II CR 510/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN R. Czarnecki. Sędziowie SN: T. Bielecki, T. Bukowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Kazimierza Ż. przeciwko Robotniczej Międzyzakładowej Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w G. o przydzielenie lokalu na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 30 lipca 1985 r.zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo; zasądził od powoda na rzecz pozwanej Spółdzielni kwotę 4.500 zł tytułem zwrotu kosztów instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktyczneKazimierz Ż. wystąpił przeciwko Robotniczej Międzyzakładowej Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w G. z powództwem o zobowiązanie jej do przydzielenia powodowi lokalu mieszkalnego w kolejności przysługującej bratu Janowi Ż., zmarłemu w dniu 4 lipca 1983 r. Twierdził, że on i brat mieli odrębne książeczki mieszkaniowe z wkładem po 26.000 zł, założone w dniu 25 marca 1968 r. Brat powoda uzyskał członkostwo o cztery lata wcześniej, ponieważ wcześniej osiągnął pełnoletność.Pozwana Spółdzielnia wnosiła o oddalenie powództwa, uznając je za bezpodstawne.Wdowa po bracie powoda oświadczyła, że w dniu 2 kwietnia 1984 r. otrzymała mieszkanie typu lokatorskiego, ponieważ również była członkiem pozwanej Spółdzielni i miała książeczkę mieszkaniową z pełnym wkładem. Do lokalu mieszkalnego, na który oczekiwał jej mąż Jan Ż., nie zgłasza roszczenia.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 30 lipca 1985 r. zobowiązał pozwaną do przydzielenia powodowi lokalu mieszkalnego "w kolejności przysługującej jego bratu Janowi Ż.". Ustalił bowiem, że do śmierci brata powód mieszkał z nim "u rodziców we wspólności rodzinnej" i dlatego wystąpił z roszczeniem z art. 221 § 2 prawa spółdzielczego. Danuta Ż. - wdowa po Janie Ż. - otrzymała u pozwanej lokal mieszkalny z "własnego oczekiwania", gdyż już przed zawarciem małżeństwa została przyjęta w poczet członków i uiściła cały wkład mieszkaniowy. Na tej podstawie Sąd Wojewódzki uznał za bezzasadny zarzut pozwanej spółdzielni, że Jan Ż., brat powoda, "nie miałby uprawnień do dwóch mieszkań, a zatem nie miał co przepisać" na powoda.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję pozwanej, opartą na zarzucie naruszenia prawa materialnego, w szczególności przepisu art. 221 § 2 prawa spółdzielczego, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut naruszenia art. 221 prawa spółdzielczego jest słuszny mimo błędnego jego uzasadnienia w skardze rewizyjnej.W procesie o roszczenia przewidziane w art. 221 § 1 lub 2 prawa spółdzielczego nie mają istotnego znaczenia wskazane wyżej okoliczności, które miał Sąd Wojewódzki na uwadze, uwzględniając powództwo. Nie są też istotne ani trafne wywody pozwanej Spółdzielni, która, zmierzając do wykazania naruszenia art. 221 prawa spółdzielczego, nawiązuje w rewizji do zasady głoszącej, że małżonkom przysługuje prawo tylko to jednego spółdzielczego lokalu mieszkalnego (art. 206 § 1 pr. spółdz.). Skarżąca pominęła przy tym treść paragrafów drugiego i trzeciego art. 206 prawa spółdzielczego. Bezzasadny jest też zarzut, że z chwilą dokonanego po śmierci Jana Ż. na rzecz wdowy, na podstawie jej uprawnień członkowskich, nabytych przez zawarciem małżeństwa, przydziału lokalu mieszkalnego "wygasło prawo Jana Ż. do przekazania uprawnień z art. 221 § 2 powodowi". Przepis art. 221 pr. spółdz. nie ma oczywiście żadnego powiązania ze wspomnianymi w w zaskarżonym wyroku "przepisaniem", a w rewizji - "cesją praw" czy "przekazaniem uprawnień", mogących być z mocy tego przepisu przedmiotem roszczeń określonego kręgu osób fizycznych (por. art. 509 i nast. k.c.). Zresztą