V KZP 29/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski. Sędziowie: S. Pawela (sprawozdawca), M. Szczepański.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Wiesława G., oskarżonego z art. 221 i 224 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 10 § 2 i art. 58 k.k., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Łodzi - postanowieniem z dnia 2 listopada 1989 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy zaliczony na podstawie art. 365 k.p.k. na poczet kary pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania jest odbyciem kary w rozumieniu art. 60 § 1 k.k.?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneJedną z głównych przesłanek pozwalających na ustalenie, że sprawca działał w warunkach powrotu do przestępstwa w znaczeniu art. 60 § 1 k.k., jest fakt, iż odbył on karę pozbawienia wolności (co najmniej 6 miesięcy) wymierzoną za wcześniej popełnione przestępstwo podobne. Wynika z tego, że ustawa wiąże odbytą uprzednio karę pozbawienia wolności z przestępstwem, za które kara ta została wymierzona, i że jest to ustawowy warunek, od którego spełnienia zależy przyjęcie powrotu do przestępstwa w rozumieniu art. 60 § 1 k.k. (przy wystąpieniu innych określonych w wymienionym przepisie okoliczności).W zawartej w art. 83 k.k. zasady zaliczalności okresu tymczasowego aresztowania na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności wynika, że dotyczy ona tylko tego okresu tymczasowego aresztowania, który sprawca odbył w związku z postępowaniem prowadzonym przeciwko niemu o przestępstwo, za które następnie został skazany. Wynika z tego, że ustawodawca uznał, iż tymczasowe aresztowanie zapoczątkowało w tym postępowaniu proces odbywania orzeczonej kary.Wyjątkiem od tej zasady jest art. 365 k.p.k., nakazujący zaliczenie na poczet kary pozbawienia wolności również takiego okresu tymczasowego aresztowania, który odbyty został przez oskarżonego w innej sprawie, jeżeli postępowanie w tej sprawie toczyło się równocześnie, a zakończone zostało prawomocnym wyrokiem uniewinniającym lub umorzeniem postępowania. A zatem zaliczenie okresu tymczasowego aresztowania na podstawie art. 365 k.p.k. nie łączy się ze skazaniem, lecz z uniewinnieniem oskarżonego lub z umorzeniem wobec niego postępowania w innej, równocześnie toczącej się sprawie. Zaliczenie zatem okresu tymczasowego aresztowania w takiej sprawie na poczet kary pozbawienia wolności orzeczonej w innej sprawie nie stanowi odbywania kary w rozumieniu art. 60 § 1 k.k. za przestępstwo, za które ta kara została orzeczona. Wyrażona w art. 365 k.p.k. zasada zaliczalności takiego tymczasowego aresztowania na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności stanowi swego rodzaju formę zadośćuczynienia będącego następstwem obiektywnie nieuzasadnionego pozbawienia wolności w postaci tymczasowego aresztowania w sprawie zakończonej uniewinnieniem oskarżonego lub umorzeniem postępowania.W ocenie Sądu Najwyższego w sytuacji będącej przedmiotem pytania prawnego (oskarżony odbył 5 miesięcy i 24 dni z kary pozbawienia wolności orzeczonej za przestępstwo podobne i przeszło 2 miesiące tymczasowego aresztowania w innej sprawie zakończonej wyrokiem uniewinniającym) ustawowe wymaganie odbycia kary w rozumieniu art. 60 § 1 k.k. spełnia tylko ta kara, która pozostaje w związku z karą wymierzoną za uprzednie przestępstwo podobne. Skoro kara ta nie spełnia wymagania odbycia co najmniej 6 miesięcy pozbawienia wolności, tym samym nie może mieć do niej zastosowania art. 60 § 1 k.k., chociażby ponowne przestępstwo było podobne do przestępstwa objętego wcześniejszym skazaniem, Okoliczność, że okres tymczasowego aresztowania w innej sprawie, zaliczony w myśl art. 365 k.p.k. na poczet odbywania kary pozbawienia wolności w sprawie toczącej się równocześnie, wpłynął na łączne odbycie tej kary w rozmiarze co najmniej 6 miesięcy, nie może być uznana za przesłankę wystarczającą do przyjęcia działania sprawcy w warunkach powrotu do przestępstwa, określonych w art. 60 § 1 k.k. Nie został bowiem spełniony podstawowy warunek decydujący o recydywie specjalnej, jakim jest ustawowe łączenie wymagania odbycia danego okresu kary pozbawienia wolności z karą orzeczoną za przestępstwo podobne.Odmienny pogląd stanowiłby w istocie niedopuszczalne posłużenie się analogią na niekorzyść oskarżonego, a przy tym analogią zmierzającą do rozszerzającego interpretowania przepisów wyjątkowych, co do których należy art. 60 k.k.Należy dodać, że w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie prezentowane były poglądy, według których niedopuszczalne jest stosowanie rozszerzającej wykładni art. 60 k.k. (por. m.in. uchwała SN z dnia 23 stycznia 1980 r., VI KZP 19/79 - OSNKW 1980, z. 2, poz. 16; uchwała SN z dnia 21 lipca 1971 r., VI KZP 20/71 - OSNKW 1971, z. 10, poz. 146; wyrok SN z dnia 24 stycznia 1976 r., IV KRN 97/75 - OSNKW 1976, z. 6, poz. 76).