I PR 135/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Zaziemski. Sędziowie: J. Knap (sprawozdawca), K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Mieczysława T. przeciwko Przedsiębiorstwu Projektowania i Dostaw Kompletnych Obiektów Przemysłowych w K. o ekwiwalent za urlop na skutek odwołania od orzeczenia Zakładowej Komisji Rozjemczej przy Przedsiębiorstwie Projektowania i Dostaw Kompletnych Obiektów Przemysłowych w K. z dnia 26 stycznia 1976 r. oraz zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 24 marca 1976 r.przejąwszy sprawę do rozpoznania u c h y l i ł zaskarżone orzeczenie tudzież orzeczenie Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy przy Naczelniku Dzielnicy Kraków-Krowodrza z dnia 20 października 1975 r. i przekazał sprawę wymienionej ostatnio Komisji Odwoławczej do rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW okresie do dnia 4.VI.1975 r. wnioskodawca Mieczysław T. wykorzystał resztę urlopu wypoczynkowego za rok 1974. Pismem z dnia 20.V.1975 r. przyjętym w dniu 31.V.1975 r., w zakładzie pracy, Przedsiębiorstwie Projektowania i Dostaw Kompletnych Obiektów Przemysłowych w K., wypowiedział on umowę o pracę na dzień 30.VI.1975 r. i z powołaniem się na art. 170 zdanie 2 k.p. prosił o udzielenie mu urlopu wypoczynkowego w okresie wypowiedzenia. W piśmie z dnia 5.VI.1975 r. pozwane Przedsiębiorstwo powiadomiło wnioskodawcę, że nie wyraża zgody na udzielenie mu urlopu wypoczynkowego za rok 1975 w zaproponowanym czasie wobec niezachowania przez niego "obowiązujących zasad i form w tym zakresie", i wezwało pracownika do natychmiastowego podjęcia pracy i usprawiedliwienia nieobecności w pracy od dnia 4.VI.1975 r.Wnioskodawca nie stawił się do pracy, przebywał w tym czasie za granicą. Pismem z dnia 17.VI.1975 r. zakład pracy rozwiązał z Mieczysławem T. umowę o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. z tym uzasadnieniem, że pracownik dopuścił się ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych przez niezgłoszenie się do pracy w dniu 4.VI.1975 r. celem przekazania spraw służbowych związanych z odejściem z pracy i że "nie przedłożył usprawiedliwienia uniemożliwiającego stawienie się do pracy".Pismem skierowanym do Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy przy Naczelniku Urzędu Dzielnicowego w K. Mieczysław T. zakwestionował pogląd zakładu pracy, wyrażony w piśmie z dnia 17.VI.1975 r., jakoby pracownik "bez usprawiedliwienia opuścił pracę względnie nie dopełnił jakichś obowiązków służbowych", i wyraził zdanie, że "przysługuje mu równowartość za nie wykorzystany urlop".Sprawa z przedstawionego wniosku pracownika po przekazaniu została rozpatrzona przez Zakładową Komisję Rozjemczą przy pozwanym Przedsiębiorstwie. Komisja ta decyzją z dnia 26.I.1976 r. nie uznała roszczenia "w przedmiocie przyznania ekwiwalentu pieniężnego za nie wykorzystany urlop wypoczynkowy za rok 1975" i postanowiła oddalić wniosek wobec braku podstaw prawnych.Za podstawę prawną rozstrzygnięcia Komisja przyjęła przepis art. 169 pkt 1 k.p., według którego pracownik traci prawo do urlopu przysługującego w roku, w którym nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy przez zakład pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika.W odwołaniu od orzeczenia Komisji z dnia 26.I.1976 r. pracownik wniósł o zmianę tej decyzji i przyznanie mu ekwiwalentu za urlop za 1975 rok i za 3 dni nie wykorzystanego urlopu za rok 1974 oraz "o równoczesną zmianę sposobu rozwiązania warunków pracy na wypowiedzenie z jego strony".Postanowieniem z dnia 24.III.1976 r. wydanym w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231) Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości:"Czy w związku z treścią przepisu art. 170 kodeksu pracy, w sytuacji gdy stosunek pracy wypowiada pracownik, a okres wypowiedzenia wynosi 1 miesiąc, pracownik ten nabywa bezwzględne prawo do urlopu wypoczynkowego w okresie wypowiedzenia i czy zakład pracy może skutecznie sprzeciwić się udzieleniu tego urlopu?".