III CRN 23/73

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Włodzimierza W. przeciwko Skarbowi Państwa, reprezentowanemu przez Prokuratora Powiatowego w Turku, o zwolnienie spod zajęcia, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Powiatowego w Kole z dnia 9 maja 1972 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądówi Powiatowemu w Kole do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 9 czerwca 1971 r. w sprawie przeciwko Wojciechowi W. (Ds 402/71) Prokurator Powiatowy w Kole zabezpieczył na mieniu Wojciecha W. grożącą mu karę grzywny w wysokości 20.000 zł oraz roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej w mieniu społecznym na kwotę 87.600 zł.W związku z powyższym Komornik Sądu Powiatowego w Kole w dniu 20 czerwca 1971 r., na podstawie art. 134 k.k.w., dokonał zajęcia u Włodzimierza W. - brata podejrzanego Wojciecha W. magnetofonu ZK 140, aparatu fotograficznego "Zenit-B" oraz samochodu osobowego marki "Warszawa".Powód Włodzimierz W., pozwem z dnia 22 września 1971 r., skierowanym do Sądu Powiatowego w Kole przeciwko Skarbowi Państwa, reprezentowanemu przez Prokuratora Powiatowego w Turku, wniósł o zwolnienie spod tymczasowego zajęcia wymienionych powyżej przedmiotów.Powód twierdził, że ruchomości zajęte w jego mieszkaniu na podstawie domniemania określonego w art. 134 k.k.w., w rzeczywistości stanowią jego własność osobistą i zostały nabyte przez niego w 1970 r.Sąd Powiatowy w Kole wyrokiem z dnia 9 maja 1972 r. uwzględnił powództwo w całości, ustalając - zgodnie z żądaniem pozwu - iż powód obalił domniemanie, że ruchomości te należą do podejrzanego Wojciecha W. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 14 sierpnia 1972 r., a w stosunku do pozwanego Skarbu Państwa - w dniu 27 lipca 1972 r. (k. 54).Od powyższego wyroku rewizję nadzwyczajną w terminie sześciomiesięcznym od uprawomocnienia się zaskarżonego wyroku wniósł Prokurator Generalny PRL, w której zarzucając rażące naruszenie przepisów art. 203 § 2, art. 134 § 1 i art. 137 § 2 k.k.w. oraz art. 3 § 2, art. 195 § 1 i art. 233 § 1 k.p.c. wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu w Kole do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna trafnie zarzuca zaskarżonemu wyrokowi obrazę art. 203 § 2 k.k.w. i art. 195 § 1 k.p.c. Jak wynika bowiem z dołączonych do rewizji nadzwyczajnej akt Komornika Sądu Powiatowego w K. k.m. 677/71, sporne ruchomości zostały zajęte na podstawie postanowienia Prokuratora Powiatowego w Turku z dnia 9 czerwca 1971 r. na zabezpieczenie grożącej podejrzanemu Wojciechowi W. kary grzywny w wysokości 20.000 zł oraz na zabezpieczenie roszczenia o naprawienie szkody w wysokości 87.600 zł, wyrządzonej w mieniu Poznańskiego Przedsiębiorstwa Produkcji Leśnej "Las". W związku z tym, z mocy przepisu art. 203 § 2 k.k.w., po stronic pozwanej - obok Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prokuratora Powiatowego w Turku, powinno było występować także Przedsiębiorstwo Produkcji Leśnej "Las". Zgodnie bowiem z ustalonym już w tym zakresie orzecznictwem Sądu Najwyższego, współuczestnictwo Skarbu Państwa oraz tej państwowej lub społecznej osoby prawnej, której roszczenia zostały zabezpieczone, ma charakter współuczestnictwa koniecznego, ponieważ oddzielnie żadne z nich nie ma pełnej legitymacji biernej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 1963 r. III CR 36/63 OSNCP 1964/7-8 poz. 135, uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 września 1962 r. 1 CO 9/62 OSNCP 1964/1 poz. 1). Dlatego też Sąd Powiatowy w Kole zobowiązany był - stosownie do przepisu art. 195 § 1 k.p.c. - wezwać wyżej wskazane przedsiębiorstwo do udziału w sprawie.Niezależnie od powyższego