I PRN 104/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia E. Berutowicz. Sędziowie: T. Kasiński, M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Tadeusza S. przeciwko Polskiemu Ratownictwu Okrętowemu w G. o wynagrodzenie za pracę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni z dnia 29 stycznia 1975 r.uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzające go orzeczenie Zakładowej Komisji Rozjemczej przy Polskim Ratownictwie Okręgowym w G. z dnia 19 maja 1975 r. i zasądził na rzecz wnioskodawcy od Polskiego Ratownictwa Okrętowego w G. kwotę 4.574 zł 90 gr.Uzasadnienie faktyczneTadeusz S. wystąpił do Zakładowej Komisji Rozjemczej przy Polskim Ratownictwie Okrętowym w G. domagając się zobowiązania PRO do wypłacenia mu, poczynając od dnia 12 lutego 1975 r., bądź wynagrodzenia w dotychczas pobieranej wysokości, bądź dodatku wyrównawczego. We wniosku twierdził, że od połowy maja 1974 r. do 11.II.1975 r. przebywał na leczeniu rehabilitacyjnym i za ten czas otrzymywał wynagrodzenie w wysokości 3.656 zł miesięcznie. Poczynając od dnia 12.II.1975 r. został przeniesiony do rezerwy i od tego dnia wynagrodzenie jego wynosi 2.300 zł w skali miesięcznej. Wobec tego, że do uzyskania praw emerytalnych pozostało mu niespełna dwa lata, jego wynagrodzenie za pracę nie powinno ulec obniżeniu.Zakładowa Komisja Rozjemcza orzeczeniem z dnia 19.V.1975 r. uznała roszczenie za uzasadnione i zobowiązała Polskie Ratownictwo Okrętowe do wypłacenia wnioskodawcy dodatku wyrównawczego obliczonego zgodnie z § 13 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 18 grudnia 1974 r. w sprawie obliczania wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy, odszkodowań, dodatków wyrównawczych oraz niektórych innych należności ze stosunku pracy (Dz. U. Nr 51, poz. 334).Orzeczenie to zaskarżyło Polskie Ratownictwo Okrętowe, zarzucając naruszenie prawa materialnego, a w szczególności § 15 ust. 2 układu zbiorowego pracy dla marynarzy w żegludze międzynarodowej, § 13 cyt. rozporządzenia z dnia 18 grudnia 1974 r. oraz art. 43 kodeksu pracy.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni postanowieniem z dnia 30 czerwca 1975 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 66 § 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych zagadnienie prawne zmierzające do wyjaśnienia kwestii, czy pracownikowi w wieku przedemerytalnym przeniesionym do rezerwy na podstawie § 15 ust. 2 układu zbiorowego przysługuje wynagrodzenie otrzymywane przed przeniesieniem.Po podjęciu przez Sąd Najwyższy uchwały będącej odpowiedzią na przedstawione zagadnienie prawne, Okręgowy Sąd wyrokiem z dnia 29 grudnia 1975 r. zmienił zaskarżone orzeczenie i wniosek oddalił. Zdaniem Sądu, przeniesienie wnioskodawcy do rezerwy było uzasadnione stanem jego zdrowia. Przeniesienie to nie wymagało wypowiedzenia. Z chwilą przeniesienia wnioskodawcy przysługiwało mu dotychczasowe wynagrodzenie zasadnicze i dodatek za wysługę lat (§ 8 zarządzenia Ministra Żeglugi nr 218). Takie też wynagrodzenie wnioskodawca otrzymał. W związku z tym zakład pracy nie miał obowiązku wypłacać mu dodatku wyrównawczego, o którym mowa w art. 43 § 2 k.p.Wyrok ten zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL, zarzucając rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 43 § 1 pkt 1 k.p., § 1 i 2 zarządzenia Ministra Żeglugi nr 218 z dnia 22 października 1954 r. oraz § 15 ust. 2 układu zbiorowego pracy dla marynarzy w żegludze międzynarodowej z dnia 17 stycznia 1975 r., a nadto naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafny jest pogląd Okręgowego Sądu, że przeniesienie marynarzy do rezerwy nie wymaga wypowiedzenia i że za okres pozostawania w rezerwie przysługuje tylko wynagrodzenie zasadnicze z dodatkiem za wysługę lat. Pogląd ten zgodny jest ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, wyrażonym w uchwale z dnia 29.IX.1975 r. I PZP 36/75 (OSNCP 1976, z. 5, poz. 85). Sąd nie rozważył jednak, ze wnioskodawca, ze