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania i zważył, co następuje:We wniosku złożonym w Komisji Odwoławczej pracownik twierdził, że zakład pracy niesłusznie przypisał mu opuszczenie pracy i że nie ma podstaw do czynienia mu zarzutu naruszenia jakiegokolwiek obowiązku pracowniczego. W nawiązaniu do tej relacji domagał się przyznania mu ekwiwalentu za nie wykorzystany urlop.Oceniając przedstawione we wniosku stanowisko pracownika według jego istotnej treści, należało dojść do wniosku, że występujący z wnioskiem żąda nie tylko zasądzenia ekwiwalentu za urlop, lecz również uznania za nieuzasadnione rozwiązanie z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pozwane Przedsiębiorstwo z winy pracownika w okresie wypowiedzenia dokonanego przez tego ostatniego, i że na tym tle dochodzi odszkodowania. Tylko bowiem przez takie rozumienie wniosku pracownika da się logicznie wytłumaczyć podtrzymywanie przez niego roszczenia o ekwiwalent urlopowy, ściśle uzależnionego od tego, w jaki sposób nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy.Taki sens żądań Mieczysława T., przedstawionych w jego wniosku do Komisji Odwoławczej przyjętym w Urzędzie Dzielnicowym w dniu 7.VIII.1975 r., potwierdza jego odwołanie do Okręgowego Sądu. W piśmie tym pracownik napisał już wprost, że wnosi "o równoczesną zmianę sposobu rozwiązania warunków pracy na wypowiedzenie z mojej strony".Okręgowy Sąd założył więc wadliwie w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia prawnego, że wnioskodawca nie odwołał się od decyzji rozwiązania przez zakład pracy umowy o pracę. Gdyby założenie poczynione przez Sąd było prawidłowe, stan faktyczny sprawy nie uzasadniałby wystąpienia z wątpliwością prawną zawartą w pytaniu, a to wobec wyraźnego unormowania zawartego w przepisie art. 196 pkt 1 k.p.Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy bezzasadnie uchyliła się od rozpoznania sporu o zasadność rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę bez wypowiedzenia i uzależnionego od wyniku tego sporu roszczenia o ekwiwalent za nie wykorzystany urlop za rok 1974, uznając się za niewłaściwą do rozpoznania sprawy w orzeczeniu z dnia 20.X.1975 r.Tak tedy pozostała bez rozpoznania istota sprawy ujawniająca się we wzajemnym powiązaniu wniosku o ekwiwalent za urlop z wnioskiem o wzruszenie rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę bez wypowiedzenia z jego winy.Dlatego Sąd Najwyższy z mocy art. 63 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych orzekł jak w wyroku.Co się tyczy wątpliwości podniesionych w pytaniu prawnym przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wypada zauważyć, że uprawnienie urlopowe pracownika nie może być realizowane z ignorowaniem szczególnie ważnych potrzeb zakładu pracy i przede wszystkim - samowolnie.Przepis art. 170 w zdaniu 2 k.p. ustanawia zasadę, że w razie wypowiedzenia stosunku pracy przez pracownika urlop należny pracownikowi za rok kalendarzowy, w którym nastąpi rozwiązanie stosunku pracy, powinien być wykorzystany w okresie wypowiedzenia. Chodzi o umożliwienie pracownikowi odchodzącemu z danego zakładu pracy wykorzystania urlopu wypoczynkowego w naturze zgodnie z jego przeznaczeniem. Podobnie jednak jak dopuszczalne jest przesunięcie urlopu, ustalonego co do terminu w planie urlopów podanym do wiadomości pracownikowi, z powodu szczególnych potrzeb zakładu - jeżeli nieobecność pracownika spowodowałaby poważne zakłócenia toku pracy (art. 164 § 2 k.p.) - może okazać się uzasadnione nieudzielenie przez zakład pracy części, a nawet całego urlopu w okresie, o jakim mowa w przepisie art. 170 zdanie 2.Okoliczność, czy rzeczywiście szczególne potrzeby zakładu pracy wymagają obecności pracownika w zakładzie pracy w czasie dokonanego przez pracownika wypowiedzenia umowy o pracę i czy tym samym nieudzielenie w tym czasie pracownikowi urlopu wypoczynkowego znajduje nieodzowne umotywowanie - podlega rozważeniu i ocenie w każdym indywidualnym wypadku na podstawie całokształtu materiału sprawy.