III CZP 77/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pietrzykowski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Ignatowicz, Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z wniosku Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy przeciwko Zofii i Czesławowi małż. M. oraz Zygmuntowi O., Bogdanowi M. i Henrykowi M. o przeniesienie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy w Warszawie postanowieniem z dnia 13 lipca 1972 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy samo stwierdzenie przejścia nieruchomości na własność Skarbu Państwa, wydane przez prezydium DRN, nie mające charakteru decyzji administracyjnej, bez uchylenia poprzedniej decyzji o przywróceniu terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, może stanowić dla państwowego biura notarialnego podstawę wpisu do księgi wieczystej?",postanowił udzielić następującej odpowiedzi:W sytuacji gdy została wydana decyzja o przywróceniu terminu do złożenia wniosku o przyznanie własności czasowej nieruchomości, podlegającej przepisom dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), stwierdzenie prezydium właściwej rady narodowej, że budynek znajdujący się na tej nieruchomości przeszedł na własność Skarbu Państwa z powodu niezłożenia przez byłego właściciela wniosku o przyznanie własności czasowej, nie stanowi dostatecznej podstawy do wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela, jeżeli wspomniana decyzja nie została uprzednio uchylona.Uzasadnienie faktyczneNa wniosek Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy - Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia 2.IX.1971 r. Państwowe Biuro Notarialne w dniu 4.III.1972 r. dokonało wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa w księdze wieczystej nr hip. G. 94 i księgach wieczystych Kw nr 21351, 21352, 21353, 21354 i 22918, z których pierwsza dotyczy nieruchomości przy ul. S. 32 w Warszawie, druga - budynku na tej nieruchomości, a pozostałe - poszczególnych lokali w tym budynku. Po rozpoznaniu sprawy na skutek rewizji osób ujawnionych poprzednio w wymienionych księgach wieczystych jako właściciele nieruchomości miejskiej, budynku oraz poszczególnych lokali Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w sentencji niniejszej uchwały. Wątpliwości co do rozstrzygnięcia tego zagadnienia nasunęły się Sądowi Wojewódzkiemu na tle następujących okoliczności faktycznych:Prezydium Rady Narodowej w Warszawie - Zarząd Budynków Mieszkalnych w piśmie z dnia 22.II.1958 r., skierowanym do byłego właściciela nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. S. 32 - Czesława M., stwierdziło, że budynek mieszkalny znajdujący się na tej nieruchomości nie został przejęty na rzecz Skarbu Państwa i stanowi nadal własność jej dotychczasowego właściciela, gdyż jego wniosek w sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej uznany zostaje za złożony w terminie, przy czym użytkowanie wspomnianego budynku przewidziane jest do końca 1965 r. Po otrzymaniu tego pisma Czesław M. najpierw dokonał darowizny udziałów w omawianym budynku na rzecz pozostałych uczestników postępowania (tj. żony i dzieci) i przeniesienia na nich własności tych udziałów, po czym współwłaściciele umownie ustanowili odrębną własność poszczególnych lokali, dla których zostały urządzone odrębne księgi wieczyste. W dokumencie z dnia 25.VIII.1971 r., załączonym do wspomnianego już wniosku z dnia 2.IX.1971 r., wnioskodawca stwierdził, że grunt omawianej nieruchomości oraz wszelkie budynki znajdujące się na tym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa wobec niezłożenia we właściwym terminie przez osoby uprawnione wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie prawa wieczystego użytkowania) zgodnie z wymaganiami art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według art. 1 cytowanego dekretu wszelkie grunty na obszarze m.st. Warszawy przeszły z dniem 21.XI.1945 r. na własność ówczesnej gminy m.st. Warszawy, a z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stały się własnością Skarbu Państwa. Jednakże w myśl art. 5 dekretu budynki położone na gruntach, określonych w art. 1, zostały w zasadzie nadal własnością dotychczasowych właścicieli do czasu uregulowania stanu prawnego tych gruntów. Stosownie zaś do art. 7 i 8 tego dekretu przejęcie takich budynków na własność Skarbu Państwa nastąpi w