II CR 798/73

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku prokuratora wojewódzkiego w Kielcach o ubezwłasnowolnienie Kazimierza K., na skutek rewizji kuratora ubezwłasnowolnionego od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 23 października 1973 r., postanowił zaskarżone postanowienie uchylić i przekazać sprawę temuż sądowi wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym postanowieniem sąd wojewódzki orzekł całkowite ubezwłasnowolnienie Kazimierza K. z powodu choroby psychicznej.Na podstawie opinii dwóch biegłych lekarzy - psychiatrów, wyników obserwacji szpitalnej w zakładzie dla psychicznie chorych oraz pism uczestnika postępowania sąd wojewódzki ustalił, że Kazimierz K. od kilku lat cierpi na chorobę psychiczną pod postacią zespołu paranoicznego pieniaczego i na skutek tego popada w konflikty z otoczeniem i organami administracji państwowej, zaniedbuje swoje interesy. Mimo intensywnego leczenia objawy psychotyczne w postaci urojeń prześladowczych nie tylko utrzymują się, ale ulegają stałemu pogłębianiu. Stan ten czyni go całkowicie niezdolnym do krytycznej oceny swego postępowania i zdania sobie sprawy ze swych działań i zamiarów.W tym stanie rzeczy sąd wojewódzki uznał, iż zachodzą przewidziane w art. 13 k.c. przesłanki do całkowitego ubezwłasnowolnienia Kazimierza K., gdyż nie jest on w stanie samodzielnie prowadzić swoich spraw i stąd w jego interesie leży ustanowienie dla niego opiekuna, który by podjął starania o zabezpieczenie osobistych i majątkowych praw chorego.Powyższe orzeczenie zaskarżył kurator ubezwłasnowolnionego z wnioskiem o uchylenie tegoż postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę orzeczenia i oddalenie wniosku. Zdaniem skarżącego zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dostarczył dostatecznych podstaw do całkowitego ubezwłasnowolnienia uczestnika postępowania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozstrzygnięcie o całkowitym ubezwłasnowolnieniu sąd wojewódzki oparł wyłącznie na opinii biegłych i treści pism Kazimierza K., z których wynika, że kieruje on do różnych instytucji skargi zawierające niekiedy inwektywy pod adresem poszczególnych funkcjonariuszy państwowych. Trafnie podnosi skarżący brak dostatecznego wyjaśnienia sprawy. Zgodnie z celem i istotą instytucji ubezwłasnowolnienia także do całkowitego ubezwłasnowolnienia nie wystarczy samo stwierdzenie istnienia choroby psychicznej i niemożności kierowania swoim postępowaniem, ale przy orzekaniu należy mieć na uwadze interes osoby, której wynik postępowania dotyczy. Trzeba zatem badać nie tylko rodzaj choroby i stopień jej nasilenia lecz również sytuację życiową osoby, o której ubezwłasnowolnienie chodzi, a w szczególności skąd czerpie środki na utrzymanie, czy pracuje zarobkowo, jak daje sobie radę w zwykłych sprawach życia codziennego, czy posiada rodzinę mogącą jej zapewnić faktyczną pomoc i opiekę (p. postanowienie SN I CR 175/68 z dnia 30 maja 1968 r.). Sprzecznie ze wskazanym założeniem sąd wojewódzki nie wyjaśnił bliżej celowości ubezwłasnowolnienia i to całkowitego, ograniczając się do stwierdzenia, że chodzi tu o ochronę praw Kazimierza K. w toczącym się procesie cywilnym oraz jego interesów związanych z prowadzeniem plantacji truskawek. Tak wąskie ujęcie interesu nie uzasadniałoby całkowitego ubezwłasnowolnienia zwłaszcza że - jak wynika z oświadczeń złożonych na rozprawie rewizyjnej - plantacja już nie istnieje, a dla ochrony praw w jednej sprawie wystarczyłby udział prokuratora. Zachodzi natomiast potrzeba rozważenia tego interesu w szerszym aspekcie, z punktu widzenia całokształtu sytuacji życiowej Kazimierza K. Nie można wyłączyć, że bliższe wyjaśnienie tych kwestii mogłoby doprowadzić do orzeczenia częściowego tylko ubezwłasnowolnienia. Za koniecznością wyczerpującego wyjaśnienia podniesionych okoliczności przemawia też waga spraw o ubezwłasnowolnienie, a zwłaszcza ich skutki w stosunku do osób, których to postępowanie dotyczy.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd wojewódzki rozważy też celowość wysłuchania Kazimierza K. przed sądem orzekającym.Wobec konieczności uzupełnienia materiału dowodowego zaskarżone postanowienie ulega uchyleniu (art. 388 § 1 k.p.c.).