I CR 776/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN B. Myszka.Sędziowie SN: T. Ereciński, Z. Strus (spr.).Protokolant: H. Janota.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 1991 r. sprawy z powództwa Marii G. i Michała S. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydentowi Miasta Płocka o odszkodowanie na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Płocku z dnia 1 czerwca 1990 r., sygn. akt I C 122/89,oddala rewizję.Uzasadnienie faktycznePowodowie Maria G. i Michał S. domagali się zasądzenia od Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Płocka kwoty 400.000 zł odszkodowania. W uzasadnieniu pozwu wskazali, że na podstawie decyzji administracyjnej pozwanego uzyskali przydział lokalu użytkowego i zawarli umowę najmu. Lokal był zniszczony i nie nadawał się do prowadzenia działalności gospodarczej, co stwierdził przedstawiciel pozwanego, w związku z czym dokonali w 1982 r. remontu, którego wartość wynosiła 241.375 zł.Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję o przydziale, a pozwany umorzył postępowanie administracyjne w sprawie. Powodowie zgłosili żądanie wypłacenia odszkodowania opartego na treści przepisu art. 215 § 1 pkt 1 k.p.a., ale otrzymali decyzję odmowną, wobec czego zgodnie z art. 160 § 5 k.p.a. wystąpili w terminie ustawowym z powództwem do Sądu.Pozwany wnosił o oddalenie powództwa. Nie zaprzeczając okolicznościom związanym z postępowaniem administracyjnym zarzucił, że powodowie nie ponieśli szkody, ponieważ kilkuletnie prowadzenie sklepu we wskazanym lokalu przyniosło im korzyści przewyższające poniesione nakłady.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo dokonując następujących ustaleń i ocen:Bezsporną okolicznością jest wydanie decyzji o przydziale lokalu powodom w dniu 3 czerwca 1982 r., jej uchylenie przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz umorzenie postępowania przez pozwanego decyzją z dnia 21 grudnia 1983 r., a także dokonanie nakładów w 1982 r. w wysokości wskazanej w pozwie.Jednakże dochód osiągnięty z prowadzenia sklepu w latach od 1982 do końca 1988 tylko za trzy ostatnie trzy ostatnie lata (1986-1988) był wyższy od wartości nakładów, przeszacowanych w kwietniu 1989 r. na kwotę 595.000 zł. Wobec tego Sąd orzekający nie dopatrzył się istnienia jakiejkolwiek rzeczywistej szkody objętej dyspozycją art. 215 § 1 k.p.a., przy czym wyraził pogląd, że należy przyjmować nominalną wysokość nakładów dla porównywania, czy nastąpiła szkoda.Wobec wskazywania przez powodów na rozprawie drugiej podstawy roszczenia - art. 662 k.c. Sąd orzekający stwierdził, że umowa najmu została zawarta z Przedsiębiorstwem Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Płocku i wszelkie roszczenia wynikające z tej umowy mogą być kierowane wyłącznie przeciw temu przedsiębiorstwu.Rewizję od tego wyroku opartą na podstawach wymienionych w art. 363 pkt 1 i 3 k.p.c. wnieśli powodowie domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Rewidujący zarzucają niewyjaśnienie rzeczywistej wartości nakładów oraz nieuwzględnienie innych podstaw zasądzenia odszkodowania, dotyczących roszczeń posiadacza wobec właściciela oraz przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powodów, Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:Podstawą roszczenia według twierdzeń pozwu było dokonanie nakładów na remont budynku i poniesienie szkody wskutek tego, że stosunek najmu wygasł z powodu uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny decyzji o przydziale tego lokalu oraz umorzenia postępowania administracyjnego. Wobec takiego określenia żądania pozwu Sąd Wojewódzki nie miał podstaw do orzekania o czym innym, a przedmiotem ustaleń były następujące okoliczności: uchylenie decyzji administracyjnej przez NSA i umorzenie postępowania przez organ administracji, wystąpienie szkody, a więc uszczerbku majątkowego u powodów oraz związek przyczynowy między omawianymi zdarzeniami.Sąd Wojewódzki ustalając brak szkody na podstawie porównania wartości nakładów z korzyściami osiągniętymi z prowadzenia działalności gospodarczej w lokalu popełnił błąd, trafnie wskazany w rewizji. Z umowy najmu wynika bowiem tylko prawo używania lokalu (art. 659 k.c.). Ma ono oczywiście wartość majątkową, ale stosując compensatio lucri cum damno dla