I PR 450/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Sanetra (sprawozd.).Sędziowie SN: J. Iwulski, T. Flemming-Kulesza.SentencjaSąd Najwyższy Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 1991 r. sprawy z powództwa T. N. przeciwko Przedsiębiorstwu Domy Towarowe "C." - Zakład Inicjatyw Gospodarczych Zaopatrzenia Towarowego w W. o wynagrodzenie na skutek rewizji pozwanego Przedsiębiorstwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia 2 lipca 1990 r., sygn. akt (...):oddala rewizję.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. wyrokiem z dnia 2 lipca 1990 r. zasądził od Przedsiębiorstwa Domy Towarowe "C." - Zakład Inicjatyw Gospodarczych i Zaopatrzenia Towarowego w W. na rzecz T. N. kwotę 584.012 zł z należnymi odsetkami, z tytułu odszkodowania przewidzianego w art. 45 i 471 k.p.Sąd Wojewódzki ustalił, że bezsporne między stronami były następujące okoliczności faktyczne sprawy. Zakład Inicjatyw Gospodarczych i Zaopatrzenia Towarowego zorganizowany jako oddział pozwanego przedsiębiorstwa na pełnym wewnętrznym rozrachunku gospodarczym uległ likwidacji z dniem 1 kwietnia 1990 r. na mocy decyzji nr 6/90 Dyrektora Przedsiębiorstwa Domy Towarowe "C." z dnia 26 stycznia 1990 r. Z tej przyczyny Zakład Inicjatyw Gospodarczych i Zaopatrzenia Towarowego rozwiązał z powodem umowę o pracę z dniem 31 stycznia 1990 r. za 3-miesięcznym wypowiedzeniem i jednocześnie przyznał mu odprawę pieniężną na podstawie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 z późn. zm.).W zlikwidowanym zakładzie nie istniała żadna organizacja związkowa, funkcjonowała natomiast rada pracownicza. O grupowym zwolnieniu pracowników została powiadomiona organizacja związkowa przy Przedsiębiorstwie Domy Towarowe "C.", ale zawiadomienie to nie nastąpiło z zachowaniem szczególnych wymogów określonych w art. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.Ponadto Sąd Wojewódzki nie podzielił poglądu pozwanego, że skoro zakład pracy powoda uległ likwidacji, pracodawcę obowiązują zasady określone w art. 411 k.p., wykluczające stosowanie art. 38 k.p. oraz wszelkich przepisów ustanawiających szczególną ochronę pracowników przed rozwiązaniem umowy o pracę. Sąd ten prawidłowo przyjął, że tryb określony w art. 2-4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. ma charakter obligatoryjny. Dodać w tym miejscu od razu należy, że wniosek ten potwierdza to, iż ustawa ta uchyliła art. 411 § 3 i 4 k.p. (art. 20), co wyraźnie wskazuje, że intencją ustawodawcy było zastąpienie przewidzianego w tych przepisach trybu postępowania regułami ustanowionymi w ustawie z dnia 28 grudnia 1989 r. Sąd Wojewódzki uznał także, że ponieważ w Zakładzie Inicjatyw Gospodarczych i Zaopatrzenia Towarowego nie działała żadna organizacja związkowa, zgodnie z art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., zasady postępowania w sprawach dotyczących pracowników objętych zamiarem zwolnienia z pracy powinny być określone przez kierownika tego zakładu, w drodze regulaminu, po zasięgnięciu opinii załogi w trybie przyjętym w zakładzie. Wprawdzie nie ma to ostatecznie znaczenia dla merytorycznej trafności rozstrzygnięcia tego Sądu, to jednak przed dokonaniem wspomnianej kwalifikacji prawnej powinna była zostać rozważona kwestia zastosowania art. 24 § 2 k.p. Z przepisu tego wynika bowiem, że jeżeli przepisy kodeksu pracy lub inne przepisy prawa przewidują obowiązek współdziałania kierownika zakładu pracy z zakładową organizacją związkową, a w przedsiębiorstwie wielozakładowym utworzono wspólną organizację związkową, to kierownik jednostki organizacyjnej w takim przedsiębiorstwie, będącej zakładem pracy w rozumieniu art. 3 k.p., współdziała z organem określonym w statucie tej organizacji. W świetle tego przepisu, po zbadaniu statutu i pozostałych niezbędnych elementów stanu faktycznego, mogłoby się więc okazać, że kierownik zakładu pracy miał obowiązek zawiadamiania na piśmie zarządu organizacji związkowej (o