V KRN 507/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Szczepański (sprawozdawca). Sędziowie: F. Karolus, J. Żurawski.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Rother.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Bronisława N., skazanego z art. 145 § 1 i art. 160 § 1 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi - Ośrodek w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 27 czerwca 1972 r. i od wyroku Sądu Powiatowego w Radomsku z dnia 13 kwietnia 1972 r.uchylił zaskarżone wyroki i sprawę przekazał Prokuratorowi Powiatowemu w Radomsku w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego.Uzasadnienie faktyczneBronisław N. oskarżony został o to, że w dniu 21 stycznia 1972 r. w B. naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym w ten sposób, że będąc w stanie nietrzeźwości oraz nie mając pozwolenia na prowadzenie pojazdów mechanicznych samowolnie uruchomił ciągnik marki "Tatra" i nie panując nad pojazdem jechał po całej szerokości jezdni, w wyniku czego uderzył w nadjeżdżający z przeciwka samochód ciężarowy marki "Żubr", powodując uszkodzenie obu pojazdów na kwotę 66.000 zł, oraz naraził na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszkodzenia ciała Mariana B., Henryka K. i Stanisława O., jadących w samochodzie marki "Żubr", tj. o czyn określony w art. 145 § 1 i 3 k.k. w związku z art. 160 § 1 i art. 10 k.k.Wyrokiem Sądu Powiatowego w Radomsku z dnia 13 kwietnia 1972 r. Bronisław N. uznany został za winnego popełnienia zarzuconego mu aktem oskarżenia czynu i na podstawie art. 145 § 3 k.k. w związku z art. 10 § 3 k.k. skazany na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności; ponadto na podstawie art. 43 § 2 k.k. orzeczono względem niego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 10 lat.Z powodu rewizji wniesionej od tego wyroku przez obrońcę oskarżonego sprawę rozpoznał Sąd Wojewódzki w Łodzi - Ośrodek w Piotrkowie Trybunalskim, który wyrokiem z dnia 27 czerwca 1972 r. utrzymał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji.Od tych wyroków rewizję nadzwyczajną na niekorzyść Bronisława N. złożył Prokurator Generalny PRL i zarzucając obrazę art. 3 § 1, art. 313 § 1 i art. 357 k.p.k. polegającą na pominięciu oraz na niewyjaśnieniu przez sądy obydwu instancji okoliczności mających znaczenie dla prawidłowego skazania oskarżonego Bronisława N. w konkluzji wniósł o zmianę wyroku Sądu Wojewódzkiego przez przyjęcie za podstawę skazania oskarżonego Bronisława N. art. 145 § 1 i 3 i art. 137 § 1 k.k. w związku z art. 60 § 1 k.k. oraz przez wymierzenie mu na podstawie art. 145 § 3 k.k. znaczenie surowszej kary zasadniczej.Przytoczony wyżej zarzut rewizji nadzwyczajnej został uzasadniony następująco:"Zaskarżony wyrok jako wydany z obrazą wskazanych uprzednio przepisów postępowania nie może utrzymać się z następujących powodów. Sądy obydwu instancji przyjęły za ustalone, że oskarżony Bronisław N. prowadził ciężarowy pojazd mechaniczny w stanie znacznej nietrzeźwości (2,19 ‰ alkoholu we krwi). Sądy nie wzięły jednak pod uwagę (z obrazą art. 357 k.p.k.) okoliczności, że stwierdzony stopień nietrzeźwości oskarżonego w chwili czynu wyłączał jego fizyczną i psychiczną zdolność do prowadzenia pojazdu mechanicznego. W wyroku ustalono następnie jazdę oskarżonego po całej szerokości jezdni, ale nie uwzględniono tego, że prowadzenie przez oskarżonego ciężkiego pojazdu tzw. zygzakiem (vide zeznanie kierowcy samochodu «Żubr» świadka Alfonsa K.) w dzień, ruchliwą międzynarodową drogą stanowiło jaskrawe naruszenie przepisów i zasad bezpieczeństwa ruchu.Nieuwzględnienie przy wyrokowaniu powyższych okoliczności miało ten skutek, że sądy nie rozważyły czynu oskarżonego z punktu widzenia art. 8 części II wytycznych Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 1963 r. (OSNKW 1963, z. 10, poz. 179) i mimo istnienia w