VI KZP 80/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski. Sędziowie: M. Budzianowski, dr J. Bratoszewski, J. Dankowski, dr T. Majewski (sprawozdawca), Z. Nyczaj, A. Pyszkowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu wniosku Prokuratora Generalnego PRL o wyjaśnienie następującego zagadnienia prawnego:"Czy użyte w art. 166 § 1 k.p.k. sformułowanie "odpowiedzialność karna" obejmuje również odpowiedzialność za wykroczenie?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePoprzednio obowiązujący kodeks postępowania karnego (z 1928 roku) w art. 96 stanowił, że: "Świadek ma prawo nie odpowiadać na pytania co do okoliczności, których ujawnienie mogłoby narazić na odpowiedzialność za przestępstwo jego samego lub osobę pozostającą z nim w stosunku wskazanym w art. 94". Użyte w tym przepisie określenie "odpowiedzialność za przestępstwo" zostało obecnie zastąpione nowym określeniem "odpowiedzialność karna", użytym w art. 166 § 1 k.p.k., który to przepis określa sytuację, kiedy świadek może uchylić się od odpowiedzi na pytanie ("jeżeli udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić na odpowiedzialność karną tego świadka lub osobę dla niego najbliższą").Tego samego zagadnienia dotyczy przepis art. 37 § 3 k.p.w., z tym jednak zastrzeżeniem, że mówi on o narażeniu na "odpowiedzialność za przestępstwo lub wykroczenie".Wyłania się więc kwestia, czy pojęcie "odpowiedzialność karna" (art. 166 § 1 k.p.k.) odpowiada dawnemu określeniu "odpowiedzialność za przestępstwo" (art. 96 k.p.k. z 1928 r.), czy też ma szerszy zakres i obejmuje odpowiedzialność zarówno za przestępstwo, jak i za wykroczenie - zgodnie z treścią art. 37 § 3 k.p.w.Przeciwko zapatrywaniu, że pojęcia "odpowiedzialność za przestępstwo" i "odpowiedzialność karna" są tożsame, przemawia fakt, iż nie chodzi tylko o tę jedną zmianę normy procesowej, ale o to, że zmienił się w sposób zasadniczy cały stan prawny w dziedzinie prawa karnego. Wiele czynów, które dawniej były przestępstwami, traktuje się obecnie jako wykroczenia. Kodeks wykroczeń zawiera obecnie liczne ustawowe stany faktyczne, które mają charakter ogólnokryminalny (np. kradzież, przywłaszczenie).Pojęcie "odpowiedzialność karna" zatem należy odnieść do czynów, które niezależnie od tego, czy są przestępstwami, czy wykroczeniami, zagrożone są karami kryminalnymi. Kary zasadnicze i dodatkowe przewidziane w kodeksie karnym i w kodeksie wykroczeń nie różnią się jakościowo od siebie. Dotyczy to zwłaszcza kary pozbawienia wolności (aresztu), ograniczenia wolności, grzywny, zakazu prowadzenia określonej działalności, przepadku rzeczy oraz podania wyroku (orzeczenia) do publicznej wiadomości w szczególny sposób. Różnice między tymi karami w prawie karnym i w prawie o wykroczeniach sprowadzają się do elementu ilościowego.Oba więc obowiązujące przepisy, regulujące prawo świadka do odmowy zeznań (art. 166 § 1 k.p.k. i art. 37 § 3 k.p.w.), mają identyczny cel (ratio legis). Chronią nie tylko interes osób wezwanych do złożenia zeznań, ale również interes wymiaru sprawiedliwości przez zapobieganie składaniu fałszywych zeznań w obawie przed karą.Brak podstaw, by przyjąć, że w postępowaniu co do wykroczeń świadek korzysta w szerszym zakresie z prawa odmowy zeznań niż w postępowaniu sądowym, skoro istnieje możliwość występowania tego samego świadka w tej sprawie zarówno w jednym, jak i w drugim postępowaniu (rozdział 46 kodeksu postępowania karnego).Przytoczone wyżej argumenty uzasadniają twierdzenie, że zmiana w sformułowaniu przepisów procesowych w omawianej kwestii nie ma charakteru ani przypadkowego, ani wyłącznie redakcyjnego, lecz jest konsekwencją zmian pojęciowych.Wynika z tego wniosek, że odpowiedzialność karna obejmuje nie tylko sferę stosowania norm kodeksu karnego (art. 1), ale także sferę stosowania kodeksu wykroczeń.