ile organizacja istniejąca przy Przedsiębiorstwie Domy Towarowe "C." jest "wspólną organizacją związkową" w rozumieniu art. 24 § k.p.), do zawarcia z nią porozumienia oraz wykonania pozostałych powinności przewidzianych w art. 2-4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Brak ustaleń w tym zakresie nie zmienia jednak oceny, co do trafności ogólnego przekonania Sądu Wojewódzkiego, iż strona pozwana naruszyła wymogi przewidziane we wskazanych przepisach.Sąd Wojewódzki przywrócił termin do złożenia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę na mocy art. 265 k.p., ponieważ powód nie dokonał tej czynności w terminie bez swej winy.W rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego strona pozwana zarzuca, że naruszono nim przepisy prawa materialnego przez błędną wykładnię zwłaszcza art. 2-4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. i przyjęcie, że pozwane przedsiębiorstwo miało obowiązek określenia w drodze regulaminu zasad zwalniania pracowników w wypadku likwidacji zakładu pracy. Zdaniem strony pozwanej zawarcie lub niezawarcie porozumienia (wydanie regulaminu) ma znaczenie wyłącznie w zakresie trybu zwalniania pracowników, w tym znaczeniu, że w razie braku porozumienia trzeba stosować art. 38 k.p. Strona ta jest bowiem zdania, że brak porozumienia, a tym bardziej brak regulaminu, nie ma istotnego znaczenia w zakresie prawnej ochrony stosunków pracy.W rewizji podnosi się także, że brak było podstaw do przywrócenia w trybie art. 265 k.p. uchybionego przez powoda terminu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego, iż istnieją podstawy do zasądzenia na rzecz powoda odszkodowania z mocy art. 45 i 471 k.p. jest trafne, mimo że nie wszystkie okoliczności sprawy zostały dostatecznie wyjaśnione dla dokonania jednoznacznej kwalifikacji naruszeń prawa, jakich dopuściła się strona pozwana. Jeżeli przyjąć, że kierownik zakładu pracy miał powinność zawarcia porozumienia, bo w pozwanym przedsiębiorstwie istniała "wspólna organizacja związkowa" (art. 24 § 2 k.p.), to naruszenia te polegały w szczególności na tym, że nie podjął on próby jego zawarcia i w związku z tym nie wydał też wymaganego regulaminu (przewidzianego w razie niemożności uzgodnienia treści porozumienia) oraz nie wykonał swoich powinności w zakresie zawiadomienia organizacji związkowej o przyczynie zwolnień oraz (ewentualnego) obowiązku przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji ekonomiczno-finansowej zakładu (art. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.). Gdyby zaś uznać - jak przyjął to Sąd Wojewódzki - że w zakładzie pracy, w którym powód był zatrudniony nie działała zakładowa organizacja związkowa, to oznaczałoby to, iż uchybienie strony pozwanej polegało przede wszystkim na nie wydaniu przez nią regulaminu, po zasięgnięciu opinii załogi (art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.). W ocenie prawodawcy - wbrew temu co utrzymuje rewizja - zawarcie porozumienia, wydanie regulaminu, czy ogólniej, przestrzeganie przez zakład pracy ogółu wymagań przewidzianych w art. 2-4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., stanowi zasadniczy element ochrony prawnej stosunku pracy i to bez różnicy, czy rozwiązanie następuje z przyczyn wymienionych w jej art. 1 ust. 1 czy też z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji zakładu pracy. Jest to stanowisko trafne, zwłaszcza gdy zważyć, że porozumienie (regulamin) określa w szczególności kryteria doboru pracowników do zwolnienia, kolejność i terminy doboru pracowników do zwolnienia (art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.), których znaczenie dla interesów i ochrony pracownika trudno przecenić. Znajduje ono potwierdzenie w przepisie art. 13 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., który postanawia, że do nieuzasadnionych lub niezgodnych z prawem wypowiedzeń umów o pracę mają odpowiednie zastosowanie przepisy oddziału 4 rozdziału II działu