III CZP 3/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Świeboda (sprawozdawca). Sędziowie SN: K. Kołakowski, G. Filcek.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Skarbu Państwa - Urzędu Rejonowego w A. o sporządzenie umowy notarialnej po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Suwałkach postanowieniem z dnia 12 grudnia 1990 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:Jaki organ: Urząd Rejonowy jako reprezentant Skarbu Państwa czy też Urząd Miasta jako reprezentant samorządu terytorialnego, powinien występować w umowie notarialnej, jako zbywca wyodrębnionego lokalu mieszkalnego w budynku wielomieszkaniowym położonym na terenie miasta oraz ułamkowej części prawa wieczystego użytkowania nieruchomości, na której wzniesiony jest ten budynek w sytuacji, gdy decyzja o sprzedaży lokalu podjęta przez terenowy organ administracji państwowej uprawomocniła się przed dniem 27 maja 1990 r., natomiast decyzji, o jakiej mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz 191), wojewoda dotychczas nie wydał?podjął następującą uchwałę:Jeżeli decyzja o sprzedaży lokalu mieszkalnego w budynku położonym na terenie miasta oraz ułamkowej części wieczystego użytkowania gruntu, podjęta przez terenowy organ administracji państwowej, uprawomocniła się przed dniem 27 maja 1990 r., a wojewoda nie wydał decyzji w sprawie stwierdzenia nabycia mienia z mocy prawa (art. 5 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych - Dz. U. Nr 32, poz. 191) - jako sprzedawca powinien występować zarząd miasta. Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 10 kwietnia 1990 r. terenowy organ administracji państwowej postanowił sprzedać osobie fizycznej lokal mieszkalny w budynku wielomieszkaniowym wraz z ułamkową częścią prawa wieczystego użytkowania gruntu, na którym znajduje się ten budynek. W księdze wieczystej jako właściciel powyższej nieruchomości wpisany jest Skarb Państwa. Działający w imieniu Skarbu Państwa Urząd Rejonowy wystąpił do notariusza o sporządzenie umowy sprzedaży tego lokalu mieszkalnego oraz ustanowienie prawa wieczystego użytkowania gruntu. Notariusz odmówił sporządzenia umowy i wyraził pogląd, że jako sprzedawca powinien wystąpić przedstawiciel samorządu terytorialnego.Na skutek zażalenia Urzędu Rejonowego na odmowę sporządzenia aktu notarialnego Sąd Wojewódzki w Suwałkach powziął wątpliwość, którą jako zagadnienie prawne, sformułowane w sentencji, przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia (art. 391 § 1 k.p.c.).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Nie było w sprawie sporne, że grunt wraz ze stojącym na nim budynkiem wielomieszkaniowym, w którym lokal mieszkalny wraz z ułamkową częścią prawa wieczystego użytkowania gruntu terenowy organ administracji państwowej postanowił sprzedać osobie fizycznej, stanowił mienie ogólnonarodowe (państwowe), o jakim mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191). Ustawa ta w zakresie dotyczącym zagadnienia prawnego weszła w życie z dniem 27 maja 1990 r. (art. 40). Przewiduje ona dwojaki sposób nabycia przez właściwe gminy mienia ogólnonarodowego (państwowego), a mianowicie z mocy samego prawa (art. 5 ust. 1) oraz na wniosek gminy (art. 5 ust. 4). Zarówno przy pierwszym, jak i przy drugim sposobie nabycia mienia ogólnonarodowego niezbędna jest decyzja wojewody (art. 18 ust. 1). Jednakże przy pierwszym sposobie nabycia mienia przez gminę decyzja wojewody tylko stwierdza nabycie mienia z mocy samego prawa, natomiast przy drugim sposobie nabycia przekazuje mienie gminie.Takie uregulowanie prowadzi do wniosku, że decyzja wojewody przy nabyciu mienia ogólnonarodowego przez gminę z mocy samego prawa ma charakter deklaratoryjny, zaś przy drugim sposobie nabycia decyzja wojewody ma charakter konstytutywny. Oznacza to, że z dniem 27 maja 1990 r. jako dniem wejścia w życie ustawy - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych - gminy stały się właścicielami mienia ogólnonarodowego (państwowego) określonego w art. 5 ust. 1 ustawy. Prawomocna zaś decyzja jest niezbędna do ujawnienia prawa własności gminy w księdze wieczystej (art. 20 ust. 1).W uzasadnieniu pytania prawnego Sąd Wojewódzki zauważył, iż wojewoda ma trudność w szybkim podejmowaniu decyzji stwierdzających nabycie przez gminy mienia z mocy prawa oraz w następstwie przekazania. W związku z tą uwagą należy podnieść, że w praktyce są przecież przypadki niesporne i sporne (wątpliwe). Dla tych pierwszych - jak w niniejszej sprawie, w której wydana już została decyzja o sprzedaży - nic nie stoi na przeszkodzie wydaniu przez wojewodę decyzji z art. 18 ust. 1 ustawy i to jeszcze przed ukończeniem inwentaryzacji uregulowanej w art. 17 ustawy, w wątpliwych zaś przypadkach, dopiero ustalenia zawarte w spisie inwentaryzacyjnym mienia pozwalają uznać, iż to mienie z mocy prawa stało się z dniem 27 maja 1990 r. mieniem właściwej gminy.Prawomocna decyzja o sprzedaży lokalu mieszkalnego w budynku położonym na terenie miasta oraz ułamkowej części wieczystego użytkowania gruntu, wydana przez terenowy organ administracji państwowej przed dniem 27 maja 1990 r. zachowała moc (art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy i organy administracji rządowej oraz zmianie niektórych ustaw - Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm.); może zatem stanowić podstawę normalnej umowy sprzedaży, w której jako sprzedawca powinien wystąpić zarząd miasta (gminy) jako organ wykonawczy (art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym - Dz. U. Nr 16, poz. 95).Z tych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.