I PZP 43/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca). Sędziowie: E. Berutowicz, K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Jerzego C. przeciwko Zakładowi Budowy i Montażu Maszyn Przemysłu Spożywczego w Ł. - obecnie Kombinatowi Hydrauliki Siłowej Zakład Przemysłu Precyzyjnego w Ł. - o odszkodowanie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przedstawionego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 30 września 1975 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 § 1 ustawy o sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy w pojęciu «innych świadczeń» ze stosunku pracy, o których mowa w art. 248 § 1 pkt 1 kodeksu pracy, mieści się pojęcie odszkodowania przewidzianego w art. 27 ust. 2 Układu Zbiorowego Pracy dla Przemysłu Maszynowego?"udzielił następującej odpowiedzi:Roszczenie pracownika o odszkodowanie za utratę motoroweru, pozostawionego w miejscu przydzielonym przez zakład pracy, przewidziane w art. 27 ust. 2 Układu Zbiorowego Pracy dla Przemysłu Maszynowego z dnia 30 grudnia 1974 r., jest roszczeniem ze stosunku pracy w rozumieniu art. 248 kodeksu pracy. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego:Wnioskodawca był zatrudniony w Zakładach Budowy i Montażu Maszyn Przemysłu Spożywczego (obecnie: Kombinat Hydrauliki Siłowej) i w okresie miesięcy letnich dojeżdżał do pracy motorowerem. W dniu 2.VII.1975 r. wnioskodawca pozostawił motorower w miejscu wydzielonym przez zakład pracy do parkowania i motorower ten zginął. Miejsce wydzielone przez zakład pracy do parkowania nie było strzeżone. Zgodnie z art. 27 ust. 1 Układu Zbiorowego Pracy dla Przemysłu Maszynowego z dnia 30 grudnia 1974 r. "zakład pracy jest obowiązany przydzielić pracownikowi odpowiednie zabezpieczenie miejsca na przechowywanie narzędzi pracy, ubrania roboczego, odzieży wierzchniej oraz własnych środków lokomocji (rowerów, motocykli itp.)", a stosownie do ust. 2 tego postanowienia "w przypadku kradzieży ubrania roboczego, odzieży wierzchniej lub środka lokomocji, pozostawionych w miejscach wyznaczonych przez kierownika zakładu pracy, zakład pracy zobowiązany jest zwrócić pracownikowi równowartość skradzionych rzeczy. Nie dotyczy to jednak tych przypadków, w których pracownik nie zastosował się do przepisów wydanych przez kierownika zakładu pracy, dotyczących przechowywania wymienionych przedmiotów".W postępowaniu przed zakładową komisją rozjemczą wnioskodawca domagał się zasądzenia odszkodowania w kwocie 5.400 zł, stanowiącego równowartość motoroweru. W postępowaniu tym przedstawiciel zakładu pracy reprezentował pogląd, że roszczenie wnioskodawcy nie jest roszczeniem ze stosunku pracy, lecz pozostaje jedynie w związku ze stosunkiem pracy, i że wobec tego rozpoznanie tego roszczenia nie podlega kompetencji zakładowej komisji rozjemczej (art. 248 k.p.).Zakładowa komisja rozjemcza zasądziła a rzecz wnioskodawcy kwotę 5.400 zł z tytułu odszkodowania za utratę motoroweru.Orzeczenie to zaskarżył zakład pracy do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Przy rozpoznaniu odwołania zakładu pracy Okręgowemu Sądowi Pracy nasunęły się poważne wątpliwości prawne, wyrażone w zagadnieniu prawnym przytoczonym w sentencji niniejszej uchwały, które ten Sąd przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 § 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Istota zagadnienia sprowadza się do udzielenia odpowiedzi, czy odszkodowawcze roszczenia pracownika, wynikające z niedopełnienia przez zakład pracy obowiązków zawartych w postanowieniach wiążącego strony zbiorowego układu pracy, mają charakter roszczeń ze stosunku pracy w rozumieniu art. 248 k.p. Według prawidłowych i nie kwestionowanych przez zakład pracy ustaleń zawartych w orzeczeniu zakładowej komisji rozjemczej