I PZP 15/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Sanetra. Sędziowie SN: J. Kwaśniewski (sprawozdawca), J. Skibińska-Adamowicz.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora S. Trautsolta, w sprawie z powództwa Jerzego W. przeciwko (...) Przedsiębiorstwu Inżynieryjno-Budowlanemu w G. o przywrócenie do pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu postanowieniem z dnia 1 marca 1991 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:Czy tymczasowy kierownik przedsiębiorstwa państwowego uprawniony jest do odwołania zastępcy dyrektora?podjął następującą uchwałę:Tymczasowy kierownik przedsiębiorstwa państwowego jest uprawniony do odwołania zastępcy dyrektora. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zagadnienie prawne, czy kierownik przedsiębiorstwa państwowego uprawniony jest do odwołania zastępcy dyrektora nasunęło się w następującej sytuacji faktycznej.W dniu 6 kwietnia 1990 r. Rada Pracownicza (...) Przedsiębiorstwa Inżynieryjno-Budowlanego podjęła uchwałę zawieszającą w czynnościach naczelnego dyrektora Przedsiębiorstwa oraz powołała jednego z dotychczasowych zastępców dyrektora na stanowisko tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa, zobowiązując go do odwołania Jerzego W. ze stanowiska zastępcy dyrektora do spraw produkcji.Tymczasowy kierownik odwołał z dniem 13 kwietnia 1990 r. Jerzego W. zgodnie z powołaną uchwałą Rady Pracowniczej.Jerzy W., uważając, że tylko dyrektor Przedsiębiorstwa może go odwołać ze stanowiska zajmowanego na skutek powołania, wystąpił na drogę sądową z powództwa o stwierdzenie nieważności decyzji podjętej - jak twierdził - z naruszeniem art. 36 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych oraz art. 70 § 1 k.p. - przez tymczasowego kierownika zakładu.Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Głogowie wyrokiem z dnia 7 czerwca 1990 r. oddalił powództwo, uważając, że w świetle art. 70 § 1 k.p. odwołanie pracownika zatrudnionego na podstawie powołania należy do swobodnej decyzji właściwego organu, która nie podlega kontroli sądu.Przy rozpoznawaniu rewizji od tego wyroku przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu powstało zagadnienie prawne dotyczące przesłanki zgłoszonego przez powoda roszczenia. O ile bowiem w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1989 r. (OSNCP 1990, z. 9, poz. 111) wyjaśniono, że pracownikowi odwołanemu ze stanowiska przez uprawniony organ nie przysługuje roszczenie o ustalenie nieważności odwołania na podstawie art. 58 § 1 lub § 2 k.c. w zw. z art. 300 k.p., o tyle nie jest jasne, czy tymczasowy kierownik jest także organem uprawnionym do odwołania pracownika zatrudnionego na podstawie powołania. Stanowisko reprezentowane w sprawie przez powoda o braku uprawnienia tymczasowego kierownika do odwoływania pracowników może być uzasadnione brzmieniem art. 44 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych oraz § 18 ust. 2 statutu pozwanego przedsiębiorstwa. Jednakże, chociaż zakres kompetencji tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa nie jest uregulowany, to jego zadaniem jest zapewnienie prawidłowego toku funkcjonowania przedsiębiorstwa na czas zawieszenia w czynnościach dyrektora, które może trwać do 6 miesięcy. Byłoby niebezpieczne dla przedsiębiorstwa, gdyby tymczasowy kierownik nie mógł podejmować decyzji o powoływaniu i odwoływaniu pracowników zgodnie z potrzebami przedsiębiorstwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Dyrektor przedsiębiorstwa państwowego jest organem przedsiębiorstwa (art. 30 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych - według jednolitego tekstu ustawy ogłoszonej w Dz. U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80), zarządza