V KO 21/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Budzianowski. Sędziowie: dr A. Kafarski (sprawozdawca), K. Wagner. Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Tuszyńska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Leona N., skazanego z art. 1 § 3 lit. a dekretu z dnia 4 marca 1953 r. o wzmożeniu ochrony własności społecznej (Dz. U. Nr 17, poz. 68), z art. 286 § 1 i 2 oraz z art. 290 § 1 k.k. z 1932 r., o wydanie opinii co do ułaskawienia, po wysłuchaniu wniosku prokuratorapostanowił akta sprawy zwrócić Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie w celu rozważenia możliwości zatarcia skazania na podstawie art. 111 § 2 k.k.Uzasadnienie faktyczneI. Oskarżony Leon N. został skazany za cztery przestępstwa:1) z art. 1 § 3 lit. a dekretu z dnia 4 marca 1953 r. o wzmożeniu ochrony własności społecznej (Dz. U. Nr 17, poz. 68) na 2 lata pozbawienia wolności, 3.000 zł grzywny i na 3 lata pozbawienia praw publicznych;2) z art. 290 § 1 k.k. z 1932 r. na rok pozbawienia wolności i 1.000 zł grzywny;3) z art. 286 § 2 k.k. z 1932 r. na 7 miesięcy pozbawienia wolności, 1.000 zł grzywny i 2 lata pozbawienia praw publicznych;4) z art. 286 § 1 k.k. z 1932 r. na 6 miesięcy pozbawienia wolności.Za wszystkie wyżej wymienione czyny oskarżonemu została wymierzona kara łączna 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, 3.000 zł grzywny i 3 lat pozbawienia praw publicznych.II. Sąd Wojewódzki, wydając opinię co do zatarcia skazania w drodze łaski, wyszedł z założenia, że decydującą dla możliwości zatarcia skazania na podstawie art. 111 § 2 k.k. jest kara łączna pozbawienia wolności wymierzona oskarżonemu, a ponieważ przekracza ona 2 lata pozbawienia wolności, nie jest możliwe skorzystanie w stosunku do tego oskarżonego z dobrodziejstwa przewidzianego w powołanym wyżej przepisie.Poglądu tego podzielić nie można, uznanie go bowiem za trafny prowadziłoby do niesprawiedliwości w stosowaniu art. 111 § 2 k.k.W stosunku do każdego oskarżonego, który popełnił kilka czynów przestępnych, mogą zachodzić różne sytuacje procesowe.W niektórych bowiem wypadkach wyjdą od razu na jaw wszystkie popełnione przez niego czyny przestępne i zostaną osądzone w jednym procesie. Jeżeli to będą przestępstwa o stosunkowo niewielkim stopniu społecznego niebezpieczeństwa, to dla realizacji celów kary w zakresie jej społecznego oddziaływania oraz osiągnięcia jej celów zapobiegawczych i wychowawczych w stosunku do oskarżonego (art. 50 § 1 k.k.) może okazać się sprawiedliwe wymierzenie oskarżonemu za każdy poszczególny czyn kar pozbawienia wolności nie przekraczających 2 lat pozbawienia wolności, tak jak to nastąpiło w sprawie oskarżonego Leona N.W takim wypadku sąd ma obowiązek wymierzenia kary łącznej pozbawienia wolności, która może przekroczyć 2 lata pozbawienia wolności (art. 67 § 1 k.k.). W wypadku jednak popełnienia przez oskarżonego kilku przestępstw może dochodzić do ich stopniowego ujawniania. W rezultacie oskarżony będzie odpowiadał w kilku procesach, przy czym nie można wyłączyć sytuacji, że za każdy z przypisanych oskarżonemu czynów zostanie wymierzona kara nie przekraczająca 2 lat pozbawienia wolności.Jeżeli sprawca popełnił kilka przestępstw, za które został osądzony w kolejnych procesach, zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw, i wymierzono za nie kary zasadnicze tego samego rodzaju, sąd ma obowiązek orzec karę łączną biorąc za podstawę kary z osobna wymierzone za zbiegające się przestępstwa (art. 66 k.k.).Oczywiście i w tym wypadku może dojść do wymierzenia oskarżonemu kary łącznej pozbawienia wolności przekraczającej 2 lata.W takim jednak wypadku, ponieważ chodzi o zatarcie skazania, za podstawę istnienia przesłanki, czy zachodzi