III CZP 80/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: W. Bryl, A. Gola.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Państwowego Zakładu Ubezpieczeń - III Inspektorat w K. przeciwko Marianowi J. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 28 lipca 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy w wypadku, gdy pracownik spowodował nieumyślnie szkodę swemu zakładowi pracy, zakład ubezpieczeń może dochodzić od niego na podstawie art. 828 § 1 k.c. zwrotu świadczeń wypłaconych poszkodowanemu?"udzielił następującej odpowiedzi:W przypadku, gdy pracownik spowodował nieumyślnie szkodę swemu zakładowi pracy, zakład ubezpieczeń nie może dochodzić od niego na podstawie art. 828 § 1 k.c. zwrotu świadczeń wypłaconych poszkodowanemu. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki w trybie art. 391 k.p.c. budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego.Państwowy Zakład Ubezpieczeń domagał się zasądzenia od pozwanego Mariana J. kwoty 7.212 zł z odsetkami z tytułu regresu w związku z pokryciem szkody powstałej w Przedsiębiorstwie Robót Inżynieryjnych w K. na skutek pożaru. Wedle twierdzeń PZU przyczyną pożaru było niewyłączenie grzejnika elektrycznego w barakowozie, za co odpowiedzialny był z tytułu nadzoru mistrz budowy pozwany Marian J.Pozwany zaprzeczył, aby wskutek nienależytego wykonywania przez niego obowiązków pracowniczych doszło do powstania pożaru.Sąd Rejonowy dla Krakowa - Nowej Huty powództwo oddalił, powołując się na zasadę prawną uchwaloną przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego w dniu 16.X.1976 r. III CZP 38/76 (OSNCP 1977, poz. 19).W uchwale tej Sąd Najwyższy stwierdził, że dochodzenie przez Państwowy Zakład Ubezpieczeń zwrotu świadczenia wypłaconego poszkodowanemu (§ 19 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych - Dz. U. Nr 46, poz. 274 - w brzmieniu § 1 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 sierpnia 1975 r. - Dz. U. Nr 30, poz. 160) jest wyłączone w stosunku do kierowcy pojazdu mechanicznego, nie posiadającego odpowiedniego prawa jazdy, który spowodował przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych nieumyślnie szkodę osobie trzeciej.Zdaniem Sądu Rejonowego, art. 828 k.c. stracił aktualność w odniesieniu do pracowników w świetle art. 300 i art. 120 k.p. W związku z czym przez analogię należy zastosować do omawianego przypadku zasadę prawną przyjętą przez Sąd Najwyższy w powołanej wyżej uchwale.Od powyższego wyroku PZU wniósł rewizję, podnosząc, że uchwała ta dotyczy innego stanu faktycznego, a mianowicie sytuacji, gdy chodzi o roszczenie regresowe dochodzone od kierowcy pojazdu, który wyrządził szkodę osobie trzeciej. W sprawie niniejszej pozwany wyrządził szkodę swojemu zakładowi pracy, a szkodę tę pokrył PZU w ramach dobrowolnego ubezpieczenia mienia jednostek gospodarki uspołecznionej od ognia i innych zdarzeń losowych.Po wypłacie odszkodowania PZU z mocy art. 828 k.c. nabył więc roszczenie, jakie posiadał zakład pracy do swego pracownika na skutek wyrządzenia szkody z winy nieumyślnej - w takich rozmiarach, w jakich roszczenie to przysługiwało pracodawcy pozwanego. Uzasadnienie prawnePrzechodząc do rozważenia przedstawionego przez Sąd Wojewódzki zagadnienia prawnego, zauważyć należy, co następuje:Stosownie do przepisów kodeksu pracy pracownik, który wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków ze swej winy wyrządził zakładowi pracy szkodę, ponosi odpowiedzialność materialną na zasadach określonych art. 115-121 k.p. W ramach tych przepisów została uregulowana w art. 120 § 2 k.p. sprawa regresu zakładu pracy w stosunku do pracownika, który przy wykonywaniu swoich obowiązków pracowniczych wyrządził szkodę osobie trzeciej, którą to szkodę pokrył zakład. Poza tym przepisem normującym sprawę regresu brak w kodeksie wyraźnego przepisu, który by wprost regulował przejście uprawnień poszkodowanego zakładu pracy na osobę, pokrywającą szkodę zaistniałą w jego mieniu. W związku z tym powstaje wątpliwość, jaki jest stosunek przepisu art. 828 k.c. - wedle którego roszczenie ubezpieczającego przeciwko osobie trzeciej odpowiedzialnej za szkodę przechodzi z mocy prawa na zakład ubezpieczeń aż do wysokości zapłaconego przez zakład odszkodowania - do przepisów kodeksu pracy normujących odpowiedzialność pracownika za szkodę wyrządzoną zakładowi pracy.Stosownie do art. 300 k.p. w sprawach nie unormowanych przepisami prawa pracy stosuje się przepisy kodeksu cywilnego odpowiednio, jeżeli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy. Rozważając w tej płaszczyźnie przedstawione przez Sąd Wojewódzki zagadnienie, podnieść należy, że przepisy kodeksu pracy normujące odpowiedzialność pracownika wobec zakładu pracy stanowią pewien jednolity system prawny, który wyłącza stosowanie przepisów prawa cywilnego, jeżeli chodzi o przedmioty uregulowane w kodeksie pracy. Kodeks pracy wprowadził określone zasady tej odpowiedzialności, w szczególności wysokość szkody, za którą pracownik ponosi odpowiedzialność (art. 119 § 1 k.p.), prawo zakładu pracy zaniechania nawet w określonych przypadkach dochodzenia od pracownika naprawienia szkody (art. 119 § 2 k.p.), możliwość obniżenia odszkodowania w drodze ugody (art. 121 § 1 k.p.). U podłoża takiego unormowania leży zasada ograniczenia odpowiedzialności pracownika, który nieumyślnie wyrządził zakładowi pracy szkodę przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych. Powołane wyżej założenia są ściśle związane z zakładem pracy i jako takie nie mogą być przenoszone w dziedzinę stosunków prawnych o innym charakterze.Prowadzi to z kolei do wniosku, że zakład ubezpieczeń, który w ramach umowy ubezpieczenia pokrył szkodę wyrządzoną zakładowi nieumyślnie przez pracownika, nie może jej dochodzić od pracownika nie tylko w pełnej wysokości, lecz również w takich granicach, w jakich mógłby odszkodowania domagać się od pracownika jego zakład pracy.Zauważyć dodatkowo należy, że odpowiedź na przedstawione pytanie wynika również pośrednio z uzasadnienia uchwały składu siedmiu sędziów wyżej powołanej. W uzasadnieniu tej uchwały podkreślono, że przy przyjęciu zasady, że poza przypadkiem uregulowanym w art. 120 § 2 k.p. dopuszczalny jest również regres do pracownika w innych przypadkach, na plan pierwszy wysuwałby się stosunek cywilnoprawny łączący pracownika z osobą, która za niego z mocy szczególnych przepisów prawa wynagrodziła szkodę.Według tej koncepcji sytuacje pracowników jako sprawców szkody kształtowałyby się różnie w zależności od tego, czy zakład pracy naprawił szkodę, czy też z mocy przepisów szczególnych naprawił ją ZUS, PZU lub inny podmiot.Z tych względów udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.