II CR 115/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Majorowicz. Sędziowie SN: T. Bukowski, R. Czarnecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Anastazji D. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej w K. o przekształcenie spółdzielczego prawa do lokalu typu lokatorskiego na takie prawo typu własnościowego na skutek rewizji pozwanej Spółdzielni od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Koninie z dnia 21 lutego 1983 r.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił powództwo, oraz zasądził od powódki na rzecz pozwanej Spółdzielni kwotę 600 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za pierwszą instancję; zasądził od powódki na rzecz pozwanej Spółdzielni kwotę 1525 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję rewizyjną.Uzasadnienie faktycznePowódka słuchana jako strona zeznała, że przed 20 laty, gdy rodzina liczyła cztery osoby, spółdzielnia mieszkaniowa przydzieliła jej mężowi lokal na warunkach prawa lokatorskiego, składający się z trzech pokoi, kuchni, łazienki i przedpokoju. Od 1969 r. mąż powódki pracuje w Belgii, a ona odwiedza go co roku. W latach siedemdziesiątych dorosłe dzieci jej i męża kolejno wyprowadzały się z mieszkania.We wrześniu 1980 r. pozwana Spółdzielnia Mieszkaniowa Lokatorsko-Własnościowa przyjęła powódkę w poczet swych członków w miejsce jej męża, a w lutym 1981 r. przydzieliła powódce wspomniany lokal.Następnie powódka zgłosiła wniosek o przekształcenie przysługującego jej prawa do lokalu typu lokatorskiego na takie prawo typu własnościowego, ale pozwana Spółdzielnia nie uwzględniła tego wniosku.W wyniku wystąpienia przez powódkę na drogę sądową Sąd Wojewódzki "zobowiązał Spółdzielnię (...) do zamiany powódce (...) spółdzielczego prawa do lokalu typu lokatorskiego na prawo typu własnościowego (...)".Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji Spółdzielni, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Roszczenie powódki o przekształcenie przysługującego jej prawa do lokalu typu lokatorskiego na takie prawo typu własnościowego opiera się na postanowieniu § 15 statutu Spółdzielni, a w judykaturze jest ukształtowany pogląd, że wprawdzie wymienionego roszczenia nie ogranicza ani ustawa, ani statut Spółdzielni, jednakże roszczenie to, jak każde prawo, nie może być wykonywane sprzecznie z zasadami współżycia społecznego lub z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem (art. 5 k.c.). Spółdzielnia może więc odmówić uwzględnienia roszczenia o przekształcenie prawa jedynie wtedy, gdy realizacja tego roszczenia jest sprzeczna z którąkolwiek z klauzul generalnych zawartych w art. 5 k.c.Wyrok z dnia 30.XII.1981 r. (OSNCP z 1982 r., poz. 110) dotyczy jednej z wchodzących w rachubę sytuacji, mianowicie - sprzeczna jest z zasadami współżycia społecznego realizacja roszczenia o przekształcenie zgłoszonego przez członka, który wyjechał za granicę, a z okoliczności wynika, że może nie wrócić do kraju.Spółdzielnia przydzieliła samotnej powódce czteroizbowy lokal mieszkalny na warunkach lokatorskiego prawa do tego lokalu, nie kwestionując dopuszczalności przekształcenia prawa do używania wymienionego lokalu na prawo typu własnościowego, jednakże po powrocie męża powódki zza granicy. Wreszcie zgłasza gotowość przydzielenia powódce lokalu na warunkach prawa własnościowego o wielkości odpowiadającej jej potrzebom, tzn. innego, niniejszego lokalu.Używanie przez samotną powódkę czteroizbowego lokalu mieszkalnego na warunkach prawa lokatorskiego znacznie wykracza poza jej potrzeby mieszkaniowe. Niemniej jednak prawo powódki jest niezbywalne i nie przechodzi na spadkobierców. Nie jest więc wyłączona sytuacja, w której z chwilą ustania członkostwa czteroizbowy lokal mieszkalny powróci do puli Spółdzielni i zostanie przydzielony osobie oczekującej w kolejności, zgodnie z zasadą, że wielkość przydzielonego lokalu mieszkalnego powinna odpowiadać potrzebom mieszkaniowym członka, jego rodziny i innych wchodzących w rachubę osób.Spółdzielcze prawo do lokalu typu własnościowego nie zaspokaja lepiej potrzeb mieszkaniowych członka od takiego prawa typu lokatorskiego, ale jest zbywalne i przechodzi na spadkobierców. Toteż nie przekształca się prawa do lokalu typu lokatorskiego na takie prawo typu własnościowego dla samej satysfakcji uzyskania tego prawa, lecz w przewidywaniu zawarcia czynności prawnej lub nadejścia zdarzenia prawnego, a w każdym z tych wypadków lokal mieszkalny nie powraca do puli Spółdzielni.Przekształcenie spółdzielczego prawa typu lokatorskiego do lokalu używanego przez samotną powódkę otworzyłoby drogę do wyłączenia z puli Spółdzielni także tej nadwyżki powierzchni mieszkalnej, która powódce nie przysługiwałaby, gdyby była ona osobą oczekującą w kolejności na przydział. W obecnej sytuacji mieszkaniowej w kraju wyłączenie wspomnianej powierzchni z potencjalnej puli Spółdzielni przedstawia się jako społecznie niepożądane, a jak z tego, co wyżej przedstawiono, wynika, są zabezpieczone interesy powódki. Uzasadnia to prawnomaterialną ocenę, że jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.) realizacja roszczenia o przekształcenie spółdzielczego prawa do lokalu typu lokatorskiego na takie prawo typu własnościowego (§ 15 statutu Spółdzielni) w sytuacji, gdy wielkość lokalu będącego przedmiotem prawa lokatorskiego znacznie wykracza poza potrzeby mieszkaniowe członka.Z przytoczonych względów wyrok ulega zmianie jak w sentencji (art. 390 § 1 k.p.c.).