przedsiębiorstwem i reprezentuje je na zewnątrz (art. 32); upoważniony jest do dokonywania czynności prawnych samodzielnie i w imieniu przedsiębiorstwa (art. 50 ust. 1).Oprócz powołanych przepisów, określających status dyrektora przedsiębiorstwa państwowego jako organu przedsiębiorstwa i jego ustawowego przedstawiciela, w ustawie o przedsiębiorstwach państwowych zawarte są przepisy określające szczegółowe zagadnienia, dotyczące np.: powoływania i odwoływania dyrektora (art. 33-38), wykonywania zadań we współdziałaniu z innymi organami przedsiębiorstwa (art. 44 i 56).Tymczasowy kierownik przedsiębiorstwa to osoba, którą wyznacza rada pracownicza (art. 41 ust. 1) lub organ założycielski (art. 62 ust. 2) na okres zawieszenia dyrektora w czynnościach, nie dłuższy niż 6 miesięcy. O statusie i kompetencjach tymczasowego kierownika należy wnioskować z tych skąpych regulacji, gdyż ustawa o przedsiębiorstwach państwowych nie zawiera w tym zakresie innych unormowań. Brakuje też osobnego zdefiniowania (wyjaśnienia) sytuacji tymczasowego kierownika, np. przez stwierdzenie, że stosuje się do niego przepisy o dyrektorze.Wykładnia funkcjonalna powołanych przepisów uprawnia do wniosku, że tymczasowy kierownik ma zastępować dyrektora w okresie zawieszenia go w czynnościach, i w związku z tym wyposażony jest w takie kompetencje, jak dyrektor. W każdym razie ograniczenie kompetencji tymczasowego kierownika w porównaniu z kompetencjami dyrektora musiałoby być w każdym wypadku wykazane na podstawie argumentacji wskazującej na to, że dana regulacja jest tak ściśle związana ze statusem prawnym dyrektora, że nie może być odnoszona do wyznaczonego - na okres zawieszenia dyrektora w czynnościach - tymczasowego kierownika.Brak jest uzasadnionych argumentów, które wskazywałyby na to, że do tymczasowego kierownika nie stosuje się art. 32 cyt. ustawy, określającego kompetencję dyrektora do zarządzenia przedsiębiorstwem i reprezentowania go na zewnątrz. Jest to bowiem niejako oczywista właściwość tymczasowego kierownika, którego powołuje się po, to ażeby "kierował" przedsiębiorstwem przez określony czas, w którym nie funkcjonuje organ, do którego należy zarządzanie i reprezentowanie przedsiębiorstwa.Jeżeli z zarządzania przedsiębiorstwem wynika potrzeba nawiązania lub rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem (lub pracownikami przedsiębiorstwa), to tymczasowy kierownik przedsiębiorstwa nie może uchylić się od podjęcia czynności należących do kierownika zakładu pracy. Regulacja zawarta w art. 44 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, według której zastępcę dyrektora przedsiębiorstwa oraz głównego księgowego powołuje i odwołuje dyrektor przedsiębiorstwa za zgodą rady pracowniczej, jest w tym wypadku szczególna w stosunku do zwykłego reprezentowania zakładu pracy (który nie wymagałby odrębnego przepisu), gdyż wynikający z zarządzania przedsiębiorstwem pracy akt powołania lub odwołania określonych pracowników musi uwzględniać tryb uzgodnienia z radą pracowniczą. Nie jest to więc regulacja, której sens normatywny wiązałby się z potrzebą wyróżnienia kompetencji dyrektora do powołania lub odwołania zastępcy dyrektora przedsiębiorstwa oraz głównego księgowego, jako kompetencji, którą mógłby wykonać osobiście wyłącznie dyrektor przedsiębiorstwa.Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy, podzielając stanowisko Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu, że tymczasowy kierownik przedsiębiorstwa państwowego jest uprawniony do odwołania zastępcy dyrektora przedsiębiorstwa w trybie określonym w art. 44 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, podjął uchwałę jak w sentencji.