II CR 288/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: R. Czarnecki, A. Ciastoń.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w P. przeciwko Mariannie K. o ustalenie nieważności umowy i zapłatę na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 10 marca 1976 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód wnosił o ustalenie, że umowa zamiany nieruchomości, zawarta między stronami w formie aktu notarialnego dnia 4.VII.1962 r. w Państwowym Biurze Notarialnym w P., jest nieważna i domagał się zobowiązania pozwanej do wydania nieruchomości o łącznej powierzchni 38,83 ha.W uzasadnieniu pozwu twierdził, że umowa jest nieważna, ponieważ na jej zawarcie brak było zgody Ministra Spraw Wewnętrznych, a zgoda Ministra Leśnictwa nie wystarczała do zawarcia umowy zamiany w trybie art. 10 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (jedn. tekst: Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 ze zm.).Pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu; zarzuciła, że powołanie się na brak zgody Ministra Spraw Wewnętrznych jest o tyle nieuzasadnione, iż przepisy cyt. art. 10 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. uległy zmianie, a nadto ustawa z dnia 22 listopada 1973 r. o zagospodarowaniu lasów nie stanowiących własności Państwa (Dz. U. Nr 48, poz. 283) ustanawia zasadę, że do lasów i gruntów leśnych stosuje się odpowiednie przepisy kodeksu cywilnego dotyczące przenoszenia własności nieruchomości rolnych. W obecnym stanie prawnym nie ma zatem różnicy między przeniesieniem własności nieruchomości rolnej i leśnej. Gdyby przyjąć, że w dniu zawierania umowa była nieważna, to obecnie nastąpiła konwalidacja umowy.Zdaniem pozwanej, żądanie powoda sprzeczne jest z zasadami współżycia społecznego. Pozwana działała bowiem w zaufaniu do oświadczeń powoda i nie wiedziała, że obok zgody Ministra Leśnictwa potrzebna jest jeszcze zgoda Ministra Spraw Wewnętrznych. Powód nie wyraził gotowości zwrotu nieruchomości zamiennej pozwanej obejmującej 23,42 ha lasu, żądał jedynie zwrotu gospodarstwa rolnego, które powódka prowadzi od 14 lat, tj. od dnia 4.VII.1962 r., kiedy to stała się właścicielką tego gospodarstwa.Na podstawie akt II C 152/68 Sąd Wojewódzki ustalił, że powód wystąpił już raz z podobnym żądaniem w dniu 12.XII.1962 r., że postępowanie w tej sprawie zostało z mocy art. 178 k.p.c. zawieszone na zgodny wniosek stron, a następnie po upływie trzech lat postanowieniem z dnia 29.XI.1972 r. umorzone na zasadzie art. 182 § 1 k.p.c. Zgodnie z art. 182 § 2 k.p.c. pozew w tej sprawie nie wywołał żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa.Jeżeli chodzi o roszczenie w sprawie niniejszej, to uległo ono przedawnieniu. Zdaniem bowiem Sądu Wojewódzkiego, roszczenie o ustalenie nieważności umowy jest roszczeniem majątkowym i ulega 10-letniemu przedawnieniu. Skoro zaś powództwo o uznanie tej umowy, zawartej w dniu 4.VII.1962 r., za nieważną wpłynęło do Sądu w dniu 17.VI.1975 r., tj. po upływie 10 lat, podlega ono jako spóźnione oddaleniu. Wyrok Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 10.III.1976 r. zaskarżył rewizją powód, wnosząc o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę wyroku i orzeczenie zgodnie z żądaniem pozwu. Skarżący zarzuca naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 117 k.c. w związku z art. 189 k.p.c., art. 222 w związku z art. 155 § 1 k.c. oraz art. 177 i 233 k.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut naruszenia prawa materialnego, w szczególności art. 117 § 1 k.c. w związku z art. 189 k.p.c. uznać należy za uzasadniony. Stosownie do art. 117 § 1 k.c. z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, przedawnieniu ulegają "roszczenia majątkowe", a więc te, które zmierzają do zaspokojenia powoda. Jeżeli powód nie dochodzi roszczenia w tym właśnie znaczeniu, przedmiotem zaś procesu - jak to ma miejsce w sprawie niniejszej - jest roszczenie procesowe o ustalenie nieważności umowy, czyli ustalenie nieistnienia praw, jakie miałyby z tej umowy wynikać, to w stosunku do takiego żądania pozwu, jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 1.III.1963 r., III CR 193/62 (OSNCP 1964, poz. 97), aktualność zarzutu przedawnienia jest logicznym niepodobieństwem. Pogląd wyrażony w tym orzeczeniu na tle art. 106 przepisów ogólnych prawa cywilnego z 1950 r. uznać należy za aktualny nadal również w świetle art. 117 k.c.Z tych względów, skoro podstawą oddalenia powództwa było błędne przyjęcie przez Sąd Wojewódzki przedawnienia w niniejszej sprawie, zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę przekazać Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania.