Rw 1353/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk S. Wojtczak. Sędziowie: płk A. Kaszycki (sprawozdawca), ppłk W. Morawski. Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk S. Marzyński.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 1973 r. na rozprawie sprawy Józefa G., skazanego nieprawomocnie z art. 145 § 1 i 3 k.k. i z art. 330 § 2 k.k. z zastosowaniem art. 36 § 1 i 4 oraz 43 § 2 k.k. na karę 2 lat pozbawienia wolności, 1.000 zł grzywny i zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 2 lat, z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 21 listopada 1972 r.częściowo uwzględniając rewizję obrońcy oskarżonego Józefa G. oraz z urzędu zmienił zaskarżony wyrok przez:a) poprawienie kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego z art. 330 § 2 i art. 145 § 1 i 3 k.k. na art. 145 § 1 i 3 k.k. oraz przyjęcie, że przestępstwa tego dopuścił się oskarżony w ten sposób, iż: w dniu 10 sierpnia 1972 r. samowolnie wyjechał przydzielonym mu do eksploatacji samochodem, a następnie prowadząc ten samochód około godz. 20.00 w N. naruszył przepisy art. 11 ust. 1 i 2 pkt 1 lit. a, art. 18 ust. 2 i art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 27 listopada 1961 r. o bezpieczeństwie i porządku ruchu na drogach publicznych (Dz.U. Nr 53, poz. 295; zm.: Dz.U. z 1971 r. Nr 12, poz. 115) oraz § 21 ust. 1 rozporządzenia Ministrów Komunikacji i Spraw Wewnętrznych z dnia 20 lipca 1968 r. w sprawie ruchu na drogach publicznych (Dz.U. Nr 27, poz. 183; zm.: Dz.U. z 1972 r. Nr 55, poz. 382) przez to, że znajdował się w stanie nietrzeźwości oraz nie zachował należytej ostrożności jazdy w trudnych warunkach drogowych, spowodowanych mgłą, mokrą nawierzchnią jezdni i zapadającym zmrokiem, a także należytego odstępu w czasie wymijania samochodu marki "Syrena-104", w wyniku czego doprowadził do zderzenia z tym ostatnim samochodem kierowanym przez Alojzego M., a następnie do uderzenia przodem kierowanego samochodu w przydrożne drzewo, w związku z czym pasażer samochodu wojskowego Henryk D. doznał obrażeń ciała w postaci urazu gałki ocznej i powieki, pojazdy zaś zostały uszkodzone na łączną kwotę 25.811 zł;b) przyjęcie za podstawę wymiaru kary art. 145 § 3 k.k.;c) uchylenie orzeczonej na podstawie art. 36 § 1 i 4 k.k. kary 1.000 zł grzywny - utrzymując w pozostałej części wyrok sądu pierwszej instancji w mocy.Uzasadnienie faktyczne(...) Wojskowy Sąd Okręgowy w N. wyrokiem z dnia 21 listopada 1972 r. uznał Józefa G. za winnego popełnienia przestępstwa określonego w art. 330 § 2, art. 145 § 1 i 3 k.k., tj. tego, że:1) w dniu 10 sierpnia 1972 r. samowolnie używał przydzielony mu do eksploatacji samochód marki "Gaz-51" z uszczerbkiem dla interesów służby;2) w tym dniu około godziny 20.00 w N. naruzył przepisy art. 11 pkt 1 i 2 lit. a, art. 18 pkt 2 i art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 27 listopada 1961 r. o bezpieczeństwie i porządku ruchu na drogach publicznych (Dz.U. Nr 53, poz. 295; zm.: Dz.U. z 1971 r. Nr 12, poz. 115) oraz § 21 pkt 1 rozporządzenia Ministrów Komunikacji i Spraw Wewnętrznych z dnia 20 lipca 1968 r. w sprawie ruchu na drogach publicznych (Dz.U. Nr 27, poz. 183; zm.: Dz.U. z 1972 r. Nr 55, poz. 382) w ten sposób, iż prowadząc przydzielony mu do eksploatacji samochód znajdował się w stanie nietrzeźwości oraz nie zachował należytej ostrożności jazdy w trudnych warunkach drogowych spowodowanych mgłą, mokrą nawierzchnią jezdni i zapadającym zmrokiem, a także należytego odstępu w czasie wymijania samochodu marki "Syrena-104", w wyniku czego doprowadził do zderzenia z tym ostatnim samochodem kierowanym przez Alojzego M., a następnie do uderzenia przodem kierowanym samochodem w przydrożne drzewo, w związku z czym pasażer samochodu "Gaz-51" - Henryk D. doznał lekkich obrażeń ciała w postaci urazu gałki ocznej i powieki, pojazdy zaś zostały uszkodzone na łączną kwotę 25.811 zł.Od wyroku tego wniósł rewizję obrońca oskarżonego, który zarzuca: a) błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, a w szczególności niesłuszne uznanie, że oskarżony użył samowolnie przydzielonego mu samochodu i z uszczerbkiem dla interesów służby w rozumieniu art. 330 § 2 k.k.; b) wymierzenie oskarżonemu rażąco surowej kary, nie odpowiadającej wadze przypisanego mu przestępstwa i stopniowi jego winy.W związku z tymi zarzutami obrońca wnosi o przyjęcie, że Józef G. dopuścił się tylko przestępstwa określonego w art. 145 § 1 i 3 k.k. oraz o złagodzenie wymierzonej mu kary pozbawienia wolności. Wniosek rewizji o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania jest alternatywny.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja obrońcy jest częściowo słuszna i zasadna. W szczególności rację ma obrońca, gdy kwestionuje prawidłowość oceny prawnej czynów popełnionych przez oskarżonego.Sąd pierwszej instancji przyjął w zaskarżonym wyroku, że Józef G. dopuścił się dwóch czynów, a mianowicie: samowolnie i z uszczerbkiem dla interesów służby użył przydzielonego mu do eksploatacji samochodu, a następnie prowadząc ten pojazd w stanie nietrzeźwym i z naruszeniem przepisów tzw. kodeksu drogowego spowodował wypadek, w wyniku którego jedna osoba doznała obrażeń ciała oraz powstała szkoda materialna na kwotę około 26.000 zł. Czyny te, stosując art. 10 k.k., zakwalifikowano w wyroku jako przestępstwo określone w art. 330 § 2, art. 145 § 1 i 3 k.k.Nie wdając się w rozważania, czy działanie oskarżonego stanowi realny, czy też kumulatywny zbieg przestępstw, należy przede wszystkim rozstrzygnąć kwestię, czy pierwszy z przypisanych oskarżonemu czynów wyczerpuje znamiona przestępstwa określonego w art. 330 § 2 k.k.Do bytu przestępstwa określonego w art. 330 § 2 k.k. konieczne jest nie tylko ustalenie, że nastąpiło samowolne użycie pojazdu mechanicznego, ale również - że użycie to pociągnęło za sobą uszczerbek dla interesów służby lub też dokonane zostało w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.Dowody zebrane w toku postępowania przygotowawczego, a następnie przeprowadzone na rozprawie przed sądem pierwszej instancji w pełni uzasadniają przyjęcie, że oskarżony użył samowolnie przydzielonego mu do eksploatacji samochodu typu warsztat marki "Gaz-51".Wprawdzie rewizja obrońcy kwestionuje ustalenia wyroku w tej kwestii i twierdzi, że wyjazd oskarżonego z rejonu zakwaterowania do rodziny nastąpił za zgodą dowódcy Henryka D., to jednak twierdzenie to nie znajduje dostatecznego uzasadnienia w zebranych dowodach, w tym nawet w wyjaśnieniach samego oskarżonego.Tak więc wyjazd Józefa G. z rejonu zakwaterowania nastąpił samowolnie, jednakże do bytu przestępstwa określonego w art. 330 § 2 k.k. niezbędne jest jeszcze ustalenie, że pociągnęło to za sobą