II CR 448/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Bieske. Sędziowie: SN Z. Świeboda (sprawozdawca), SW J. Dąbrowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Klaudii Marii M. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w (...) o nakazanie przyjęcia w poczet członków spółdzielni na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego we (...) z dnia 23 marca 1984 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu we (...) do rozpoznania, pozostawiając wymienionemu Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 23 marca 1984 r. Sąd Wojewódzki we (...) nakazał pozwanej Spółdzielni przyjęcie powódki w poczet członków i przydzielenie jej lokalu mieszkalnego nr 40 w budynku przy ul. (...) nr (...) w (...), zasądził koszty procesu oraz orzekł o kosztach sądowych. Sąd Wojewódzki ustalił, że decyzją Zarządu pozwanej Spółdzielni z dnia (...) ojciec powódki otrzymał przydział lokalu mieszkalnego położonego w (...) przy ul. (...). W mieszkaniu tym zamieszkał wraz z żoną, córką (powódką) oraz dziadkami żony. Wymienieni figurowali w decyzji o przydziale.W 1973 r. małżeństwo rodziców powódki zostało rozwiązane przez rozwód. W dniu 21 grudnia 1978 r. matka powódki wymeldowała się na ul. (...), zabierając ze sobą powódkę. Matka powódki zawarła ponownie związek małżeński ze Stefanem P. i powódka mieszkała razem z matką i ojczymem. Początkowo stosunki między powódką a ojczymem układały się dobrze, ale z czasem, a zwłaszcza z chwilą urodzenia się mu córki z małżeństwa, zaczęły się psuć, ojczym traktował powódkę jako osobę obcą. W takiej sytuacji, gdy rozpoczęła naukę w liceum, ojciec zaproponował powódce, by zamieszkała u niego. Powódka z tej propozycji skorzystała i zamieszkała u niego w 1979 r. Wtedy jeszcze mieszkała u jej ojca jego matka. W mieszkaniu ojca powódka miała swój pokój, w którym spała i uczyła się, zarazem prowadziła ojcu gospodarstwo domowe. Ponieważ powódka ciężko chorowała, matka zabierała ją na okres choroby do siebie. W dniu 23 marca 1982 r. ojciec powódki zmarł, a powódka po jego śmierci nadal zamieszkiwała w spornym mieszkaniu, w dniu 29 marca 1982 r., zaś jej matka złożyła w biurze meldunkowym druk zameldowania, do którego dołączyła podanie ojca powódki z dnia 20 marca 1982 r. o zameldowanie córki, wymagał bowiem opieki ze względu na pogarszający się stan zdrowia. W czerwcu 1982 r. Zarząd pozwanej Spółdzielni nakazał powódce opuszczenie mieszkania i wydanie go w stanie odnowionym. Powódka wniosła odwołanie od tej decyzji i złożyła podanie o przyjęcie w poczet członków. Rada Spółdzielni nie wyraziła zgody z tym uzasadnieniem, że powódka nie spełnia statutowego warunku wspólnego zamieszkiwania. Na skutek odwołania powódki Rada Nadzorcza podtrzymała stanowisko Zarządu i odmówiła przyjęcia w poczet członków z powodu braku podstaw prawnych. Powódka jest prawnym spadkobiercą po swym ojcu.Sąd Wojewódzki uznał, że w sprawie zachodzą podstawy do uwzględnienia powództwa na podstawie art. 145 ustawy o spółdzielniach z 1961 r. (śmierć członka spółdzielni nastąpiła w czasie obowiązywania tej ustawy) oraz § 59 statutu. Powódka jako córka zamieszkiwała z ojcem wspólnie ponad 4 lata, co potwierdzili świadkowie, a w tym świadkowie D., J., które widywały powódkę u ojca, sporadyczne zaś pobyty u matki nie osłabiają tego stanowiska.W rewizji pozwana Spółdzielnia wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa ewentualnie uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Sąd Wojewódzki niewadliwie ustalił, że powódka od ponad 4 lat przed śmiercią ojca mieszkała z nim i prowadziła gospodarstwo domowe, chociaż uczęszczała do liceum i uczyła się. Zamieszkanie u ojca łączyło się ze stale pogarszającymi się stosunkami między nią a jej ojczymem oraz potrzebą niesienia pomocy ojcu w formie choćby wzmiankowanego prowadzenia