razie niezgłoszenia przez dotychczasowego właściciela gruntu lub przez jego następców prawnych w terminie określonym w art. 7 ust. 1 wniosku o przyznanie na tym gruncie prawa wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy (później - prawa własności czasowej, a obecnie prawa użytkowania wieczystego) albo też w wypadku nieprzyznania osobie, składającej w terminie wspomniany wniosek, takiego prawa.W świetle przytoczonego stanu prawnego i w związku z wątpliwościami Sądu Wojewódzkiego dotyczącymi podstawy wpisu w księdze wieczystej prawa własności Skarbu Państwa należy odróżnić następujące sytuacje:Do ujawnienia w dziale II księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela gruntu wystarczający jest jedynie wniosek właściwego organu Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy, skoro w myśl art. 2 cytowanego dekretu z dnia 26 października 1945 r. sam ten dekret stanowi podstawę do przypisania tytułu własności gruntów określonych w jego art. 1.W wypadku nieprzyznania osobie uprawnionej, która we właściwym terminie złożyła wniosek przewidziany w art. 7 dekretu, prawa własności czasowej (obecnie prawa wieczystego użytkowania) gruntu, do ujawnienia Skarbu Państwa jako właściciela budynku na tym gruncie potrzebny jest wniosek właściwego organu Prezydium Rady Narodowej wraz z ostateczną decyzją odmawiającą przyznania wspomnianego prawa. Przejście bowiem własności nie następuje w tym wypadku z mocy prawa, lecz w następstwie decyzji odmownej, ta więc decyzja stosownie do art. 22 pr. o ks. wiecz. stanowi podstawę wpisu. Powyższe wyjaśnienia, dotyczące wpisu własności budynku, odnoszą się również do ujawnienia własności Skarbu Państwa w księgach wieczystych założonych dla poszczególnych lokali mieszkalnych stanowiących wyodrębnioną własność. Lokale te bowiem stanowią wprawdzie odrębne nieruchomości (art. 135 k.c.), jednakże ze względu na ich ścisły związek z budynkiem, którego wszelkie nie wyodrębnione części stanowią współwłasność właścicieli lokali (art. 136 k.c.), przejście na rzecz Skarbu Państwa własności budynku pociąga za sobą równoczesne przejście na rzecz Skarbu Państwa wyodrębnionej własności poszczególnych lokali, mieszczących się w tym budynku.Niezłożenie przez osobę uprawnioną w ustawowo określonym terminie wniosku o przyznanie jej prawa własności czasowej (obecnie wieczystego użytkowania) gruntu powoduje z upływem tego terminu przejście na własność Skarbu Państwa własności budynku mieszczącego się na tym gruncie. Skoro zaś przejście to jest przewidzianym w dekrecie następstwem bezskutecznego upływu terminu i skoro dekret nie wymaga stwierdzenia w tej sytuacji przejścia własności w drodze deklaratywnej decyzji właściwego organu administracyjnego, to w konsekwencji do ujawnienia własności Skarbu Państwa co do budynku i wyodrębnionych lokali wystarczy wniosek tego organu, stwierdzający niezłożenie przez osobę uprawnioną wniosku o przyznanie własności czasowej (wieczystego użytkowania).Sytuacja istniejąca w rozpoznawanej sprawie tym się różni od wyżej wymienionych, że - jak można wnosić z pisma byłego Stołecznego Zarządu Budynków Mieszkalnych z dnia 22.II.1958 r. - dotychczasowy właściciel spóźnił się wprawdzie ze złożeniem wniosku o przyznanie mu prawa własności czasowej zabudowanego gruntu, jednak termin został mu przez ten organ przywrócony. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy w piśmie z dnia 26.II.1972 r. wyjaśnił, że decyzje o przywróceniu terminu, przewidzianego w art. 7 dekretu, ulegają uchyleniu, jako prawnie nieuzasadnione, nie dołączył jednak decyzji ostatecznej, uchylającej poprzednią decyzję o przywróceniu terminu. Ostatnio wymieniona decyzja, choćby była bezzasadna, obowiązuje do chwili jej uchylenia we właściwym trybie przewidzianym w kodeksie postępowania administracyjnego. Brak jest bowiem jakiejkolwiek podstawy do uznania jej za nie istniejącą jedynie na skutek oświadczenia zawartego we wniosku o wpis. W wypadku więc wydania decyzji o przywróceniu terminu, do przepisania własności budynku na rzecz Skarbu Państwa niezbędne jest dołączenie do wniosku o wpis decyzji uchylającej poprzednią decyzję. Przedstawione tu stanowisko znajduje uzasadnienie w przepisach art. 22 i 45 pr. o ks. wiecz.Z powyższych względów i na podstawie art. 391 k.p.c. Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi przytoczonej w sentencji uchwały.