należało podzielić stanowisko rewizji nadzwyczajnej, że zaskarżony wyrok został wydany także z naruszeniem przepisów art. 134 § 1 i art. 137 § 2 k.k.w. oraz art. 3 § 2 i art. 233 § 1 k.p.c.Przede wszystkim Sąd Powiatowy w Kole ustalając, że powód nabył sporne ruchomości dla siebie i że jest ich właścicielem, nie wyjaśnił skąd powód miał posiadać środki pieniężne na kupno w krótkim okresie czasu tak kosztownych przedmiotów jak samochód, magnetofon i aparat fotograficzny, zaś obalenie ustalenia ustanowionego w art. 134 § 1 k.k.w. domniemania stosownie do art. 137 § 2 k.k.w. nie jest możliwe bez udowodnienia pochodzenia potrzebnych do nabycia środków.Na konieczność poczynienia w tym kierunku dokładnych ustaleń, wskazywał już sam wniosek powoda o zwolnienie go od kosztów sądowych z powodu trudnych warunków finansowych (k. 4) oraz przedłożone przez niego zaświadczenie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. z dnia 5 listopada 1971 r. (k. 16) stwierdzające, iż powód, jako pracownik Oddziału Transportowego WSS "Społem" zarabia miesięcznie 1.400 zł, żona jego - jako pracownik PUPiK "Ruch" - 1.100 zł, przy czym mają na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku szkolnym.Samo doświadczenie życiowe wskazuje, że powód, dysponując kwotą zaledwie 625 zł miesięcznie na jednego członka rodziny, nie mógł nabyć tego rodzaju przedmiotów w tak krótkim czasie. W okresie 13 miesięcy łączny dochód małżonków W. wynosił tylko 32.500 zł.Na konieczność szczególnie wnikliwego zbadania źródła dochodów powoda i jego możliwości finansowych wskazywał szereg okoliczności ujawnionych w niniejszej sprawie, mogących przemawiać przeciwko wiarygodności twierdzeń powoda i zeznań powołanych przez niego świadków, których to dowodów sąd nie rozważył i nie ocenił zgodnie z dyspozycją art. 233 § 1 k.p.k.Z naruszeniem tego przepisu Sąd Powiatowy nie rozważył wszechstronnie całego zebranego w sprawie materiału, a mianowicie w rozważaniach swoich nie uwzględnił treści akt k.m. 677/71 Komornika Sądu Powiatowego w K., w szczególności protokołu tymczasowego zajęcia mienia ruchomego, dokonanego przez funkcjonariusza MO w mieszkaniu podejrzanego Wojciecha W. w dniu 2 czerwca 1971 r. oraz protokołów zajęcia ruchomości z dnia 23 i 26 czerwca 1971 r. (k. 5, 6, 7 i 9 akt k.m. 677/71). Z dokumentów tych wynika, że magnetofon oraz aparat fotograficzny zostały zajęte w mieszkaniu podejrzanego Wojciecha W., że jego żona Henryka W. - wbrew obecnym swoim zeznaniom - wówczas twierdziła, że stanowią one wspólną własność jej i jej męża (k. 5v akt k.m. 677/71), i że następnie ruchomości te, jak i szereg innych przedmiotów, usunęła spod zajęcia wynosząc je do swych znajomych lub krewnych, u których zostały one ponownie zajęte przez Komornika Sądu Powiatowego w K. (k. 6, 7 i 9 akt k.m. 677/71).Nierozważenie powyższych okoliczności przy ocenie wiarygodności zeznań zainteresowanej Henryki W., a ponadto fakt, iż jako żona podejrzanego Wojciecha W. była ona w najwyższym stopniu zainteresowana wynikiem niniejszego procesu, uzasadnia również zarzut przekroczenia granic sędziowskiej swobody oceny dowodów i rażącego naruszenia przez sąd przepisu art. 233 § 1 k.p.c. przez ustalenie, że powód obalił domniemanie z art. 134 k.k.w. w odniesieniu do tych przedmiotów.Ustalenie, że powód skutecznie obalił domniemanie z art. 134 k.k.w. również w odniesieniu do samochodu osobowego marki "Warszawa", Sąd Powiatowy dokonał - podobnie jak w odniesieniu do magnetofonu i aparatu fotograficznego - z naruszeniem zasad określonych w art. 137 § 2 k.k.w. oraz w art. 3 § 2 i art. 233 § 1 k.p.c.Sąd Powiatowy bowiem nie rozważył, że sporny samochód do chwili jego nabycia był w posiadaniu podejrzanego