna.Sąd Wojewódzki po trafnym notabene wykazaniu, że te inne pozostałe okoliczności były już uprzednio prokuratorowi znane, niesłusznie jednak uznał, że przyznanie się oskarżonego do winy, (przy okazji prowadzenia innej sprawy przeciwko oskarżonemu) nie może być potraktowane jako istotna okoliczność, pozwalająca na wznowienie postępowania.Przepis art. 293 § 2 k.p.k. nie wyłącza okoliczności wynikających z przyznania się oskarżonego do winy z rzędu tych okoliczności, które dają podstawę do wznowienia prawomocnie umorzonego postępowania przygotowawczego, uzależniając to tylko od tego, by były to okoliczności istotne i nie znane w poprzednim postępowaniu.Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie obie te przesłanki występują.Wreszcie oskarżony odwołał następnie swoje przyznanie się do winy, ale skoro prokurator w ramach przysługujących mu w toku postępowania przygotowawczego uprawnień uznał, że odwołanie to nie jest w takim stopniu wiarygodne, by dyskwalifikować wcześniejsze przyznanie się oskarżonego do winy jako istotną, nową okoliczność, pozwalającą mu wystąpić do sądu z aktem oskarżenia, to brak podstaw do zakwestionowania przez Sąd Wojewódzki zasadności wznowienia postępowania przygotowawczego i umorzenia postępowania.Wprawdzie w uchwale z dnia 4 czerwca 1964 r. - VI KO 10/64 (OSNKW 1964, z. 9, poz. 139) Sąd Najwyższy wyraził pogląd o obowiązku umorzenia przez prokuratora wznowionego śledztwa wówczas, gdy uznane za istotne i nie znane przedtem okoliczności nie potwierdziły się w toku dalszych czynności procesowych, ale wyrażony w tej uchwale pogląd dotyczyć może takich sytuacji, w których ów brak potwierdzenia się tych okoliczności jest ewidentny.W takiej zaś sytuacji, gdy kwestia ta nie jest oczywista, lecz sporna i wymaga dopiero oceny, uznać należy, że sąd nie jest uprawniony do umorzenia wznowionego postępowania z powodu nieuznania nowo ujawnionej okoliczności za istotną.W każdym razie nie jest to możliwe bez dogłębnej analizy dowodów, a w tym zakresie zaskarżone postanowienie żadnych rozważań nie zawiera, wobec czego sąd Najwyższy uznał za konieczne postanowienie to uchylić, a sprawę przekazać Sądowi Wojewódzkiemu do merytorycznego rozpoznania.