III CR 210/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Masłowski. Sędziowie: S. Gross (sprawozdawca), H. Dąbrowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisławy i Kazimierza U. przeciwko Skarbowi Państwa (Prokuraturze Powiatowej dla m. Wrocławia) o zwolnienie ruchomości od zajęcia, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od zaocznego wyroku Sądu Powiatowego dla m. Wrocławia z dnia 13 lipca 1962 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu dla m. Wrocławia do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa (Prokuraturze Powiatowej dla m. Wrocławia) Stanisława i Kazimierz U. wnosili o zwolnienie od zajęcia, dokonanego na zabezpieczenie roszczeń Zakładu Usług Radiowych i Telewiz. w W. o odszkodowanie i na zabezpieczenie kar pieniężnych w sprawie karnej przeciwko Norbertowi O., telewizora, pralki, 2 zegarków ręcznych, aparatu radiowego, adapteru oraz 15 płyt gramofonowych.Na poparcie żądań pozwu Stanisława U. twierdziła między innymi, że w sierpniu 1958 r. sprzedała otrzymaną w spadku nieruchomość za 36.000 zł i z uzyskanych pieniędzy nabyła telewizor, 2 zegarki i pralkę, które w tych warunkach nie wchodzą do wspólności ustawowej i stanowią jej wyłączną własność. Aparat radiowy, adapter i płyty stanowią, według twierdzeń pozwu, przedmiot małżeńskiej wspólności ustawowej obojga powodów. Poza tym powodowie twierdzili, że zajęte ruchomości są w ich posiadaniu od dawna i że w związku z tym, jak również ze względu na to, że Stanisława U., jako żona szwagra Norberta O., nie powinna być uważana za osobę bliską w rozumieniu art. 6 § 1 ustawy z dnia 21.I.1958 r. - domniemanie ustanowione tym przepisem nie ma zatem zastosowania. Do pozwu dołączono między innymi odpisy: kart gwarancyjnych na pralkę, silnik i radioodbiornik oraz powołano się na szereg dowodów znajdujących się w sprawie karnej II Kp 1055/62.Wyrokiem zaocznym z dnia 13 lipca 1962 r. Sąd Powiatowy dla m. Wrocławia powództwo uwzględnił, przyjmując za prawdziwe okoliczności faktyczne przytoczone w pozwie. Wyrok zaoczny, wobec niezłożenia sprzeciwu przez Prokuraturę Powiatową, uprawomocnił się w dniu 17.VIII.1962 r.Dnia 27 grudnia 1962 r. wpłynęła do Sądu Najwyższego rewizja nadzwyczajna Ministra Sprawiedliwości, oparta na zarzucie naruszenia art. 6 § 3 i § 4 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa oraz art. 345 § 2 k.p.c., z wnioskiem o uchylenie zaskarżonego wyroku zaocznego i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu dla m. Wrocławia do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 6 § 3 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa, domniemania przewidziane w art. 6 § 1 i 2 mogą być obalane drogą powództwa przeciwko Skarbowi Państwa lub przeciwko państwowej lub społecznej osobie prawnej, na rzecz której nastąpiło zabezpieczenie lub na rzecz której prowadzona jest egzekucja.Jak wynika z treści postanowienia Prokuratora Powiatowego z dnia 14.IV.1962 r. o zabezpieczeniu roszczeń i kar pieniężnych, na mieniu należącym do podejrzanego Norberta O. zabezpieczono roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej Zakładowi Usług Radiowych i Telewizyjnych we Wrocławiu w wysokości 6.950 zł oraz grożącą podejrzanemu karę grzywny w wysokości 5.000 zł.W sprawach przeciwko Skarbowi Państwa o zwolnienie od egzekucji prowadzonej w trybie powołanej ustawy Skarb Państwa reprezentuje - co do zabezpieczenia lub wykonania kary grzywny - Prokurator. Jeżeli więc chodzi o roszczenie o zwolnienie od zajęcia dokonanego na zabezpieczenie grzywny, to powództwo zostało wytoczone prawidłowo. Natomiast wbrew przepisowi art. 6 § 3 ustawy nie zapozwano instytucji, na rzecz której było dokonane zajęcie mające na celu zabezpieczenie roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej w mieniu społecznym, a mianowicie Zakładu Usług Radiowych i Telewizyjnych w W.Uwzględnienie zatem powództwa w całości, mimo skierowania go tylko przeciwko Prokuratorowi Powiatowemu, nastąpiło z obrazą cytowanego wyżej przepisu.Drugim istotnym uchybieniem stanowiącym naruszenie art. 345 § 2 k.p.c. jest wydanie wyroku zaocznego bez przeprowadzenia postępowania dowodowego.W sprawach o zwolnienie od egzekucji rzeczy lub praw zajętych - na podstawie ustawy z dnia 21.I.1958 r. - u osób będących w bliskim stosunku z podejrzanym lub oskarżonym o popełnienie przestępstwa należy przyjąć jako regułę, że okoliczności przytoczone w pozwie budzą uzasadnione wątpliwości co do ich zgodności z istotnym stanem rzeczy, co wynika chociażby ze stosunku łączącego te osoby z podejrzanym lub oskarżonym. Poza tym Sąd nie powinien przyjmować za prawdziwe okoliczności faktycznych przytoczonych w pozwie bez ich uprzedniego sprawdzenia, skoro powołana ustawa wyraźnie wymaga w art. 6 § 4, żeby powód - powołując się na nabycie odpłatne - wskazał źródło nabycia i udowodnił pochodzenie potrzebnych do nabycia środków.Obowiązkiem sądu w sprawach tego rodzaju jest jak najbardziej skrupulatne i wnikliwe przeprowadzanie wszelkich dostępnych dowodów, żeby z jednej strony wykluczyć możliwość uwzględnienia powództw nieuzasadnionych, a z drugiej przyczynić się do realizacji celów ustawy zgodnie z jej założeniami.Z akt sprawy niniejszej wynika, że Sąd Powiatowy nie przeprowadził nawet dowodów powołanych w pozwie a znajdujących się w aktach sprawy karnej.W tym stanie rzeczy zarzuty rewizji nadzwyczajnej okazały się usprawiedliwione i w związku z tym Sąd Najwyższy na mocy art. 398 w związku z art. 384 k.p.c. orzekł jak w sentencji.