III CZP 105/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz (sprawozdawca). Sędziowie: R. Czarnecki, W. Kuryłowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Skarbu Państwa (Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, Wydział Finansowy w B.) o wpis prawa własności nieruchomości Dz. Kw. (...), KW Nr (...), po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w B. postanowieniem z dnia 16 listopada 1969 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy postanowienie sądu karnego (z 1959 r.), wydane na podstawie art. 13 § 4 dekretu z dnia 28 czerwca 1946 r. (Dz. U. Nr 41, poz. 237) o przepadku na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości mającej według tego postanowienia stanowić własność wymienionej w nim osoby, stanowi podstawę do wpisu w księdze wieczystej tej nieruchomości prawa własności Skarbu Państwa, jeżeli w rzeczywistości osoba ta nie była właścicielem tej nieruchomości, a jedynie - pod rządem k.c. z 1896 r. - kupiła ją umowę obligatoryjną w formie notarialnej w 1937 r.?"uchwalił:Wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 28 czerwca 1946 r. o odpowiedzialności karnej za odstępstwo od narodowości w czasie wojny 1939-1945 (Dz. U. Nr 41, poz. 237) postanowienie sądu karnego o przepadku określonej nieruchomości, stanowiącej - według sentencji tego postanowienia - własność osoby, przeciwko której przepadek został orzeczony, stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej prawa własności Skarbu Państwa; w postępowaniu o dokonanie takiego wpisu nie jest dopuszczalne kwestionowanie wymienionego ustalenia sądu karnego co do prawa własności. Uzasadnienie faktycznePowołując się na postanowienie z dnia 25 czerwca 1959 r. IV KO 14/59, mocą którego sąd karny orzekł na podstawie art. 13 § 4 dekretu z dnia 28 czerwca 1946 r. o odpowiedzialności karnej za odstępstwo od narodowości w czasie wojny 1939-1945 (Dz. U. Nr 41, poz. 237) "przepadek nieruchomości położonej w B. przy ul. (...), a stanowiącej własność Marty J.", Prezydium WRN w B. złożyło wniosek o wpis w księdze wieczystej prawa własności tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Postanowieniem z dnia 11 września 1969 r. Państwowe Biuro Notarialne w B. wniosek ten oddaliło z tej przyczyny, że jak to wynika z dokumentów złożonych do zbioru dokumentów, właścicielami wymienionej nieruchomości są inne osoby, a Marta J. zawarła z nimi w roku 1937 jedynie umowę obligacyjną. W tych warunkach zdaniem PBN, w świetle przepisów ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zniesieniu sankcji oraz ograniczeń w stosunku do obywateli., którzy zgłosili swą przynależność do narodowości niemieckiej, i rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy z dnia 26 lipca 1950 r. (Dz. U. Nr 29, poz. 270 i Dz. U. Nr 32, poz. 294), wymienione orzeczenie nie może stanowić podstawy do wpisu Państwa Polskiego jako właściciela.Postanowienie PBN zostało zaskarżone przez wnioskodawcę, a Sąd Wojewódzki w B. przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne ujęte w pytaniu przytoczonym w części wstępnej niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z powołanym wyżej dekretem z 1946 r. sąd karny był upoważniony do orzekania za przewidziane w nim przestępstwa kary przepadku majątku, przy czym przepadek ten mógł dotyczyć zarówno całego majątku osoby skazanej, jak i określonego składnika majątkowego. W tym ostatnim wypadku sąd karny musiał w orzeczeniu o przepadku wskazać, jaki składnik majątkowy ulega przepadkowi jako należący do skazanego. Ponieważ sąd karny orzekał w takim zakresie w ramach udzielonego mu przez ustawodawcę upoważnienia, przeto orzeczenie jego w całości musiało być wiążące dla sądów i innych organów orzekających w sprawach cywilnych.Nie może również - wbrew stanowisku Państwowego Biura Notarialnego w B. - prowadzić do innych wniosków okoliczność, że wymieniony dekret został w roku 1950 uchylony, decydowanie bowiem o tym, czy i w jakim zakresie (chodzi przede wszystkim o osoby, które zostały przedtem z mocy tego dekretu skazane) uchylony dekret można stosować, należy wyłącznie do sądu karnego i nie podlega kontroli sądów i innych organów powołanych do orzekania w sprawach cywilnych.Stanowisko powyższe nie godzi w prawa osób trzecich, których mienie zostało w ten sposób zakwalifikowane jako mienie osób skazanych, zawsze bowiem mogły one - i z zastrzeżeniem przewidzianych terminów nadal mogą - żądać w drodze powództwa wyłączenia ich mienia spod przepadku lub konfiskaty.W zakończeniu należy jeszcze wyjaśnić, że dla omawianego zagadnienia nie ma istotnego znaczenia okoliczność, dlaczego inna osoba niż skazany jest właścicielem objętego przepadkiem mienia, a w szczególności to, że przyczyną tego jest niedojście do skutku umowy rozporządzającej. Dlatego ten element pytania Sądu Wojewódzkiego należało pominąć w odpowiedzi.