Wojciecha W., który używał go do pracy zarobkowej w charakterze taksówki osobowej (k. 29v akt C. 682/71).Okoliczność ta nabiera szczególnego znaczenia w świetle trudnej sytuacji materialnej powoda, a tym samym braku jakiegokolwiek uzasadnienia dla wydatkowania przez niego równowartości 43-miesięcznych poborów na bezcelowy - z punktu widzenia potrzeb powoda - zakup samochodu, który od samego początku służył zaspokojeniu potrzeb i celów zarobkowych podejrzanego Wojciecha W.Sprawy własności spornego samochodu nie wyjaśniły w wyczerpującym stopniu zeznania Henryka K. i Kazimierza K. (k. 44 akt C. 682/71). Nie wiadomo bowiem, czy Henryk K. znał w ogóle nabywcę samochodu i na jakiej podstawie określił go jako Włodzimierza W. Natomiast zeznania Kazimierza K. - kuzyna powoda i podejrzanego Wojciecha W. - mogą budzić wątpliwości chociażby ze względu na sprzeczność z zeznaniami Henryka K. i żony podejrzanego Henryki W., co do przeznaczenia samochodu. Kazimierz K. twierdził bowiem, że powód kupował ten samochód dla siebie, natomiast z zeznań pozostałych dwojga osób wynika, że samochód został sprzedany w pełnym wyposażeniu taksówki osobowej i w takim charakterze był używany przez podejrzanego Wojciecha W.W tej sytuacji obowiązkiem Sądu było dalsze wyjaśnienie sprawy, chociażby przez zażądanie z Wydziału Komunikacji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. akt dotyczących spornego samochodu, które powinny zawierać odpis umowy przeniesienia jego własności, oraz zezwolenie na jego zarobkowe wykorzystywanie. Pewne informacje, co do własności tego samochodu, powinny zawierać również akta Państwowego Zakładu Ubezpieczeń dotyczące obowiązkowego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej z tytułu posiadania i ruchu pojazdu, a nadto akta Wydziału Finansowego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. dotyczące opodatkowania opisanej wyżej transakcji i ewent. wyjaśnień składanych przez nabywcę tego samochodu, co do źródła pieniędzy na jego zakup.Kazimierz K. zresztą - jeżeliby jego zeznaniu nawet dać wiarę, jak również świadek K. (k. 29) - owe informacje o rzekomym kupnie spornego samochodu przez powoda Włodzimierza W. czerpał od niego samego i wywodził z faktu, że powód Włodzimierz W. załatwił tę transakcję. Nie można zaś wykluczyć, iż podejrzany Wojciech W. z całą świadomością zlecił powodowi finalizację przedmiotowej transakcji, licząc się z możliwością swej odpowiedzialności karnej i cywilnej za szkodę, wyrządzoną już wówczas w mieniu społecznym.Należało wyjaśnić i ustalić charakter, sposób i czas popełnienia przestępstwa oraz wysokość zagarniętej kwoty przez Wojciecha W. i uwzględnić te okoliczności przy ocenie materiału dowodowego skoro ewent. zagarnięcie przez niego sum pochodzących z przestępstwa mogłoby wyjaśnić pochodzenie szeregu przedmiotów zajętych w związku ze sprawą karną przeciwko Wojciechowi W.Ponieważ wszystkie te okoliczności nie zostały wzięte przez Sąd Powiatowy w Kole pod rozwagę przy ocenie wiarygodności i mocy przeprowadzonych dowodów, uzasadnionym jest zarzut rozpoznania niniejszej sprawy z rażącym naruszeniem przepisu art. 233 § 1 k.p.c. Uzasadnionym jest również zarzut rażącego naruszenia przepisu art. 3 § 2 k.p.c. oraz art. 137 § 2 k.k.w., skoro Sąd Powiatowy w Kole nie wyjaśnił podstawowego w niniejszej sprawie zagadnienia, jakim było pochodzenie środków finansowych, z których powód miał rzekomo nabyć sporne ruchomości.W toku ponownego rozpoznania sprawy sąd I instancji uzupełni stosownie do powyższych wskazówek materiał dowodowy i dokona jego wszechstronnej oceny. Mając powyższe względy na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 2 k.p.c. orzekł - jak w sentencji.