III CZP 35/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Dmowski (sprawozdawca). Sędziowie SN: G. Bieniek, M. Sychowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Jana S. z udziałem Władysława i Bronisławy małż. K., Skarbu Państwa - Naczelnika Gminy w D. o rozgraniczenie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Tarnobrzegu z siedzibą w Sandomierzu postanowieniem z dnia 22 marca 1989 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy dopuszczalna jest droga sądowa w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości będących własnością osób fizycznych z nieruchomością stanowiącą drogę gminną należącą do Skarbu Państwa wobec treści art. 23 pkt 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60 ze zm.)?"podjął następującą uchwałę:Artykuł 23 ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60 ze zm.) nie wyłącza drogi sądowej w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości będących własnością osób fizycznych z drogą gminną. Uzasadnienie faktyczneNaczelnik Gminy D. uwzględniając - z powołaniem się na przepisy dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 53, poz. 298 ze zm.) - wniosek Jana i Bronisławy małż. S. wszczął postępowanie rozgraniczeniowe mające na celu ustalenie granic między działkami nr 1140, 1141 i 1144 stanowiącymi własność wnioskodawców i działką nr 1116 stanowiącą własność Władysława i Bronisławy małżonków K., położonymi we wsi B.S. - S. Ponieważ w postępowaniu przed geodetą nie doszło do zawarcia ugody, Urząd Gminy przekazał sprawę do rozstrzygnięcia Sądowi Rejonowemu w Janowie Lubelskim. Już w postępowaniu administracyjnym ustalone zostało, że działki wnioskodawców i uczestników postępowania nie graniczą ze sobą, ale rozdziela je droga publiczna określona jako gminna, która zgodnie z dokumentacją powinna mieć 3 metry szerokości.Sąd Rejonowy w Janowie Lubelskim postanowieniem z dnia 31 lipca 1988 r. dokonał rozgraniczenia działek wnioskodawców z drogą publiczną oznaczając ją jako nieruchomość nr 1222 stanowiącą własność Skarbu Państwa oraz rozgraniczenia tej drogi z położoną po jej drugiej stronie działką będącą własnością małżonków K. Za podstawę ustalenia granic i wytoczenia drogi o szerokości 3 metrów wziął dane z ewidencji gruntów sporządzonej w 1960 r.Sąd Wojewódzki w Tarnobrzegu z siedzibą w Sandomierzu, rozpoznając sprawę na skutek rewizji wnioskodawcy Jana S. uznał, że w sprawie występuje zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które wymaga rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy. Formułując pytanie, jak w sentencji postanowienia, w jego uzasadnieniu wyraził pogląd, że niedopuszczalna jest droga sądowa w sprawie o ustalenie granicy między drogą gminną stanowiącą własność Skarbu Państwa i sąsiadującymi z nią nieruchomościami, stanowiącymi własność osób fizycznych. Negatywnej przesłanki procesowej dopatrzył się w art. 23 pkt 4 (powinno być prawidłowo ust. 4) ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60 ze zm.) stanowiącym, że ochrona dróg gminnych należy do naczelnika gminy.Uzasadnienie prawnePodejmując uchwałę przytoczoną w sentencji Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Treść uzasadnienia postanowienia przedstawiającego zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia wskazuje na to, że wątpliwość sprowadza się do zagadnienia, czy użyte w art. 23 ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60 ze zm.) określenie "ochrona dróg" obejmuje również (za czym opowiada się skład przedstawiający zagadnienie) rozstrzyganie spornych kwestii związanych z liniami granicznymi tych dróg, w sytuacji gdy granice nieruchomości przylegających z obu stron do drogi gminnej są sporne, a właściciele przeczą temu, by swoim działaniem doprowadzili do zmiany granicy.Zdaniem składu rozstrzygającego