I CZ 202/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Niejadlik (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Gudowski, G. Filcek.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Wojciecha R. przeciwko Sądowi Rejonowemu dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie o zobowiązanie na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego z dnia 25 czerwca 1990 r.postanowił uchylić zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się w pozwie nakazania pozwanemu Sądowi Rejonowemu dla Warszawy-Mokotowa, żeby uzupełnił (sprostował) uzasadnienie wyroku wydanego dnia 19 lutego 1990 r. "informacją" dotyczącą jego stopnia naukowego i przebiegu pracy zawodowej. Postanowieniem z dnia 14 maja 1990 r. Sąd Wojewódzki odrzucił pozew (a limine), powołując się na to, że skoro "z twierdzeń pozwu wynika wyraźnie, że między powodem a stroną pozwaną nie istniały stosunki cywilnoprawne, a żądanie powództwa nie ma charakteru cywilnego", to w drodze powództwa nie może on dochodzić korektury wyroku wydanego w innej sprawie; nie jest więc - według tego Sądu - dopuszczalna droga sądowa. Do zażalenia, wniesionego na to postanowienie, powód dołączył wniosek o zwolnienie go od opłaty sądowej, należnej od tego środka odwoławczego. Powołując się na oczywistą bezzasadność powództwa w rozumieniu art. 116 § 2 k.p.c., Sąd Wojewódzki - postanowieniem z dnia 25 czerwca 1990 r. - oddalił wniosek powoda o zwolnienie od kosztów sądowych.Zażalenie na odmowę zwolnienia od kosztów sądowych jest uzasadnione.Skarżący nie skonkretyzował zarzutów przeciwko odmowie zwolnienia go od opłaty sądowej należnej od zażalenia. Z urzędu jednak należy stwierdzić, że zażalenie na postanowienie, którego przedmiotem jest odrzucenie a limine pozwu, podlega opłacie sądowej (a contrario art. 19 p.o.k.s.). Wniosek powoda o zwolnienie go od opłaty sądowej nie był więc tu bezprzedmiotowy.Niedopuszczalność drogi sądowej stanowi przeszkodę uniemożliwiającą przejście przez sąd do merytorycznego rozpoznania sprawy (art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.). Wyłącza - tym samym - badanie, czy powództwo jest uzasadnione. Tymczasem art. 116 § 2 k.p.c., powołany przez Sąd Wojewódzki, może się aktualizować w sytuacji, gdy z okoliczności faktycznych, w świetle przepisów prawa materialnego (w zasadzie), wynika oczywista bezzasadność powództwa (orz. SN z dnia 15 kwietnia 1971 r. I CZ 50/71 - OSPiKA 1971, z. 12, poz. 230). Przepis ten więc nie może - wbrew poglądom spotykanym w piśmiennictwie - znaleźć zastosowania w razie oczywistej niedopuszczalności drogi sądowej, jako że w takich wypadkach "nie żąda się opłat od pisma" obejmującego pozew (art. 19 w zw. z art. 36 ust. 1 pkt 1b p.o.k.s.).Sprowadzając, przed wydaniem postanowienia odrzucającego pozew, swoje rozważania do tego, czy nie zachodzi przeszkoda w przejściu do rozpoznania sprawy co do jej istoty, nie mógł więc - następnie - Sąd Wojewódzki odmówić powodowi zwolnienia od opłaty należnej od zażalenia, z tym uzasadnieniem, że wytoczone przezeń powództwo przedstawia się jako oczywiście bezzasadne. Nie przeszedł przecież, stwierdziwszy brak drogi sądowej, do rozważań nad zasadnością powództwa. Nie mogła zaś tu w grę wchodzić oczywista bezzasadność zażalenia, ponieważ sąd pierwszej instancji - poza wypadkiem art. 395 § 2 k.p.c. - nie jest uprawniony do badania środka odwoławczego (orz. SN z dnia 6 marca 1973 r. II CZ 22/73 - OSNCP 1974 z. 1, poz. 16).To wskazuje, że - również w sytuacji, o jakiej mowa w uchwale składu siedmiu sędziów SN z dnia 20 kwietnia 1970 r. III CZP 4/70 (OSNCP 1970 z. 9, poz. 146) - sąd pierwszej instancji nie może oddalić - powołując się na oczywistą bezzasadność powództwa (art. 116 § 2 k.p.c.) - wniosku powoda o zwolnienie od opłaty sądowej, należnej od zażalenia wniesionego przezeń na postanowienie, którego przedmiotem jest odrzucenie a limine pozwu (art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c). I tu bowiem rozważania doprowadziły do stwierdzenia przez sąd, że droga sądowa jest niedopuszczalna. Odmienny pogląd, wyrażony w postanowieniu z dnia 25 października 1988 r. I CZ 123/88, przedstawia się - w tym stanie rzeczy - jako dyskusyjny i nie przekonujący; tego poglądu (zresztą w ogóle nie uzasadnionego) nie podziela więc niniejszy skład Sądu Najwyższego. To wskazuje, że odmowa zwolnienia od kosztów sądowych mogłaby tu nastąpić tylko przy braku przesłanek, o jakich mowa w art. 113 k.p.c. W przeciwnym razie powód mógłby zostać pozbawiony możliwości poddania kontroli rewizyjnej postanowienia o odrzuceniu pozwu.Mając to na uwadze, zaskarżone postanowienie uchylono (art. 388 § 1, art. 397 § 2 k.p.c.).