względu na stan zdrowia uniemożliwiający mu wykonywanie zawodu marynarza, nie mógł być przeniesiony do rezerwy, ponieważ nie odpowiadał warunkom przewidzianym w zarządzeniu nr 218.Zarządzenie to w § 1 i 2 postanawia, że do rezerwy kieruje się członka załogi oczekującego, na statek, byłych członków załóg zgłaszających się do pracy po odbyciu czynnej służby wojskowej oraz nowo angażowanych pracowników przeznaczonych do załóg pływających, którzy nie mogą być zatrudnieni na statku bezpośrednio po zaangażowaniu. Z treści tych przepisów wynika zatem, że do rezerwy mogą być kierowani tylko pracownicy zdolni do pracy na morzu i to, na okres nie przekraczający w zasadzie 2 miesięcy (§ 13).Zarządzenie nie przewiduje kierowania do rezerwy pracowników niezdolnych do wykonywania zawodu marynarza ze względu na stan zdrowia. Jest to zrozumiałe, skoro pracownicy ci nie mogą być skierowaniu do wykonywania obowiązków marynarza, co tkwi w istocie rezerwy. W podobny sposób należy rozumieć przepis § 15 ust. 2 obowiązującego strony zbiorowego układu pracy, zgodnie z którym "w przypadku niemożności zatrudnienia pracownika na statku armator obowiązany jest przenieść go do rezerwy". W postanowieniu tych chodzi o niemożność zatrudnienia marynarza na statku z przyczyn wyszczególnionych w cytowanym zarządzeniu nr 218. Skoro bowiem w dacie zawierania zbiorowego układu pracy z 1975 r. zarządzenie nr 218 nadal obowiązywało i nie zostało uchylone przez Ministra Żeglugi, to stąd wynika, że stosowanie cytowanego § 15 ust. 2 zbiorowego układu pracy - w zakresie dopuszczalności przeniesienie marynarza do rezerwy - zostało ograniczone tylko do wypadków przewidzianych w zarządzeniu nr 218.W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że w świetle § 15 ust. 2 układu zbiorowego pracy dla marynarzy w żegludze międzynarodowej z dnia 17 stycznia 1975 r. w związku z § 1 i 2 zarządzenia Ministra Żeglugi nr 218 z dnia 22 października 1954 r. brak jest podstaw do przeniesienia do rezerwy marynarza, którego stan zdrowia nie pozwala na jego zatrudnienie na statku.Jest między stronami niesporne, że wnioskodawca po okresie choroby nie był zdolny do wykonywania zawodu marynarza. Ze względu na to, że wnioskodawcy brakowało nie więcej niż 2 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, zakład pracy nie mógł mu wypowiedzieć umowy o pracę (art. 39 pkt 4 k.p.). Mógł natomiast, zgodnie z dyspozycją art. 43 § 1 pkt 2 k.p., zmienić warunki pracy i płacy, ale wymagało to zachowania okresu wypowiedzenia. Wnioskodawca zatrudniony był w Polskim Ratownictwie Okrętowym od 1 kwietnia 1952 r., a więc okres wypowiedzenia powinien wynosić 3 miesiące (art. 36 § 1 pkt 3 k.p.). Za cały ten okres wnioskodawcy przysługiwało wynagrodzenie w dotychczasowej wysokości.Z załączonego do akt pisma Polskiego Ratownictwa Okrętowego wynika, że w okresie poprzedzającym przeniesienie wnioskodawcy do rezerwy, jego przeciętny zarobek miesięczny wynosił 3.578 zł. Po przeniesieniu wynagrodzenie uległo obniżeniu do kwoty 2.300 zł. Wnioskodawcy należy się zatem różnica między tymi zarobkami za miesiące marzec, kwiecień i maj oraz za 16 dni lutego 1975 r. według następującego wyliczenia. Za okres trzech miesięcy wnioskodawca otrzymał 6.900 zł zamiast 10.736 zł. Różnica wynosi 3.836 zł. Za 15 dni roboczych lutego (od 12) wnioskodawca otrzymał 1.380 zł (2.300 : 25 = 92 x 15 dni roboczych), a powinien otrzymać 2.119,90 zł (141,26 jedna dniówka x 15), co daje różnicę 738,90 zł. Kwoty 3.836 zł i 730,90 zł dają wysokość świadczenia należnego wnioskodawcy, które wynosi kwotę 4.574 zł 90 gr.W tym stanie słusznie podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, że zaskarżony wyrok rażąco narusza prawo, jak również interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, skoro pozbawia pracownika przysługującego mu wynagrodzenia za pracę.Ponieważ zaskarżony wyrok zapadł z obrazą prawa materialnego przeto Sąd Najwyższy orzekł co do istoty sprawy (art. 390 § 1 k.p.c.).