uszczerbek dla interesów służby (o drugiej możliwości alternatywy, a mianowicie działania oskarżonego w celu osiągnięcia korzyści mająkowej w rozpatrywanej sprawie w ogóle nie może być mowy).Orzecznictwo Izby Wojskowej Sądu Najwyższego, jeżeli chodzi o interpretacje pojęcia "uszczerbek dla interesów służby" w rozumieniu art. 330 § 2 k.k., jest w zasadzie jednolite. W szczególności już w wyroku Rw 127/70 z dnia 28 lutego 1970 r. (OSNKW 1970, z. 7-8, poz. 90) wyjaśniono, że uszczerbek ten powinien być realny oraz konkretnie sprecyzowany, a przy tym stanowić zawiniony skutek samowolnego użycia wojskowego pojazdu mechanicznego. Pogląd ten znalazł pełne potwierdzenie w uchwale składu siedmiu sędziów U-6/70 z dnia 22 grudnia 1970 r. (OSNKW 1971, z. 5, poz. 75), w której ponadto wskazano, że ani samo zużycie paliwa, ani też eksploatacja pojazdu mechanicznego w czasie samowolnego użycia go przez żołnierza, jak również usunięcie tego pojazdu na krótki czas spod władztwa jednostki wojskowej nie są same przez się uszczerbkiem dla interesów służby.Sąd pierwszej instancji, ferując wyrok w rozpatrywanej sprawie, nie sprecyzował, choćby nawet ogólnie, jakimi przesłankami kierował się przypisując oskarżonemu winę w zakresie przestępstwa określonego w art. 330 § 2 k.k., a przede wszystkim na podstawie jakich dowodów przyjął, że działanie oskarżonego w postaci samowolnego użycia powierzonego mu pojazdu mechanicznego nastąpiło z uszczerbkiem dla interesów służby.Wprawdzie na rozprawie sąd pierwszej instancji ujawnił zeznania Alojzego P. i Michała J., jednakże zeznania tych świadków ze względu na ogólnikowość nie mogą być uznane za wystarczające dowody na okoliczność zaistnienia uszczerbku dla interesów służby. Pierwszy ze świadków zeznał, i to marginesowo, że PGR został pozbawiony samochodu-warsztatu, gdyż jednostka nie dysponowała innym na podmianę, natomiast drugi - że brak samochodu-warsztatu wymagał drobnych zmian organizacyjnych w celu zabezpieczenia akcji żniwnej.W tym stanie rzeczy przyjąć należało, że czyn oskarżonego wyczerpuje tylko znamiona przestępstwa określonego w art. 145 § 1 i 3 k.k., gdyż skutki, o których mowa w przytoczonych zeznaniach świadków, ze względu na małą konkretność, nie mogą stanowić wystarczającej podstawy do uznania, że samowola oskarżonego wyrażająca się w użyciu powierzonego mu pojazdu do celów nie wynikających ze służby nastąpiła z uszczerbkiem dla interesów służby. W związku z tym za podstawę wymiaru kary przyjęto przepis art. 145 § 3 k.k.Konsekwencją ustalenia, że oskarżony swoim czynem wyczerpał tylko znamiona przestępstwa określonego w art. 145 § 1 i 3 k.k., było uchylenie orzeczonej wobec niego - na podstawie art. 36 § 1 i 4 k.k. - kary grzywny. Wskazany przepis bowiem przewiduje możliwość orzeczenia grzywny, gdy sprawca wyrządził szkodę w mieniu społecznym, jednakże przestępstwem umyślnym.Oskarżonemu, jeżeli chodzi o skutek wynikły ze spowodowania wypadku drogowego, przypisać można działanie z winy nieumyślnej, a wobec tego orzeczoną karę grzywny należało uchylić.Sąd Najwyższy natomiast nie znalazł podstaw do uwzględnienia dalszych wniosków zawartych w rewizji obrońcy, a mianowicie złagodzenia wymierzonej oskaarżonemu kary pozbawienia wolności, kara ta bowiem jest współmierna zarówno do społecznego niebezpieczeństwa przestępstwa przezeń popełnionego, jak i stopnia jego winy.