VII KZP 19/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Pustelnik, W. Żebrowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie nieletniego Wiesława W., podejrzanego o czyn określony w art. 159 k.k., po rozpoznaniu przekazanego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 21 kwietnia 1977 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy art. 478 § 4 k.p.k. z 1928 r. wyłącza uprawnienie pokrzywdzonego przewidziane w art. 280 § 3 k.p.k. do zaskarżenia postanowienia o umorzeniu postępowania, wydanego przeciwko nieletniemu przez sąd dla nieletnich?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePostępowanie w sprawach nieletnich regulują przepisy art. 474-495 k.p.k. z 1928 r., które zostały utrzymane w mocy na podstawie art. III pkt 1 przep. wprow. k.p.k. Ponadto na podstawie ustawy z dnia 22 grudnia 1969 r. o utrzymaniu w mocy na okres przejściowy niektórych dotychczasowych przepisów prawa karnego (Dz. U. Nr 37, poz. 311) w zakresie postępowania zachowały moc obowiązującą - poza utrzymanymi w mocy przez art. III pkt 1 przep. wprow. k.p.k. - również inne przepisy kodeksu postępowania karnego z 1928 r. dotyczące nieletnich.Z treści art. 494 k.p.k. z 1928 r. wynika, że do postępowania w sprawach nieletnich stosuje się również inne przepisy tego kodeksu z uzupełnieniami i zmianami wprowadzonymi dla szczególnego trybu w sprawach nieletnich.Sposób prowadzenia śledztwa i dochodzenia w sprawach nieletnich nie został w ustawie (w rozdziale II księgi XI kodeksu postępowania karnego z 1928 r.) szczegółowo unormowany. A zatem sędzia dla nieletnich - prowadząc śledztwo lub dochodzenie - stosuje art. 233-2457 k.p.k. z 1928 r. ze zmianami wynikającymi z art. 476-478 k.p.k. z 1928 r.Z tego, co powiedziano, wynika, że w sprawach nieletnich ma również zastosowanie art. 3 k.p.k. z 1928 r. W związku z tym postępowanie przygotowawcze w sprawach nieletnich umarza się tak jak każde postępowanie karne, a ponadto umarza je sędzia dla nieletnich z przyczyn wskazanych w art. 478 § 3 k.p.k. z 1928 r. Przepis ten zobowiązuje sędziego dla nieletnich do umorzenia dochodzenia lub śledztwa z powodów wymienionych w art. 49 k.p.k. z 1928 r., a ponadto wtedy, gdy orzeczenie środków wychowawczych lub poprawczych jest niecelowe ze względu na orzeczone już w innej sprawie środki.Z tych samych względów w sprawach nieletnich mają zastosowanie przepisy ogólne kodeksu postępowania karnego z 1928 r. dotyczące zażaleń. Postępowanie przygotowawcze w tych sprawach prowadzi jednak nie prokurator, lecz sędzia dla nieletnich. W związku z tym ustawa, dając temu sędziemu prawo umorzenia postępowania przygotowawczego, musiała uregulować kwestię zaskarżalności jego postanowień przez prokuratora. Kwestię tę rozwiązano w ten sposób, że w art. 478 § 4 k.p.k. z 1928 r. przyznano prokuratorowi prawo zaskarżenia tych postanowień.Ze sformułowania tego przepisu nie wynika jednak, by pozbawiał on jednocześnie pokrzywdzonego uprawnień do zaskarżania postanowienia o umorzeniu dochodzenia lub śledztwa, wynikających z art. 2457 i 353 § 1 k.p.k. z 1928 r.W kwestii relacji art. 478 § 4 k.p.k. z 1928 r. do wskazanych przepisów należy przyjąć brak konkurencji prawnej oraz istnienie stosunku uzupełniającego.Przepis art. 478 § 4 k.p.k. z 1928 r. jest szczególny tylko w tym sensie, że dodatkowo upoważnia prokuratora do zaskarżania - w drodze zażalenia - postanowienia sędziego dla nieletnich o umorzeniu postępowania przygotowawczego, a nie w tym, by ograniczał uprawnienia innych stron do składania zażaleń. Jeżeliby bowiem ustawa nie wprowadziła tego dodatkowego uprawnienia dla prokuratora, to w sprawach nieletnich byłby on pozbawiony prawa do złożenia zażalenia na zasadach ogólnych, gdyż ani art. 2457 i 353 § 1 k.p.k. z 1928 r., ani też obecnie art. 280 § 3 k.p.k. takiego uprawnienia prokuratora nie przewidują.W związku z powyższym należy przyjąć, że art. 478 § 4 k.p.k. z 1928 r., upoważniając prokuratora do złożenia zażalenia, nie wyłącza uprawnień pokrzywdzonego - przysługujących mu na zasadach ogólnych - do zaskarżania w drodze zażalenia postanowienia sędziego dla nieletnich o umorzeniu postępowania przygotowawczego w sprawie nieletniego.Zauważyć należy, że wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej z dnia 26 listopada 1976 r. - VI KZP 11/75 w sprawie wzmożenia ochrony interesów pokrzywdzonego w postępowaniu sądowym w sprawach karnych (OSNKW 1977 r. z. 1-2, poz. 1) akcentują konieczność rozwijania społecznie korzystnej aktywności pokrzywdzonego w procesie karnym, a brak wystarczającej racji ku temu, by ogólne zasady z nich wynikające nie odnosiły się do pokrzywdzonego wówczas, gdy sprawcą czynu jest nieletni.