oraz w orzeczeniu Okręgowego Sądu Pracy przepis art. 27 ust. 1 zbiorowego układu pracy nakłada na zakład pracy obowiązek należytego zabezpieczenia środków lokomocji, wymienionych w tym postanowieniu (rowery, motocykle itp.). W świetle tych ustaleń zakład pracy nie dopełnił powyższego obowiązku, skoro wydzielił wprawdzie miejsce do parkowania środków lokomocji pracownika, ale - wbrew postanowieniom układowym - nie zabezpieczył tego miejsca w sposób należyty, co przyznał na rozprawie przed Sądem Najwyższym przedstawiciel zakładu pracy.Przepis art. 248 k.p. w związku z art. 242 k.p. wymienia roszczenia pracowników ze stosunku pracy przekazane do rozpoznania zakładowym komisjom rozjemczym. Wśród roszczeń wymienionych w tym przepisie brak jest postanowienia przekazującego kompetencji komisji rozjemczych roszczeń odszkodowawczych pracownika przeciwko zakładowi pracy. Brak takiego przepisu nie świadczy jednak o wyłączeniu spod zakresu działania komisji rozjemczych wspomnianych roszczeń odszkodowawczych pracownika, gdyż art. 248 k.p. wymienia roszczenia pracownika przykładowo, a nie wyczerpująco, na co wskazuje zawarta w art. 248 § 1 wzmianka "w szczególności".Wykładnia gramatyczna art. 248 k.p. wskazuje, że przesłanką przesądzającą o właściwości zakładowych komisji rozjemczych jest stwierdzenie, że roszczenie pracownika wynika ze stosunku pracy. O powstaniu stosunku pracy, jego zakresie oraz o prawach i obowiązkach stron z tego stosunku prawnego przesądzają materialnoprawne przepisy prawa pracy, a wśród nich kodeks pracy, zbiorowy układ pracy, umowa stron oraz inne akty prawne regulujące wzajemne prawa i obowiązki stron. Naruszenie przez zakład pracy obowiązków zawartych we wspomnianych przepisach prawa pracy, a w szczególności obowiązku pieczy nad rzeczami pracownika (w tym również nad środkami lokomocji), któremu podporządkował się zakład pracy w układzie zbiorowym, przesądza o kwalifikacji wynikającego stąd odszkodowawczego roszczenia pracownika, jako roszczenia ze stosunku pracy w rozumieniu art. 248 k.p. Przyjęciu takiej kwalifikacji prawnej nie stoi na przeszkodzie konieczność posiłkowego posługiwania się przepisami prawa cywilnego w sprawach nie unormowanych przepisami prawa pracy. Taką możliwość przewiduje art. 300 k.p., z którego wynika, że stosunek pracy nie traci swego charakteru pracowniczego, wprost przeciwnie - pozostaje nadal stosunkiem pracy, choćby nawet zachodziła potrzeba posiłkowego stosowania norm prawa cywilnego.Odpowiedzialność odszkodowawcza zakładu pracy, przewidziana w zbiorowym układzie pracy, wynikająca z niewykonania lub nienależytego wykonania zagwarantowanego w tym układzie obowiązku pieczy nad rzeczami pracownika, jest odpowiedzialnością umowną. W związku z tym w sprawach, które nie zostały w sposób bezpośredni uregulowane postanowieniami zbiorowego układu pracy, kodeksem pracy lub umową stron, znajdzie posiłkowe zastosowanie przepis art. 471 k.c. Pracownik będzie musiał zatem udowodnić istnienie zobowiązania, powstanie szkody i jej wysokości przez istnienie związku przyczynowego między szkodą a niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania zakładu pracy, przyjętego w zbiorowym układzie pracy.Skoro więc w niniejszej sprawie obowiązek należytego zabezpieczenia środków lokomocji pracownika określony w układzie zbiorowym pracy wynika z postanowień wiążącego strony układu, a zakład pracy uchybił powyższemu obowiązkowi przez brak należytego zabezpieczenia miejsca przeznaczonego na parkowanie środków lokomocji, przeto wynikające stąd odszkodowawcze roszczenia pracownika mają charakter roszczeń ze stosunku pracy w rozumieniu art. 248 k.p.Przytoczone argumenty uzasadniają udzielenie odpowiedzi na przedstawione przez Sąd Pracy zagadnienie prawne jak w sentencji uchwały.