I PZP 15/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Rejman (sprawozdawca). Sędziowie: A. Szczurzewski, T. Szymanek.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Aliny R. przeciwko Zakładowi Energetycznemu w L. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 25 kwietnia 1975 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 § 1 ustawy o sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"1. Czy wprowadzenie w zakładzie pracy od dnia 1 stycznia 1973 r. nowego schematu organizacyjnego, znoszącego dotychczasowe stanowisko kierownika sekcji administracyjnej i przewidującego w zamian stanowisko starszego referenta administracyjnego, oraz nowych zasad wynagradzania za pracę nałożyło na zakład pracy obowiązek wypowiedzenia pracownikowi, zajmującemu stanowisko kierownika wspomnianej sekcji, zawartej z nim umowy o pracę lub co najmniej wypowiedzenia warunków pracy i płacy?2. Czy - w przypadku pozytywnej odpowiedzi - zgłoszone przez pracownika, który do dnia 31 stycznia 1972 r. zatrudniony był na stanowisku kierownika sekcji administracyjnej i któremu zakład pracy tego stanowiska nie wypowiedział, a przeniósł go od dnia 1 stycznia 1973 r. na stanowisko starszego referenta administracyjnego, roszczenie o wyrównanie wynagrodzenia za pracę może być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, jeśli dopiero w grudniu 1974 r. pracownik wystąpił z tym roszczeniem i objął nim poprzedzający okres dwuletni, w którym - wyrażając milczącą zgodę - pracował na stanowisku starszego referenta administracyjnego i otrzymywał wynagrodzenie przewidziane dla tego stanowiska?"powziął następującą uchwałę:I. Wprowadzenie w zakładzie pracy nowego schematu organizacyjnego, powodującego zmianę stanowiska pracownika, wymaga wypowiedzenia mu warunków pracy i płacy, chociażby aktualnie nie uległy one pogorszeniu. II. Odmówić udzielenia odpowiedzi na drugie pytanie. Uzasadnienie faktyczneW sprawie jest niesporne, że Alicja R., pracowała w Zakładach Energetycznych w L. do dnia 31.XII.1972 r. na stanowisku kierownika sekcji administracyjnej w Rejonie Energetycznym w P. za wynagrodzeniem 1.900 zł miesięcznie. Od dnia 1.I.1973 r. stosownie do zmienionego protokołu dodatkowego nr 887 PE z dnia 30.XII.1972 r. do układu zbiorowego pracy zakład pracy ustalił dla Aliny R. stanowisko służbowe starszego referenta oraz wynagrodzenie w wysokości 2.100 zł, które z dniem 1.V.1974 r. zostało podwyższone do 2.300 zł w skali miesięcznej.Zakładowa Komisja Rozjemcza nie uwzględniła wniosku Aliny R. o wypłatę wynagrodzenia za okres dwóch lat w wysokości różnicy między pobieranym przez nią wynagrodzeniem a wynagrodzeniem kierownika sekcji administracyjnej, ustalonym nowym taryfikatorem w granicach od 2.500 zł. Stanęła bowiem na stanowisku, że taryfikator obowiązujący od dnia 1.I.1973 r. i wprowadzony równocześnie schemat organizacyjny zniosły szereg stanowisk, między innymi stanowisko kierownika sekcji. Wnioskodawczyni w wyniku reorganizacji uzyskała podwyżkę płacy, a w przyszłości może osiągnąć wynagrodzenie sięgające nawet 2.500 zł miesięcznie.Orzeczenie Zakładowej Komisji Rozjemczej zostało zaskarżone przez Alinę R., która domagała się uwzględnienia jej roszczeń w całości.W odpowiedzi na odwołanie zakład pracy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, twierdząc, że po reorganizacji nie ma już stanowiska kierownika sekcji administracyjnej, lecz tylko stanowiska referenta, starszego referenta i kierownika oddziału. Zaszeregowanie skarżącej na stanowisko starszego referenta zostało dokonane po uwzględnieniu jej kwalifikacji zawodowych oraz zakresu wykonywanych czynności.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 66 § 1 ustawy o s.p. i u.s. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne, zamieszczone w sentencji niniejszej uchwały.Pierwsze z przedstawionych pytań ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia odwołania. Zmiana stanowiska służbowego skarżącej oraz wysokości jej wynagrodzenia miały miejsce przed dniem 1.I.1975 r. i dlatego przepisy kodeksu pracy nie mają w sprawie zastosowania (art. XIII § 1 przep. wprow. k.p.). Należy jednak podkreślić, że kodeks pracy w art. 42 § 1 recypował wykształconą w orzecznictwie Sądu Najwyższego zasadę, iż przepisy o wypowiedzeniu umowy o pracę stosuje się odpowiednio do wypowiedzenia wynikających z umowy warunków pracy i płacy, czyli do tzw. w doktrynie wypowiedzenia zmieniającego.W świetle stanu prawnego - mającego zastosowanie w niniejszej sprawie - pracownikowi nie przysługiwało żadne roszczenie w stosunku do zakładu pracy, który zgodnie z nowym schematem organizacyjnym wprowadził nową nomenklaturę stanowisk, nie naruszając ani zakresu czynności, ani wynagrodzenia pracowników. W każdym natomiast wypadku zmiany zakresu czynności i wynagrodzenia pracownika na jego niekorzyść zakład pracy obowiązany był dokonać wypowiedzenia zmieniającego i złożyć pracownikowi ofertę w przedmiocie nowego ukształtowania jego sytuacji po upływie okresu wypowiedzenia. Pracownik może taką ofertę odrzucić i wówczas stosunek pracy zostaje rozwiązany albo też przyjąć ją, i to także w sposób dorozumiany, przez pozostanie do dyspozycji pracodawcy. Takie stanowisko - nie nasuwające zastrzeżeń - zajął Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 11.V.1954 r. II C 2835/52 (OSN 1955, z. 1, poz. 12).Aby udzielić prawidłowej odpowiedzi na pytanie, czy w konkretnej sprawie zachodzi konieczność wypowiedzenia pracownikom przez zakład pracy warunków płacy - a to zagadnienie wynikło przy rozpoznawaniu odwołania przez okręgowy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych - należy porównać sytuację pracownika przed zmianą warunków jego pracy i po ich zmianie.Sam fakt, że w wyniku reorganizacji i zmian w taryfikatorze pracownik na nowym stanowisku otrzymuje aktualnie podwyżkę wynagrodzenia, nie przesądza jeszcze o braku potrzeby dokonywania przez zakład pracy wypowiedzenia zmieniającego. Należy natomiast ustalić, czy w wyniku nowego zaszeregowania pracownika nie traci on w przyszłości możliwości awansowych, które miał przed podwyżką, a to na skutek tego, że górna granica płacy przewidzianej dla danego stanowiska jest obecnie niższa. Wprawdzie awansowanie pracowników - także w sensie podwyżki wynagrodzenia - jest zależne od kierownika zakładu pracy, ale ocena ta nie powinna i nie może być dowolna. Wynagrodzenie bowiem pracownika w naszym ustroju społecznym powinno być tak ustalone, aby odpowiadało rodzajowi wykonywanej pracy i kwalifikacjom wymaganym przy jej wykonywaniu, a także aby sprzyjało usprawnieniu pracy oraz podnoszeniu jej jakości i wydajności. Zasada ta znalazła normatywny wyraz w art. 78 k.p. Na kierowniku zaś zakładu pracy spoczywa obowiązek sprawiedliwej oceny pracy załogi przy współudziale związków zawodowych. Nie wolno przeto wykluczyć, czy nawet zakładać, że pracownik w pełni sił produkcyjnych i pracujący dotąd nienagannie nie osiągnąłby maksimum wynagrodzenia przewidzianego dla zajmowanego przez niego stanowiska.Przedmiotem swojego zainteresowania sąd musi uczynić także i to, jakie składniki złożyły się na podwyżkę wynagrodzenia. O jej istnieniu można mówić tylko wówczas, kiedy podwyżce uległy stałe składniki wynagrodzenia, a nie wtedy, gdy podwyżka, wprawdzie aktualnie realna zależna jest jednak od czynników przyszłych i niepewnych. Gdyby więc w wyniku zmian organizacyjnych lub płacowych sytuacja pracownika miała ulec pogorszeniu - w tym rozumieniu, o jakim była mowa - wówczas na zakładzie pracy spoczywa obowiązek dokonania w stosunku do takiego pracownika wypowiedzenia zmieniającego. Uzasadnia to udzieloną odpowiedź na pytanie pierwsze.Drugie pytanie jest natomiast bezprzedmiotowe, ponieważ zakłada, że pracownik wyraził milcząco zgodę na zmianę warunków pracy i płacy. Jak to już wyżej zostało wykazane, przyjęcie przez pracownika oferty może nastąpić także w sposób dorozumiany, przez pozostanie bez zastrzeżeń do dyspozycji zakładu pracy przez dłuższy czas, za który w każdym bądź razie należy uznać okres dwuletni. Nieznajomością prawa pracownik nie może się tłumaczyć i nie może na niej skutecznie opierać swoich roszczeń.