danym wypadku w świetle tych wytycznych przesłanek do przypisania oskarżonemu umyślności co do sprowadzenia bezpośredniego niebezpieczeństwa katastrofy w ruchu lądowym (art. 137 § 1 k.k.) nie zajęły w ogóle w tej kwestii stanowiska. Oskarżony bowiem jechał po całej jezdni i zjechał na niewłaściwą (lewą) jej stronę tuż przed nadjeżdżającym z przeciwnego kierunku ciężkim samochodem «Żubr», załadowanym żywcem. Oskarżony najechał na ten samochód, wywracając jego przyczepę, a następnie najechał na drzewo, złamał je i wjechał do rowu. Jazda oskarżonego zagrażała więc szkodą w znacznych rozmiarach.Popełnionym czynem zatem oskarżony wyczerpał znamiona przestępstw określonych w art. 137 § 1, 145 § 1 i 3 k.k., co zgodnie z art. 10 § 2 k.k. powinno znaleźć wyraz w wyroku.Następnie ustalono w wyroku na podstawie wyciągu z rejestru skazanych czterokrotną uprzednią karalność oskarżonego, a w tym wyrokiem Sądu Powiatowego w Olsztynie z dnia 20 grudnia 1968 r. w sprawie II Kp 1717/67 między innymi za przestępstwo określone w art. 215 § 1 k.k. z 1932 r. Dane te wskazywały na konieczność przeprowadzenia dowodu z akt sprawy II Kp 1717/67 w toku przewodu sądowego, toczącego się w tej sprawie, w celu wyjaśnienia zgodnie z art. 3 § 1 i art. 373 § 1 k.p.k. okoliczności, czy przypisany oskarżonemu w sprawie II Kp 1717/67 czyn z art. 215 § 1 k.k. z 1932 r. stanowił przestępstwo drogowe i czy zarzucony oskarżonemu w sprawie niniejszej czyn popełniony został w warunkach powrotu do przestępstwa przewidzianych w art. 60 § 1 k.k. Sądy z obrazą podanych uprzednio przepisów postępowania nie uczyniły zadość powyższemu obowiązkowi, a tymczasem z akt sprawy II Kp 1717/67 wynika, że oskarżonego skazano wówczas między innymi za przestępstwo drogowe określone w art. 215 § 1 k.k. z 1932 r. - popełnione w stanie nietrzeźwości - na karę 2 lat pozbawienia wolności i na utratę praw prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 6 lat, a jako karę łączną orzeczono 2 lata i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Karę tę oskarżony odbywał od dnia 10 września 1967 r. do dnia 30 lipca 1969 r., w którym zwolniono go w związku z postanowieniem z tej samej daty wydanym na podstawie ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151).Określone zatem w art. 60 § 1 k.k. warunki powrotu do przestępstwa zachodziły w danym wypadku w stosunku do tego oskarżonego (vide uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 1971 r. - VI KZP 20/71, OSNKW 1971, z. 10, poz. 146), co powinno znaleźć odpowiedni wyraz w wyroku sądu pierwszej instancji, a wobec braku rewizji prokuratora na niekorzyść oskarżonego spowodować stosowną wzmiankę w uzasadnieniu wyroku sądu rewizyjnego.Zauważyć należy, że powrót oskarżonego do przestępstwa oraz przejawione przez niego w przypisanym w tej sprawie czynie szczególnie duże napięcie złej woli (prowadzenie w stanie nietrzeźwości samochodu bez prawa jazdy ruchliwą trasą komunikacyjną) przemawiają za znacznie surowszym napiętnowaniem czynu oskarżonego karą zasadniczą, zwłaszcza że orzekane dotychczas w stosunku do oskarżonego kary w trybie karnym, karno-administracyjnym za prowadzenie w stanie nietrzeźwości pojazdów nie odniosły zupełnie skutku wychowawczego."Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Zgodzić się należy z rewizją nadzwyczajną, że okoliczności faktyczne dotyczące działania oskarżonego i mające istotne znaczenie dla oceny prawnej przypisanego mu czynu, a ponadto dla oceny, czy działał on w warunkach powrotu do przestępstwa (art. 60 § 1 k.k.), nie zostały należycie rozważone przez oba sądy orzekające, przy czym dodać należy, iż analogiczny błąd popełniony został już w toku postępowania przygotowawczego.To ostatnie postępowanie zostało przeprowadzone powierzchownie i bez zebrania dowodów niezbędnych także do oceny, czy działaniem swym oskarżony wypełnił dyspozycję