gospodarstwa domowego.Wbrew zarzutom rewizji nie można z zeznań świadków S., P., D., D., S., J. wyprowadzić wniosku, że powódka nie mieszkała u ojca. Świadkowie S., D., zeznały, że przed śmiercią Tadeusza M. (ojca powódki) nie widziały powódki w mieszkaniu ojca, chyba że około pierwszego dnia miesiąca (J.). Zeznania takie jednak nie wykluczają faktu zamieszkania u ojca. Świadek D. zaś zeznała, że od czasu do czasu powódkę widywała, natomiast świadek S. wręcz potwierdził jej tam zamieszkiwanie, gdy popsuły się stosunki między powódką a ojczymem. Jeżeli więc Sąd Wojewódzki nie poświęcił zeznaniom tych świadków większej uwagi, to takie uchybienie nie stanowi obrazy art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 328 § 2 k.p.c., skoro zeznania tych świadków w swej treści nie odbiegają w sposób istotny od zeznań pozostałych świadków. Nie można z zeznań świadka P. wnosić, że myśl przejęcia mieszkania na rzecz powódki powstała na krótko przed śmiercią Tadeusza M. Fakt gromadzenia gotówki na wykup mieszkania, załatwiania formalności meldunkowych na krótko przed jego śmiercią nie podważa stanowiska o zachodzących przesłankach z art. 145 ustawy spółdzielczej z 1961 r. oraz § 59 ust. 1 statutu Spółdzielni. Powódka bowiem dopełniła niezbędnych formalności z § 59 ust. 3 statutu dla zachowania roszczenia o przyjęcie w poczet członków i przydzielenie mieszkania.Wreszcie rozważenia wymaga podniesiony w rewizji zarzut, iż orzeczenie Sądu Wojewódzkiego nakazujące przydzielenie samej powódce tak dużego mieszkania (typu M-5) narusza art. 5 k.c., i to w znanej sytuacji dużych trudności mieszkaniowych. Na możliwość stosowania art. 5 k.c. w zakresie spółdzielczego prawa do lokalu wskazał Sąd Najwyższy - przy innych stanach faktycznych - m.in. w orzeczeniach z dnia 30 grudnia 1981 r. I CR 370/81 (OSNCP 1982, z. 7, poz. 110), z dnia 24 maja 1983 r. II CR 115/83 (OSNCP 1983, z. 12, poz. 205). Powódka ma roszczenie - w świetle art. 145 ustawy spółdzielczej z 1961 r. - o przydział lokalu po byłym członku, a więc lokalu konkretnego. Nie może zatem wnosić o przyjęcie w poczet członków i przydzielenie innego lokalu odpowiadającego jej potrzebom. Jednakże spółdzielnia powinna zaproponować powódce przydzielenie lokalu mieszkalnego odpowiadającego jej potrzebom w chwili przydziału lokalu (por. np. art. 214 prawa spółdzielczego), i to kategorii określonej w § 31 ust. 7 statutu. Wprawdzie statut w § 59 ust. 1 - inaczej niż § 35 - takiej regulacji nie zawiera, nie oznacza to, że nie można w sposób wyżej wskazany uczynić zadość żądaniom powódki i przydzielić jej mieszkania odpowiadającego jej aktualnym potrzebom. Gdyby spółdzielnia uchylała się od takiego załatwienia sprawy powódki, wówczas nie mogłaby skutecznie powoływać się na normę art. 5 k.c. Z kolei gdyby powódka odmawiała przyjęcia przydziału odpowiedniego dla niej mieszkania zaproponowanego przez spółdzielnię, powództwo podlegałoby oddaleniu na podstawie art. 5 k.c.Tak więc można stwierdzić, że żądanie przyjęcia w poczet członków spółdzielni i przydziału lokalu po byłym członku (art. 145 ustawy spółdzielczej z 1961 r. - obecnie art. 221 § 1 prawa spółdzielczego) może być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.), jeżeli wielkość tego lokalu mieszkalnego znacznie wykracza poza potrzeby członka, a spółdzielnia zaproponowała odpowiednie mieszkanie o przysługującej mu wielkości, którego przyjęcia członek odmówił.Sąd wojewódzki nie wyjaśnił sprawy co do ostatnio wymienionych okoliczności. Uczyni to Sąd Rejonowy, któremu sprawa została przekazana do rozpoznania stosownie do postanowień ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o zmianie ustawy - kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 20, poz. 86).Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji (art. 387 k.p.c. i art. 108 § 2 k.p.c.).