drugiego kodeksu pracy.Sens tego odesłania sprowadza się do tego, że odstępstwa od wymagań przewidzianych w ustawie z dnia 28 grudnia 1989 r. ustawodawca nakazuje traktować na równi (w zakresie roszczeń przewidzianych w art. 44-55 k.p.) z wypadkami wypowiedzenia umowy o pracę bez uzasadnienia lub z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu umów, o których mowa w art. 45 k.p., gdyż w przeciwnym razie przepis ten byłby zupełnie zbędny (to, że pracownikowi przysługują roszczenia w razie nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę wynika bezpośrednio z art. 45 k.p.). Wprowadzając do ustawy art. 13, ustawodawca dał - innymi słowy - do zrozumienia, że także brak przyczyn wymienionych w art. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., (co skądinąd jest oczywiste), a zwłaszcza naruszenie przewidzianych w niej innych, o charakterze proceduralno-porządkowym, obowiązków ze strony zakładu pracy, należy traktować jako naruszenie przepisów o wypowiadaniu umów o pracę (uchybienie wymogowi braku bezzasadności wypowiedzenia). W szczególności należy zaś przyjąć, że uchybienie ze strony zakładu pracy polegające na uchylaniu się od rokowań w sprawie zawarcia porozumienia lub zaniechanie wydania regulaminu (po zasięgnięciu opinii załogi w trybie przyjętym w danym zakładzie), przewidzianych w art. 4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach dotyczących rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, jest równoznaczne z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu umów o pracę w rozumieniu art. 45 k.p.Rację ma strona powodowa, gdy twierdzi, że w wypadku likwidacji zakładu pracy należy stosować art. 411 § 1 k.p., lecz przepis ten zawiera tylko fragment regulacji prawnej dotyczącej rozwiązywania stosunków pracy w następstwie likwidacji zakładu pracy. Nie ulega wątpliwości, że niejako w miejsce dawnych przepisów art. 411 § 3 i 4 k.p. weszły odpowiednie uregulowania ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Nie ulega też wątpliwości, iż tryb postępowania (łącznie z zawieraniem porozumienia i wydawaniem regulaminu) przewidziany w jej art. 2-4 dotyczy nie tylko wypadków wskazanych w art. 1 ust. 1 tej ustawy, lecz odnosi się także do ogłoszenia upadłości i likwidacji zakładu pracy. Stąd też nie można podzielić argumentacji podawanej w rewizji, która w gruncie rzeczy ma prowadzić do wniosku, że naruszenia jakich dopuściła się strona pozwana nie stanowiły działań niezgodnych z prawem wypowiedzeń umów o pracę.Skoro stronę pozwana naruszyła przepisy art. 2-4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 г., w taki sposób, iż nie budzi wątpliwości, że doszło do niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę z powodem to dla jego roszczenia o odszkodowanie z art. 45 w związku z art. 471 k.p., bez znaczenia było już to, czy naruszone zostały także uprawnienia samorządu załogi - o czym pisze Sąd Wojewódzki w swoim uzasadnieniu i co jest kwestionowane w rewizji - i stąd uwzględnienie powództwa było rozstrzygnięciem zasadnym.Sąd Wojewódzki przywrócił powodowi termin do złożenia odwołania, opierając się na tym, że kierownictwo zakładu powoda obiecywało całej załodze przedłużenie okresu zatrudnienia o dwa miesiące, co zakwestionowane zostało w rewizji strony pozwanej. Sąd Najwyższy nie dopatrzył się jednak błędu w decyzji Sądu Wojewódzkiego o przywróceniu terminu do złożenia odwołania, który uznając, że powód nie wystąpił w terminie z odwołaniem bez swej winy, nie przekroczył ani granic przysługującej mu swobody oceny wiarygodności i mocy dowodów (art. 233 k.p.c.), ani też nie pomylił się, co do kwalifikacji prawnej zachowania się powoda, jako niezawinionego, zwłaszcza, że w wypowiedzeniu złożonym powodowi brak było wymaganego przez art. 30 § 4 k.p. pouczenia o przysługujących mu środkach prawnych.Kierując się powyżej wskazanymi względami, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 387 k.p.c., orzekł jak w sentencji.