art. 145 § 1 k.k. Strona przedmiotowa występku określonego w art. 145 § 1 k.k. poza naruszeniem zasad bezpieczeństwa ruchu między innymi lądowego polega na spowodowaniu uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia innej osoby albo poważnej szkody w cudzym mieniu.W sprawie niniejszej w rachubę wchodził tylko element poważnej szkody w mieniu. Rozstrzyganie, czy sprawca spowodował poważną szkodę w mieniu, powinno nastąpić po przeprowadzeniu analizy konkretnego wypadku zniszczenia lub uszkodzenia mienia. Ocena tego powinna następować z uwzględnieniem wartości mienia przed jego zniszczeniem lub uszkodzeniem, z ustaleniem stosunku szkody do ogólnej wartości tego mienia i z ewentualnym uwzględnieniem strat powstałych w związku z pozbawieniem właściciela możliwości korzystania z tego mienia przez określony czas.W sprawie niniejszej nie zebrano ani w postępowaniu przygotowawczym, ani na rozprawie dowodów niezbędnych do oceny wysokości szkody spowodowanej przez oskarżonego. W aktach sprawy znajduje się dokument, z którego wynika, że właściciel samochodu marki "Żubr" szkodę oszacował na 6.000 zł, a z relacji właściciela ciągnika marki "Tatra" wynika, że wysokość strat z tytułu awarii oszacowano na około 60.000 zł. Żaden z tych dokumentów nie został poddany ocenie ani w akcie oskarżenia, ani też w wyrokach, a jak istotne wątpliwości dokumenty te powinny nasunąć, świadczy porównanie treści protokołu oględzin z wysokością podanych strat w wyniku uszkodzenia ciągnika marki "Tatra". Ewidentne zawyżenie wysokości strat wydaje się wynikać, gdy ma się na względzie treść wezwania PZU w O. do zapłaty przez oskarżonego Bronisława N. szkód wynikłych z uszkodzenia ciągnika marki "Tatra", w którym to dokumencie (ujawnionym przez Sąd Najwyższy w trybie art. 402 k.p.k.) wysokość szkody określono na 19.484 zł.W świetle powyższych rozważań uznać należało, że materiał dowodowy w zakresie elementu niezbędnego do bytu występku określonego w art. 145 § 1 k.k. nie został zgromadzony należycie już w postępowaniu przygotowawczym i w związku z tym konieczne jest jego uzupełnienie w celu ustalenia, czy szkoda spowodowana przez oskarżonego w cudzym mieniu miała charakter poważny w rozumieniu cytowanego przepisu.II. Działanie oskarżonego Bronisława N., który w stanie znacznej nietrzeźwości na drodze publicznej prowadził ciężki pojazd mechaniczny doprowadzając do zderzenia z samochodem ciężarowym, wymagało oceny nie tylko z punktu widzenia sprowadzenia przez tego oskarżonego niebezpieczeństwa katastrofy, ale także i z tego punktu widzenia, czy działanie to nie zawiera elementów spowodowania katastrofy w rozumieniu art. 136 § 1 k.k. Odpowiedź na to pytanie wymaga jednak uzupełnienia materiału dowodowego, który już w postępowaniu przygotowawczym powinien był być zgromadzony w niezbędnym zakresie.Chodzi tu zwłaszcza o ustalenie za pomocą wnikliwego przesłuchania wszystkich świadków zdarzenia, czy w krytycznym czasie w miejscu zdarzenia lub w bezpośredniej bliskości znajdowali się inni użytkownicy ruchu i czy zderzenie pojazdów, spowodowane przez oskarżonego, zakłócało w sposób groźny ruch drogowy i spowodowało niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzi albo mienia w znacznych rozmiarach. Świadkowie, a także oskarżony zostali przesłuchani powierzchownie, bez zadania im pytań w wyżej wskazanym zakresie, a z treści uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji nie wynika, aby dokonano w tym zakresie niezbędnych ustaleń. Nie można wyłączyć także i tego, że wyłoni się potrzeba dopuszczenia dowodu z opinii biegłego z zakresu ruchu drogowego.Z wyżej przytoczonych względów i kierując się przepisami art. 387 pkt 2, art. 386 § 2 k.p.k. w związku z art. 344 § 1 k.p.k., Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone wyroki i sprawę przekazał do uzupełnienia postępowania przygotowawczego.