III PZP 26/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski. Sędziowie: S. Rejman (sprawozdawca), Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa PZU - Inspektorat Ubezpieczeń Gospodarki Uspołecznionej w B. przeciwko Stanisławowi U. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 25 marca 1971 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 § 1 k.p.c.:"Czy § 60 ogólnych warunków dobrowolnych ubezpieczeń mienia jednostek gospodarki uspołecznionej od ognia i innych określonych zdarzeń losowych, zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 31.V.1958 r. Nr RMU/8/58 ze zmianami zatwierdzonymi decyzją Ministra Finansów z dnia 26.II.1963 r. Nr BP RMU/100/102/63 i z dnia 31.III.1966 r. Nr BP RMU/1164/42/66, wyłącza ograniczenia roszczeń regresowych PZU przewidzianych art. 828 § 2 k.c.?"powziął następującą uchwałę:Artykuł 828 § 2 k.c. nie stoi na przeszkodzie domaganiu się przez Państwowy Zakład Ubezpieczeń na podstawie § 60 ogólnych warunków dobrowolnych ubezpieczeń mienia jednostek gospodarki uspołecznionej od ognia i innych określonych zdarzeń losowych, zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 31 V 1958 r. Nr RMU/8/58 (z późn. zm.), roszczeń od osoby, która wyrządziła szkodę swojemu zakładowi pracy (ubezpieczającemu). Uzasadnienie faktycznePaństwowy Zakład Ubezpieczeń - Inspektorat Ubezpieczeń Gospodarki Uspołecznionej w B. domagał się zasądzenia od Stanisława U. 36.138 zł z odsetkami i kosztami procesu.Pozwany uznał początkowo powództwo co do zasady, a kwestionował jedynie wysokość dochodzonej od niego szkody. Następnie jednak domagał się oddalenia powództwa w całości.Sąd Powiatowy w Suwałkach orzekł zgodnie z jego wnioskiem, powołując się na art. 828 § 2 k.c. W sprawie jest bezsporne, że PZU wypłaci Państwowemu Ośrodkowi Maszyn w K. kwotę dochodzoną pozwem. Pozwany zaś był pracownikiem tego POM-u i nieumyślnie, w czasie pracy, spowodował pożar. W świetle powołanego przepisu nie przechodzą na PZU roszczenia ubezpieczającego przeciwko osobom, za które - jak w danym wypadku - ubezpieczający ponosi odpowiedzialność. Inaczej jest tylko wówczas, gdy sprawca wyrządził szkodę umyślnie, ale w tej sprawie zastrzeżenie to nie wchodzi w rachubę.W rewizji strona powodowa domagała się zmiany wyroku i uwzględnienia powództwa albo uchylenia tego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając Sądowi Powiatowemu naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 415 i 828 § 2 k.c. Skarżący wyraża pogląd, że w stosunkach wewnętrznych przedsiębiorstwa nie może być mowy o odpowiedzialności "za pracownika", przesłanką zaś warunkującą odpowiedzialność jest wina. Jedynie wysokość odszkodowania - w konkretnych okolicznościach - może być umiarkowana. Ponadto § 60 o.w.u. mienia jednostek gospodarki uspołecznionej od ognia i innych określonych zdarzeń losowych z dnia 31.V.1958 r. nie zawiera żadnych wyłączeń podmiotowych, co oznacza, że na mocy upoważnienia zawartego w art. 828 k.c. strony regulują to zagadnienie odmiennie.Sąd Wojewódzki w Białymstoku odroczył rozprawę i na podstawie art. 391 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne uwidocznione w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, udzielając odpowiedzi na postawione pytanie, miał na uwadze, co następuje.Czy konkretny przepis ma charakter bezwzględnie, czy też względnie obowiązujący - może to wynikać bądź z jego brzmienia, bądź też dopiero z prawidłowej jego interpretacji. W tym ostatnim wypadku należy mieć na uwadze przede wszystkim cel społeczno-gospodarczy danego przepisu.W rozważanej sprawie cel ten przemawia za tym, że strony stosunku ubezpieczeniowego mogły ułożyć między sobą kwestię regresu PUP odmiennie od sposobu uregulowanego w art. 828 § 2 k.c.Przepis art. 828 § 2 k.c. należy rozpatrywać w kontekście z § 1 tegoż artykułu, w którym znajduje się zastrzeżenie wskazujące na dyspozytywny charakter tych przepisów. Wynika to ze słów: "jeżeli nie umówiono się inaczej", których nie można zacieśniać wyłącznie do § 1.Przepisy § 60 ogólnych warunków ubezpieczenia mienia jednostek gospodarki uspołecznionej od ognia i innych określonych zdarzeń losowych (przepisów zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z 31.V.1958 r. Nr RMU/6/58) stanowią lex specialis w stosunku do przepisu art. 828 § 2 k.c. Z jego następującej treści: "z chwilą wypłaty odszkodowania przechodzą na PZU wszelkie prawa, jakie do wysokości wypłaconego odszkodowania przysługują ubezpieczającemu w stosunku do osób trzecich z tytułu ich odpowiedzialności za powstanie szkody w ubezpieczonym mieniu (...)" wynika wyraźnie, że roszczenia regresowe PZU normuje on odmiennie niż § 2 art. 828 k.c.Przedstawionego Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego nie można rozważać w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy, przy rozpoznawaniu której ono się wyłoniło. Mianowicie sprawcą szkody, jaka wynikła w POM-ie, jest jej pracownik, który spowodował pożar nieumyślnie. Powstaje więc dalsze zagadnienie, czy jest on osobą, "za którą ubezpieczający ponosi odpowiedzialność". Na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej. Pracownik odpowiada wobec zakładu pracy, któremu wyrządził szkodę na zasadach ogólnych (art. 415 k.c.), choćby działanie jego nie miało cechy umyślności. Jedynie zakres obowiązku naprawienia szkody może być miarkowany stosownie do zasad prawa pracy. Tak więc błędny byłby pogląd, że zakład pracy ponosi odpowiedzialność za szkody, jakie wyrządzi mu pracownik. Natomiast przedsiębiorstwo ponosi odpowiedzialność za działanie pracownika, jak za własne działanie, w stosunku do osób trzecich. Dlatego też art. 828 § 2 k.c., ograniczający roszczenie PZU przeciwko osobom, za które ubezpieczający ponosi odpowiedzialność, do wypadków umyślnego wyrządzenia szkody, odnosi się wyłącznie do działania pracownika, powodującego odpowiedzialność zakładu pracy w stosunku do osób trzecich, natomiast nie ma on zastosowania w relacji: zakład pracy - pracownik.Dlatego też na postawione pytanie prawne Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.