ustalenia, czy powodowie doznali szkody, nie można było porównywać zysków osiągniętych z prowadzenia działalności gospodarczej z nakładami, bowiem zysk ten był przede wszystkim wynikiem działalności powodów.Mimo błędnego uzasadnienia w tym fragmencie wyrok odpowiada jednak w ostatecznym wyniku prawu.Stosunek najmu powstał na podstawie decyzji administracyjnej. Obowiązujące prawo lokalowe w chwili wydania decyzji w art. 9 pkt 1 przewidywało dwie formy nawiązania cywilnego stosunku najmu lokalu: na podstawie decyzji administracyjnej albo na podstawie umowy. W razie wydania decyzji strony obowiązane były określić na piśmie przedmiot i warunki najmu (art. 9 pkt 2 Prawa lokalowego). Czynność ta nie ma jednak charakteru konstytutywnego i nie wpływa na ważność najmu. Wobec tego, że ostateczna decyzja Prezydenta Miasta Płocka doprowadziła do powstania stosunku najmu między powodami, a Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Płocku zgodnie z art. 128 § 2 Kodeksu cywilnego sprawowało zarząd nieruchomości, w tym również budynku, sporządzenie dalszej umowy najmu nie miało wpływu na istnienie tego stosunku prawnego, a rola umowy ograniczała się do sprecyzowania okoliczności objętych art. 9 pkt 2 pr. lokalowego, w takim zakresie, w jakim nie wynikają one z decyzji.Decyzja o przydziale kreowała stosunek najmu na czas oznaczony - do końca czerwca 1987 r. Bezsporną okolicznością w sprawie jest również to, że powodowie co najmniej do końca 1988 r. korzystali z lokalu objętego decyzją. W związku z tym brak szkody wynika z tego, że powodowie wykorzystali cały okres przewidziany decyzją tworzącą stosunek najmu, a jej uchylenie i umorzenie postępowania nie wpłynęło na zakres korzystania z lokalu. Przepis art. 215 § 1 k.p.a. stanowiący szczególną podstawę odszkodowawczą przeciw Skarbowi Państwa za szkody wywołane m.in. uchyleniem ostatecznych decyzji przez sąd administracyjny i umorzeniem postępowania ogranicza roszczenia do szkody rzeczywistej. W rozpoznawanej sprawie powodowie nie wykazali takiej szkody, ponieważ w wypadku nieuchylenia decyzji ich uprawnienia wynikające z decyzji wygasły z dniem 30 czerwca 1987 r., w którym to dniu w rzeczywistości nadal używali lokal.Dokonanie nakładów na remont budynku nie jest więc szkodą w rozumieniu powołanego przepisu art. 215 § 1 k.p.a., ponieważ byłyby one takie same w razie utrzymania w mocy decyzji administracyjnej i wyekspirowania stosunku najmu w terminie przewidzianym pierwotnie.Trafne co do istoty rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego prawidłowo wyjaśnia również kwestię, jakie znaczenie miało powoływanie się powodów na przepis art. 662 k.c. Jak już wyżej stwierdzono, stosunek najmu łączył powodów nie ze Skarbem Państwa, lecz Przedsiębiorstwem Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej, mającym osobowość prawną i samodzielną legitymację procesową w sporach dotyczących stosunku najmu (por. uchwałę 7 sędziów SN z dnia 30 IV 1981 r., III CZP 64/80, OSN z. 2-3/82, poz. 20). Skoro Przedsiębiorstwo jako zarządca było podmiotem wynajmującym, do niego można jedynie kierować roszczenia związane z nienależytym wykonaniem umowy, przy czym należy mieć na uwadze, że według orzecznictwa przepisy Kodeksu cywilnego o najmie regulują wyczerpująco wszystkie zagadnienia związane z nakładami, wobec czego nie można się domagać ich zwrotu na podstawie przepisów o roszczeniach uzupełniających i o bezpodstawnym wzbogaceniu, a termin przedawnienia uregulowany jest w art. 677 k.c.Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę wyraża jednak pogląd, że wykładnia przepisu w art. 677 k.c. jako szczególnego w stosunku do art. 118 k.c. może być rozszerzająca, wobec czego upływ rocznego terminu od dnia zwrotu rzeczy nie stoi na przeszkodzie dochodzeniu odszkodowania za szkodę poniesioną wskutek nienależytego wykonania przez wynajmującego obowiązku wydania rzeczy najemcy w stanie przydatnym do umówionego użytku. Za szkodę taką nie ponosi jednak odpowiedzialności Skarb Państwa, ponieważ Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej sprawowało zarząd nad wydzielonym mu mieniem samodzielnie i na własny rachunek oraz był stroną stosunku najmu.Nie dopatrując się uzasadnionych podstaw rewizji, Sąd Najwyższy na podstawie art. 387 k.p.c. orzekł jak w sentencji.