upływ okresu 5-letniego przewidzianego w art. 111 § 2 k.k., należy przyjąć jedynie wysokość skazań za poszczególne przestępstwa, a nie orzeczoną później karę łączną; kara ta bowiem nie dotyczy skazań za poszczególne czyny, które mają ulec zatarciu, lecz ogółu konsekwencji karnych związanych ze wszystkimi czynami.Za tą wykładnią przemawia treść art. 112 k.k.Przepis ten przewiduje, że jeżeli sprawcę skazano za dwa lub więcej przestępstw w warunkach, które nie pozwalają na wymierzenie kary łącznej, oraz jeżeli skazany po rozpoczęciu, lecz przed upływem okresu wymaganego do zatarcia skazania, ponownie popełnił przestępstwo, za które wymierzono mu karę pozbawienia wolności, dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań.Zastosowanie zasady wyrażonej w art. 112 k.k. do sprawcy kilku przestępstw prowadzi do tego, że do takiego sprawcy wobec niemożności orzeczenia kary łącznej, jeżeli poszczególnymi wyrokami został on skazany na kary nie przekraczające 2 lat pozbawienia wolności, ma w pełni zastosowanie okres 5-letni dopuszczający zatarcie skazania przez sąd, liczony od chwili wykonania lub darowania kary pozbawienia wolności z ostatniego wyroku.Byłoby więc w związku z tym nielogiczne, aby kara łączna, która z reguły stanowi dobrodziejstwo dla oskarżonego, powodowała gorsze traktowanie oskarżonego w zakresie dopuszczalności zatarcia skazania, któremu wymierzono karę łączną zarówno w wyroku rozstrzygającym oskarżenie o kilka przestępstw, jak i w wyroku łącznym.Sytuacja ta może przybrać postać jeszcze bardziej drastyczną, jeżeli za punkt wyjścia tej oceny przyjmie się położenie skazanego po wydaniu wyroku łącznego.Może bowiem zdarzyć się taki wypadek, że w jednej ze spraw oskarżony zostanie skazany na karę nie przekraczającą 2 lat pozbawienia wolności, w pozostałych zaś - na karę ograniczenia wolności. W takim wypadku kara łączna wymierzona z zastosowaniem zasad wskazanych w art. 67 § 1 i art. 69 k.k. może przekroczyć również granicę 2 lat pozbawienia wolności, która stanowi wstępny nieodzowny warunek do sądowego zatarcia skazania na podstawie art. 111 § 2 k.k.Przyjęta przez Sąd Wojewódzki wykładnia zwłaszcza w tym wypadku byłaby interpretacją na niekorzyść oskarżonego. Przepis art. 111 § 3 k.k. przewiduje, że w razie skazania na karę ograniczenia wolności albo na karę dodatkową w myśl art. 55 lub 56 k.k. zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 5 lat od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.Z tego przywileju oskarżony nie będzie mógł skorzystać, gdy za jedno z przestępstw, za które kary uległy połączeniu, został skazany na karę pozbawienia wolności; powstałaby jednak sytuacja paradoksalna i niesprawiedliwa, jeżeliby za podstawę dopuszczalności zatarcia skazania nie przyjąć art. 111 § 2 k.k., gdyż połączenie kary do 2 lat pozbawienia wolności z karami ograniczenia wolności przeniosłoby zagadnienie zatarcia skazania na płaszczyznę zatarcia z mocy prawa, które następuje przy skazaniach za najpoważniejsze przestępstwa na najdłuższe nawet kary pozbawienia wolności.Społeczna niesłuszność tego rodzaju wykładni wynika również z tego, że art. 111 § 2 k.k. ma na celu umożliwienie osobom, które popełniły przestępstwa o niezbyt dużym stopniu społecznego niebezpieczeństwa, na wcześniejsze włączenie się w pełny nurt życia społecznego bez piętna skazania za stosunkowo drobne czyny.Przedstawiona wykładnia nie niesie za sobą niebezpieczeństw, gdyż zatarcie skazania na podstawie art. 111 § 2 k.k. następuje na mocy decyzji sądu po wszechstronnym zbadaniu okoliczności przemawiających za zatarciem skazania i przeciwko niemu, a także ze względu na to, że postanowienie o zatarciu skazania podlega kontroli w trybie odwoławczym (art. 6 § 2 k.k.w.).