lokatorskie prawo do lokalu, i - co się z tym wiąże - ekspektatywa na to prawo, są niezbywalne (art. 218 § 1 pr. spółdz.).Jest poza sporem, że członkostwo Jana Ż., brata powoda, ustało w okresie oczekiwania na przydzielenie lokalu. Stosując do paragrafu drugiego art. 221 pr. spółdz. wprost paragraf pierwszy tego artykułu, należy uznać, że dalszą przesłanką roszczenia o przyjęcie do spółdzielni, jako też roszczenia o przydzielenie lokalu w kolejności przysługującej byłemu członkowi - a z takim roszczeniem wystąpił powód - jest "zamieszkiwanie razem" z byłym członkiem.Jan Ż. zmarł w okresie oczekiwania na przydzielenie mu lokalu mieszkalnego przez pozwaną. W tym też okresie nie dysponował innym lokalem mieszkalnym, w którym by mógł zamieszkiwać "razem" z powodem. Obaj, oczekując każdy z osobna na przydział odrębnego lokalu spółdzielczego, zamieszkiwali nie razem ze sobą, ale razem z rodzicami w ich mieszkaniu jako domownicy.Właściwa wykładnia art. 221 § 1 i § 2 prawa spółdzielczego wyklucza przyjęcie zamieszkiwania osoby bliskiej razem z byłym członkiem, jeżeli osoby te zamieszkiwały wspólnie u swoich rodziców w charakterze domowników i u nich zaspokajały swoje potrzeby mieszkaniowe.Może się zdarzyć, że były członek nie dysponował w okresie oczekiwania żadnym mieszkaniem, lecz był, jak brat powoda, jedynie domownikiem swoich rodziców, u których wraz z pozostałym rodzeństwem, koncentrowała się całość jego spraw życiowych. Spełnienie przesłanki zamieszkiwania osoby bliskiej razem z byłym członkiem jest wtedy niemożliwe z przyczyn obiektywnych. Stąd pojawiają się głosy za wykładnią paragrafu drugiego art. 221 pr. spółdz., która by przyznawała również w takiej sytuacji ochronę osobie bliskiej przed utratą perspektywy "bytowania" w charakterze domownika i stworzenia swego centrum życiowego w mieszkaniu byłego członka. Jeżeli osoba bliska ma prawo ubiegania się o przydzielenie lokalu w kolejności przysługującej byłemu członkowi, który w okresie oczekiwania dysponował lokalem mieszkalnym, to - zdaniem zwolenników proponowanej szerokiej wykładni - brak jest jakichkolwiek podstaw do odmowy tego prawa po byłym członku, gdy ten w okresie oczekiwania nie miał swego mieszkania i tylko dlatego nie mieszkała razem z nim osoba bliska, którą wymienił w swym wniosku jako domownika mającego zamieszkiwać w oczekiwanym lokalu mieszkalnym.Nawet tak korzystna dla powoda wykładnia paragrafu drugiego art. 221 pr. spółdz., dotychczas zresztą mająca wyłącznie charakter dyskusyjny, nie stwarzałaby podstawy do uwzględnienia powództwa. Powód nie był zgłoszony we wniosku jego brata, byłego członka, jako domownik - a takie wymaganie zawierał już § 17 zasad statutowych stanowiących załącznik do uchwały nr 6 CZSBM z dnia 10 kwietnia 1972 r., "Informacje i Komunikaty" 1972, nr 7-8, poz. 29 - ani nie zamierzał nim być. Sam bowiem, będąc członkiem pozwanej Spółdzielni, znajduje się w okresie oczekiwania na mieszkanie spółdzielcze typu lokatorskiego dla siebie i innych domowników.Pogląd, że uwzględnienie powództwa "nie pogorszy sytuacji pozwanej Spółdzielni", jest może słuszny z punktu widzenia interesu pozwanej, jako osoby prawnej. Nie sposób zgodzić się jednak z tym poglądem z punktu widzenia interesów członków pozwanej, oczekujących niekiedy dłużej niż powód na mieszkanie spółdzielcze. W zasadzie każdy przydział mieszkania dokonany poza zwykłą kolejnością, łączy się z odmową jego dokonania na rzecz członka Spółdzielni, który daną kolejność już osiągnął.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 390 § 1 k.p.c., a co do kosztów z mocy art. 98 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c., jak w sentencji.