III CZP 32/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz. Sędziowie: Z. Masłowski, K. Olejniczak (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Józefa i Małgorzaty małżonków K. przeciwko: 1) Przedsiębiorstwu Budowlanemu w K., 2) Okręgowym Zakładom Gazownictwa w B. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 20 marca 1974 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy podlega wyłączeniu z mocy ustawy, na podstawie art. 48 § 1 pkt 1 lub 2 k.p.c., sędzia, którego małżonek jest kierownikiem jednostki gospodarki uspołecznionej będącej stroną procesu?",udzielił następującej odpowiedzi:Sędzia, którego małżonek jest kierownikiem jednostki gospodarki uspołecznionej będącej stroną procesu, podlega wyłączeniu na podstawie art. 48 § 1 pkt 2 k.p.c. Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Kluczborku wyrokiem z dnia 23.XII.1973 r. rozstrzygnął sprawę, w której stroną pozwaną było Przedsiębiorstwo Budowlane w K.W rewizji wniesionej od powyższego wyroku powodowie zarzucili nieważność postępowania, gdyż ich zdaniem w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy, małżonek bowiem sędziego jest dyrektorem pozwanego Przedsiębiorstwa.W związku z tym zarzutem Sąd Wojewódzki w Opolu przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone na wstępie zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Podstawą wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy (art. 48 k.p.c.) są przyczyny, które ze względu na stosunek sędziego do sprawy lub uczestniczących w niej osób czynią go niezdolnym do wykonywania urzędu sędziowskiego w danej sprawie.Wymieniony przepis zawiera taksatywne wyliczenie podstaw wyłączenia sędziego. Na tle przytoczonego stanu faktycznego z rozważań należy wyłączyć przyczyny wymienione w punktach 3-5 art. 48 § 1 k.p.c., jako nie wchodzące w ogóle w rachubę. Natomiast jeśli chodzi o pozostałe podstawy wskazane w przedstawionym zagadnieniu prawnym, należało uznać, że wyłączenie sędziego w konkretnym stanie faktycznym uzasadnia podstawa wymieniona w art. 48 § 1 pkt 2 k.p.c.Przepis ten stanowi, że sędzia jest wyłączony m.in. "w sprawach swego małżonka". Niewątpliwie w pojęciu "sprawy małżonka" mieści się przede wszystkim sytuacja, gdy małżonek sędziego jest stroną w procesie. W niniejszej sprawie stroną w procesie nie był małżonek sędziego, który rozpoznał sprawę, lecz była nią osoba prawna, której organem był małżonek sędziego. Jednakże, zdaniem Sądu Najwyższego, wobec nieunormowania przez ustawodawcę sytuacji, w której małżonek sędziego wprawdzie nie jest stroną, lecz organem strony, reprezentowana w prawie polskim teoria organów osoby prawnej uzasadnia rozszerzającą wykładnię art. 48 § 1 pkt 2 k.p.c.Małżonek bowiem sędziego będący organem osoby prawnej tworzy i urzeczywistnia jej wolę, przez jego działanie realizuje się zdolność do czynności prawnych (art. 38 k.c.) i czynności procesowych (art. 67 k.p.c.) przedsiębiorstwa, którego jest dyrektorem. Aczkolwiek nie jest on stroną w procesie, gdyż jest nią osoba prawna, niemniej jednak jego działanie jako organu osoby prawnej jest równoznaczne z działaniem samej osoby prawnej i bez tego działania proces nie mógłby się w ogóle toczyć.Przepisy dotyczące wyłączenia sędziego wprowadzone są w interesie pełnego i bezwzględnego zaufania społeczeństwa do sądów i ich orzeczeń, opartego na przekonaniu o bezstronności sędziego. Nie dałoby się pogodzić z powyższymi zasadami sytuacji polegającej na tym, że sędzia rozpoznawałby sprawę strony, której organ, będący małżonkiem sędziego, podejmował decyzje dotyczące przedmiotu sprawy, wyraża stanowisko strony w procesie i może być przesłuchany w trybie dowodu z przesłuchania stron, przy czym zeznania te podlegałyby ocenie przez sędziego będącego jego małżonkiem.Przytoczone wyżej argumenty przemawiają - zdaniem Sądu Najwyższego - za poglądem, że w wypadkach gdy małżonek sędziego jest organem osoby prawnej będącej stroną procesu, sprawę taką należy uważać za sprawę małżonka sędziego w rozumieniu art. 48 § 1 pkt 2 k.p.c.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi objętej uchwałą (art. 391 § 2 k.p.c.).