zagadnienie przedstawione przez Sąd Wojewódzki, odpowiedź na pytanie, czy dopuszczalna jest droga sądowa w sprawie o rozgraniczenie drogi publicznej, w tym gminnej, z innymi nieruchomościami, może być tylko pozytywna.Rozgraniczenie nieruchomości, niezależnie od charakteru i przeznaczenia oraz od tego, czyją stanowią własność, wchodzi w grę - zgodnie z art. 153 k.c. - w każdym wypadku, gdy granice gruntów stały się sporne. Z przepisu powyższego wynika przy tym jednoznacznie, że ustalenie granic (przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego) należy - w razie sporu - do sądu. Wprawdzie dekret z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 53, poz. 298 ze zm.), na podstawie którego wszczęto postępowanie w sprawie niniejszej, przewidywał, iż do rozgraniczenia dochodzi w postępowaniu administracyjnym, jednakże zawierał wyraźnie postanowienia, że w razie sporu co do ustalenia granicy i niezawarcia ugody przed geodetą następuje przekazanie sprawy sądowi. W świetle przepisów powołanego dekretu, jak i w świetle przepisów ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. Nr 30, poz. 163) pozbawiającej powyższy dekret mocy (nie mającej jednak zastosowania w sprawie niniejszej z uwagi na datę wszczęcia postępowania rozgraniczającego) o wyłączeniu drogi sądowej w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości można mówić tylko wówczas, gdy przepis szczególny przekazuje taką sprawę innemu organowi, stanowiąc wyraźnie, że decyzja organu administracyjnego o podziale zastępuje rozgraniczenie. Takie unormowanie zawarte było między innymi w ustawie z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 240 ze zm.) i jest zawarte w art. 35 prawa geodezyjnego i kartograficznego, którego ust. 3 przewiduje, że decyzja administracyjna o scaleniu gruntów "zastępuje decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości".Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych zagadnienia rozgraniczenia, a więc ustalenia przebiegu linii granicznych, gdy staną się one sporne, nie reguluje. W zwrocie "ochrona dróg" użytym w art. 23 ust. 4 w żadnym razie nie można dopatrzyć się woli ustawodawcy przekazania organom administracyjnym rozstrzygania sporów o przebieg linii granicznych - sporów opartych na art. 153 k.c. - w sytuacjach gdy właściciele nieruchomości (gruntów) sąsiadujących z drogą publiczną, w tym gminną, roszczą sobie pretensje do części pasa drogi. Przeciwko przyjęciu takiego stanowiska przemawia nie tylko ogólna zasada, że rozpoznawanie spraw cywilnych należy do sądów (chyba że zostały przekazane innym organom), ale również treść art. 4 ust. 1 pkt 11 i art. 36 powołanej ustawy. Otóż w art. 4 ust. 1 pkt 11 ustawodawca określił wyraźnie, a więc i w sposób wiążący, co należy rozumieć przez pojęcie ochrony drogi, stanowiąc, że użyte w ustawie określenie ochrona drogi oznacza "działanie mające na celu niedopuszczenie do przedwczesnego zniszczenia drogi oraz niewłaściwego jej użytkowania". Przy takim unormowaniu brak jest podstaw do przyjęcia - przy uwzględnieniu zarówno wykładni gramatycznej, jak i celowościowej - że ochrona oznacza również uprawnienie do przeprowadzenia rozgraniczenia, czyli do ustalenia granicy w sytuacji, gdy stała się ona sporna. Za wnioskiem, iż ustawodawca nie upoważnił terenowych organów do rozstrzygania sporów o własność przemawia również art. 36 powołanej ustawy. W przepisie tym przewidziano właściwość organów administracyjnych jedynie do orzekania - w razie samowolnego naruszenia pasa drogowego lub zarezerwowanego pasa terenu - "o przywróceniu ich do stanu poprzedniego". Ustawodawca upoważnił zatem władze administracyjne jedynie do usuwania skutków samowoli, nie zaś do rozstrzygania o własności.Powyższe względy uzasadniają odpowiedź poczynioną w sentencji uchwały.