I CR 50/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl (sprawozdawca). Sędziowie: A. Gola, J. Ignatowicz.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Hanny K. przeciwko Nauczycielskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w W. o nakazanie przyjęcia na członka na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 9 listopada 1973 r.,oddalił rewizję i zasądził od pozwanej Spółdzielni na rzecz powódki tytułem kosztów postępowania rewizyjnego kwotę 300 zł.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 9.XI.1973 r. Sąd Wojewódzki zobowiązał pozwaną Spółdzielnię do przyjęcia powódki na członka tejże Spółdzielni, z przyznaniem jej spółdzielczego prawa do lokalu nr 803 przy ul. P. 2 w W., oraz zasądził od pozwanej na rzecz powódki 1.800 zł kosztów procesu.Sąd ustalił, że ciotka powódki A. była członkiem pozwanej Spółdzielni i uzyskała spółdzielcze prawo do wyżej wymienionego lokalu nr 803 o statusie lokatorskim. W dniu 27.XI.1972 r. A. złożyła wniosek o przekształcenie przysługującego jej spółdzielczego prawa do lokalu typu lokatorskiego w prawo spółdzielcze typu własnościowego, ale przed załatwieniem tego wniosku A. zmarła w dniu 7.XII.1972 r.W wymienionym wyżej lokalu wiosną 1972 r. zamieszkała powódka, która opiekowała się chorującą ciotką, a na kilka dni przed śmiercią ciotki uzyskała zameldowanie w tym mieszkaniu. Po śmierci ciotki spadkobiercy ustawowi ciotki przenieśli na powódkę swe prawo do wkładu mieszkaniowego po zmarłej, powódka zaś wystąpiła do pozwanej Spółdzielni "o przyjęcie jej na członka pozwanej Spółdzielni i przyznanie jej spółdzielczego prawa do wymienionego wyżej lokalu, lecz pozwana odmówiła żądaniu powódki".Sąd Wojewódzki, biorąc pod uwagę przytoczone wyżej ustalenia i art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach z dnia 17 lutego 1961 r. (Dz. U. Nr 12, poz. 61) oraz § 57 statutu, uwzględnił powództwo.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżyła rewizją pozwana Spółdzielnia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2.II.1968 r. I C 652/67 (OSNCP 1968, z. 8-9, poz. 155), ustawa o spółdzielniach i ich związkach nie przyznaje osobie, która wyrazi gotowość wstąpienia do spółdzielni, roszczenia o przyjęcie jej do grona członków. Według bowiem przyjętej w naszym ustawodawstwie zasady samorządności spółdzielni, tylko do organów spółdzielni należy ocena, czy osoba zgłaszająca się odpowiada wymaganiom stawianym członkom danej spółdzielni. Osoba taka może, w razie odmowy jej przyjęcia, odwołać się tylko do wyższego organu wskazanego w statucie (art. 14 § 3 ustawy) nie może natomiast skutecznie zaskarżyć odmowy do sądu.Od powyższej zasady jednak występują wyjątki wówczas, gdy roszczenie o przyjęcie do spółdzielni wynika ze szczególnej podstawy, którą może stanowić konkretny przepis ustawy, statut spółdzielni lub umowa ze spółdzielnią.Takim przepisem szczególnym, który w tym sporze nie ma zastosowania, jest art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 228).Przewidziane w art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach pierwszeństwo ubiegania się o przyjęcie na członka spółdzielni nie rodzi roszczenia cywilnoprawnego. Natomiast pierwszeństwu temu nadaje charakter cywilnego prawa podmiotowego przepis § 57 statutu pozwanej Spółdzielni. Wyjątek więc od zasady, że tylko do spółdzielni należy ocena, czy osoba ubiegająca się o przyjęcie na członka spółdzielni odpowiada wymaganiom stawianym członkom spółdzielni, wynika nie z art. 145 cyt. ustawy, lecz z postanowień statutu, według którego po wygaśnięciu lokatorskiego prawa do lokalu z jakichkolwiek przyczyn pierwszeństwo przyjęcia do spółdzielni i uzyskania przydziału po byłym członku przysługuje małżonkowi, dzieciom i innym bliskim osobom, jeśli zamieszkiwały z nim razem, a gdy chodzi o małżonka - także wówczas, gdy prawo stanowiło przedmiot wspólności ustawowej.W sprawie niniejszej, według niewadliwych ustaleń Sądu I instancji, powódka jest bratanicą zmarłej A. Powódka wprawdzie została zameldowana w omawianym lokalu dopiero w dniu 4.XII.1972 r., ale faktycznie mieszkała w tym lokalu od wiosny 1972 r. i opiekowała się zmarłą. Te fakty uprawniały Sąd Wojewódzki do uznania powódki za osobę bliską w rozumieniu art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach oraz § 57 statutu.Paragraf 38 regulaminu Spółdzielni z dnia 17 czerwca 1962 r., który w ust. 1 wlicza taksatywnie osoby bliskie członka - a mianowicie: 1) nie rozwiedzionego małżonka członka spółdzielni, 2) rodziców i dzieci (pasierbów) członka spółdzielni lub jego małżonka, 3) rodzeństwo członka spółdzielni, 4) osobę pozostającą z członkiem spółdzielni w stosunku przysposobienia - w ust. 2 zaś daje zarządowi w uzasadnionych wypadkach prawo uznania za osoby bliskie osób nie wymienionych w ust. 1, nie może szkodzić powódce, której zarząd Spółdzielni nie uznaje za osobę bliską, a która swe pierwszeństwo do spółdzielczego prawa do lokalu wywodzi z art. 145 cyt. ustawy i z § 57 statutu. W świetle zaś tych przepisów, jak trafnie przyjął Sąd Wojewódzki, powódkę należy uważać za osobę bliską zmarłej.Regulamin, normujący sposób przyjmowania osób ubiegających się o przyjęcie na członka spółdzielni, nie może pozostawać w sprzeczności z przepisami ustawy o spółdzielniach i ich związkach oraz statutem spółdzielni, lecz jedynie może rozwijać przepisy ustawy i statutu i zawierać bardziej szczegółowe uregulowania, zgodne jednak z wyraźnymi przepisami ustawowymi i statutowymi. W razie sprzeczności regulaminu z ustawą i statutem - w zakresie, w jakim koliduje z tymi przepisami - nie może on mieć mocy prawnej i szkodzić prawu osoby objętej przepisem art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach oraz § 57 statutu. Wychodząc z tych założeń, Sąd Najwyższy uznał rewizję pozwanej spółdzielni za nieuzasadnioną i na mocy art. 387 k.p.c. rewizję tę oddalił.