II CR 146/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Dmowski.Sędziowie SN: J. Sokołowski, Z. Świeboda (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 24 maja 1988 r. sprawy z powództwa Państwowego Zakładu Ubezpieczeń - IV Inspektoratu w W. przeciwko Edwardowi J. o zapłatę na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 22 stycznia 1988 r. zmienił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo (pkt I sentencji) w ten sposób, że powództwo w całości oddalił; oddalił rewizję Państwowego Zakładu Ubezpieczeń i zarządził od powodowego PZU na rzecz pozwanego kwotę 20.000 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję rewizyjną. Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 22 stycznia 1988 r. Sąd Wojewódzki we Wrocławiu zasądził od pozwanego Edwarda J. na rzecz powodowego PZU kwotę 34.000 zł z odsetkami, a oddalając powództwo w pozostałym zakresie, zasądził od powoda na rzecz pozwanego koszty procesu w kwocie 27.000 zł.Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwany Edward J., pracownik Zespołu Elektrociepłowni w W. - Elektrociepłownia S., został oddelegowany na okres od dnia 9 października 1984 r. do pracy na teren Ośrodka Wczasowego w W. do zmontowania domków campingowych. Wymieniony Ośrodek jest własnością Zakładu Energetycznego w W. W czasie pracy na terenie Ośrodka pozwany podlegał kierownictwu Zakładu Energetycznego w W. i był traktowany jak pracownik tego Zakładu. W dniu 25 listopada 1984 r. chorował, poszedł do apteki po leki i nie wyłączył grzejnika z sieci. W tym czasie w domku campingowym wybuchł pożar, domek w znacznym stopniu się spalił, powstała szkoda, którą wyrównał PZU w kwocie dochodzonej pozwem. Prawomocnym wyrokiem sądu karnego pozwany został uznany za winnego tego, że w dniu 26 listopada 1984 r. w U. nieumyślnie sprowadził niebezpieczeństwo pożaru w Ośrodku Wypoczynkowym (...) w W. przez to, że w drewnianym domku campingowym pozostawił włączony do sieci czajnik do grzania wody, który na skutek wygotowania się wody stopił się i w wyniku zwarcia uległ zapaleniu domek campingowy. Sąd Wojewódzki uznał, że pozwany pozostający w dyspozycji Zakładu Energetycznego w W. będącego właścicielem Ośrodka, podlegał kierownictwu tego Zakładu i jego odpowiedzialność materialna ogranicza się do wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę (art. 119 § 1 k.p. w związku z art. 120 k.p.).Wyrok ten zaskarżyły obie strony. Powód wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie powództwa w całości lub o uchylenie go w części oddalającej powództwo i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania. Pozwany natomiast wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku w części zasądzającej i oddalenie powództwa. Zdaniem powoda, brak było podstaw do przyjęcia, że poszkodowanym wskutek pożaru był zakład pracy pozwanego. Zakład Energetyczny w W. nie był zakładem pracy pozwanego i brak było podstaw do określenia odpowiedzialności pozwanego na podstawie przepisów kodeksu pracy. Poza tym szkoda wyrządzona została jedynie przy okazji wykonywania czynności, a nie przy wykonywaniu czynności. Zdaniem zaś pozwanego, skoro szkoda wyrządzona została nieumyślnie przez pracownika, za którego należy go uznać, PZU nie może dochodzić od pracownika zwrotu świadczeń wypłaconych poszkodowanemu (art. 828 § 2 k.c.).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W świetle niewadliwie ustalonych okoliczności faktycznych pozwany był pracownikiem Elektrociepłowni S. należącej do Zespołu Elektrociepłowni w W. i został oddelegowany na okres od dnia 9 października do dnia 30 listopada 1984 r. do pracy przy montowaniu domków campingowych w Ośrodku w U. należącym do Zakładu Energetycznego w W. W tym czasie podlegał kierownictwo Zakładu Energetycznego i pozostawał do jego dyspozycji. Przekazanie kierownictwu Zakładu Energetycznego w W. osób delegowanych do pracy w Ośrodku w U. z innych jednostek uzgodniono na naradzie przedstawicieli zakładów energetycznych mających swoje udziały w Ośrodku w U. (akta).W razie oddelegowania pracownika do innego zakładu pracy w sytuacji, gdy ten pracownik okresowo stał się podwładnym tego innego zakładu, ostatnio wymieniony zakład - przy spełnieniu wszystkich przesłanek podwładności - jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną z winy delegowanego pracownika przy wykonywaniu powierzonej mu czynności (art. 430 k.c.). Zwierzchnik ponosi odpowiedzialność za podwładnego, jeżeli: 1) szkoda została wyrządzona przez podwładnego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności; 2) podwładnemu można przypisać winę.W konkretnej sprawie wina pozwanego nie nasuwa zastrzeżeń. Można mieć jedynie wątpliwości co do wyrządzenia szkody przy wykonywaniu powierzonej pozwanemu czynności. Otóż okoliczności faktyczne - na tle których doszło do pożaru - przemawiają, że pożar domku campingowego wybuchł w czasie wykonywania przez pozwanego powierzonych mu czynności. Pozwany został zakwaterowany na czas delegacji i prowadzonych robót na terenie Ośrodka w domku campingowym, który stanowił w tym czasie jego centrum życiowe. Korzystając z domku zgodnie z jego przeznaczeniem i wskazaniem Zakładu Energetycznego pożar powstał, gdy chwilowo się oddalił dla załatwienia swoich życiowych potrzeb. Niewyłączenie grzejnika przez pozwanego na czas krótkiego opuszczenia domku musi być objęte ryzykiem zwierzchnika. Powierzenie wykonania czynności może wynikać nie tylko z polecenia dokonania konkretnej czynności, lecz również z charakteru pełnionej przez daną osobę funkcji. Skoro pozwany, podlegając kierownictwu Zakładu Energetycznego w W., wyrządził szkodę przy wykonywaniu powierzonych mu czynności (a nie przy sposobności ich wykonywania) i powodowy PZU z umowy ubezpieczenia wypłacił odszkodowanie ubezpieczającemu, nasuwa się pytanie, czy i w jakim zakresie ubezpieczycielowi przysługuje roszczenie zwrotne w stosunku do sprawcy szkody. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że w przypadku, gdy pracownik spowodował nieumyślnie szkodę swemu zakładowi pracy, zakład ubezpieczeń nie może dochodzić od pracownika na podstawie art. 828 § 1 k.c. zwrotu świadczeń wypłaconych poszkodowanemu (uchwała z dnia 7 listopada 1977 r. III CZP 80/77 - OSPiKA 1978, poz. 162).Ustawą z dnia 20 września 1984 r. o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych (Dz. U. Nr 45, poz. 242) znowelizowany został art. 827 i 828 k.c. Według art. 828 § 2 w związku z § 1 tego przepisu oraz art. 827 k.c., jeżeli ubezpieczyciel nie umówił się inaczej z ubezpieczającym, a szkoda, którą naprawił Zakład Ubezpieczeń, wyrządzona została nieumyślnie, nie przechodzą na zakład ubezpieczeń roszczenia ubezpieczającego przeciwko osobom, z którymi ubezpieczający pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym lub za które ponosi odpowiedzialność. Otóż ogólne warunki ubezpieczenia od ognia i innych zdarzeń losowych mienia jednostek gospodarki uspołecznionej zatwierdzone decyzją Ministra Finansów z dnia 3 stycznia 1980 r. Nr GSU/403097/79 nie przewidują odmiennych od art. 827 k.c. uregulowań, przeto zasady wyrażone w powołanych przepisach k.c. w sprawie mają zastosowanie. Artykuł 828 § 2 k.c. przewiduje ograniczenie podmiotowe regresu ubezpieczeniowego, w szczególności wyłącza roszczenia regresowe przeciwko nieumyślnemu sprawcy szkody, jeżeli nim jest osoba, za którą ubezpieczający ponosi odpowiedzialność. Z dotychczasowych rozważań wynika, że pozwany był podwładnym (w rozumieniu art. 430 k.c.) Zakładu Energetycznego w W. za działanie którego ponosił odpowiedzialność i dlatego roszczenie zwrotne PZU w stosunku do pozwanego nie przysługuje. Należy podkreślić, że w powołanych warunkach ubezpieczenia postanowiono, iż nie przechodzi na PZU roszczenie ubezpieczającego do jego pracownika, chyba że pracownik wyrządził szkodę umyślnie (§ 52 pkt 2 o.w.u). Wszelkie zatem wywody na temat podstawy odpowiedzialności pozwanego wynikającej z przepisów kodeksu pracy są zupełnie chybione. Ustawodawca uregulował w zakresie podmiotowym regres ubezpieczeniowy przy umownych ubezpieczeniach majątkowych w art. 827 i 828 k.c. i przepisy k.p. w tym względzie nie mają zastosowania, choćby sprawcą szkody był pracownik.Może zatem stwierdzić, że jeżeli nie umówiono się inaczej, art. 828 § 2 k.c. w związku z art. 827 k.c. wyłącza roszczenia regresowe przeciwko nieumyślnemu sprawy szkody, gdy jest nim osoba, za którą ubezpieczający ponosi odpowiedzialność (art. 430 k.c.).Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji (art. 390 § 1 k.p.c.).