I PR 61/90

Skład orzekającyPrzewodniczący Sędzia SN: A. Józefowicz (spr.).Sędziowie SN: W. Sanetra, J. Skibińska-Adamowicz.SentencjaSąd Najwyższy Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 3 października 1990 r. sprawy z powództwa Zbigniewa K. przeciwko Biuru Projektów Budownictwa Ogólnego "M." w K. o wynagrodzenie na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 8 listopada 1989 r., sygn. akt VI P.22/891)z rewizji powoda uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo:a)o odszkodowanie z tytułu różnicy wynagrodzenia za czas od 1 czerwca 1988 r. do 10 kwietnia 1990 r. i w tym zakresie umarza postępowanie w sprawie w obu instancjach;b) o wynagrodzenie za czas od 11 września 1987 r. do 28 kwietnia 1988 r. ponad zasądzoną w pkt 1 kwotę 557.222 zł i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu za instancję rewizyjną;2) przekazuje Sądowi Wojewódzkiemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi do rozpoznania żądanie zasądzenia odszkodowania w kwocie 10.724.000 zł, zawarte w piśmie procesowym powoda z dnia 1 października 1990 r.;3) oddala rewizję pozwanego.Uzasadnienie faktycznePowód Zbigniew K. zażądał w pozwie od Biura Projektów Budownictwa Ogólnego "M." w K. zasądzenia kwoty 1.380.000 zł, którą podwyższył w toku procesu do kwoty 3.064.000 zł z tytułu niedopuszczenia go do pracy w okresie od 11 września 1987 r. do 28 kwietnia 1988 r. Ponadto domagał się zasądzenia odszkodowania za okres od 1 czerwca 1988 r. do 10 kwietnia 1990 r., tj. do dnia przejścia na emeryturę, stanowiącego różnicę między obecnym zarobkiem, a średnim wynagrodzeniem, jakie otrzymywałby u pozwanego, gdyby został dopuszczony do pracy. Niedopuszczenie go do pracy zmusiło go do podjęcia zatrudnienia w innym zakładzie pracy na gorszych warunkach płacowych, które będą miały istotny wpływ na wysokość emerytury.Pozwane Biuro wnosiło o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z dnia 8.11.1989 r. zasądził od Biura Projektów Budownictwa Ogólnego "M." w K. na rzecz Zbigniewa K. kwotę 557.222 zł z odsetkami w wysokości 55% od dnia 22 maja 1939 r. do dnia 14 lipca 1989 r., w wysokości 99% od dnia 15 lipca 1989 r. do 31 października 1989 r., w wysokości 120% od dnia 1 listopada 1989 r. oraz kwotę 57.000 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. W pozostałej części powództwo oddalił.Sąd Wojewódzki ustalił, że powód był zatrudniony u pozwanego od grudnia 1983 r. na stanowisku starszego projektanta, a od 2 lutego 1984 r. jako kierownik zespołu ciepłowniczego. Wobec długotrwałej choroby trwającej od 15 grudnia 1986 r. powód nie zawarł umowy o pracę z "P." w Ł., do którego miał przejść z dniem 8.04.1987 r. w trybie porozumienia między zakładami pracy. Pozwane Biuro zawiadomiło powoda, że z dniem 24.04.1987 r. przestał być pracownikiem pozwanego.Na skutek odwołania powoda, Sąd Rejonowy - Sąd Pracy dla Krakowa-Krowodrzy wyrokiem z 6 sierpnia 1987 r. ustalił istnienie stosunku pracy między stronami. Wyrok ten (na skutek rewizji pozwanego został wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 21.10.1987 r. uchylony, a następnie na skutek wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22.04.1988 r. uwzględniającego rewizję nadzwyczajną i uchylającego wyrok Sądu Wojewódzkiego) stał się prawomocny.Powód Zbigniew K. przebywał na zwolnieniu lekarskim do 10 września 1987 r. i do tej daty pobierał zasiłek chorobowy. Od 11.09.1987 r. powód nie był nigdzie zatrudniony, pomimo iż zgłosił gotowość podjęcia pracy w pozwanym Biurze Projektów, jak również czynił bezskuteczne starania o podjęcie pracy w innych zakładach pracy w Łodzi. W dniu 27.04.1988 r. powód ponownie zgłosił sio do pracy u pozwanego, u którego wykorzystuje urlop w miesiącu maju. Od 1 czerwca 1988 r. podjął pracę w Biurze Projektów Lasów Państwowych w Łodzi na zasadzie porozumienia między zakładami i nadal w nim pracuje.Sąd Wojewódzki uznał, że między stronami istniał stosunek pracy do 31 maja 1988 r., jak również stan gotowości powoda do pracy, szczególnie w okresie realnej możliwości jej wykonywania, tj. po osiągnięciu zdolności do pracy od 11 września 1987 r. Od tej daty do dnia 28.04.1988 r. powodowi przysługuje wynagrodzenie na podstawie art. 81 § 1 k.p. w wysokości średniej stawki osobistego zaszeregowania pracowników zatrudnionych na stanowiskach starszych projektantów pełniących funkcje kierowników zespołu projektowego, która - jak wynika z zestawienia na (...), wynosiła w tym okresie 69.653 zł miesięcznie. Za okres 8 miesięcy roszczenie powoda wynosi kwotę 557.222 zł, którą Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda.Żądanie powoda zasądzenia kwoty 3.064.000 zł odszkodowania na podstawie kodeksu cywilnego, obliczonego wg stawek wynagrodzenia pracowników, Sąd Wojewódzki uznał za nieuzasadnione, skoro art. 300 k.p. pozwala stosować k.c. tylko w przypadku, gdy określona sprawa nie została uregulowana w przepisach kodeksu pracy. Roszczenie powoda jest unormowane w art. 81 k.p.c. i stanowi podstawę rozstrzygnięcia sprawy.Powyższy wyrok zaskarżyły obie strony.Pozwane Biuro Projektów zaskarżyło wyrok w części zasądzającej ponad kwotę 69.653 zł i w części dotyczącej kosztów postępowania. W swej rewizji opartej na zarzucie naruszenia prawa materialnego (art. 81 k.p.) przez przyjęcie, że powód zgłosił gotowość do pracy oraz zarzucie sprzeczności istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego materiału, polegającej na przyjęciu istnienia stosunku pracy pomiędzy stronami, pozwany wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku w części zaskarżonej i oddalenie w tej części powództwa, ponad należne powodowi z mocy art. 57 k.p. jednomiesięczne odszkodowanie.Powód, opierając swoją rewizję na zarzutach wymienionych w art. 368 pkt 1, 3-5 k.p.c., wnosił o uchylenie wyroku w części oddalającej powództwo o wynagrodzenie za pracę i o odszkodowanie w kwocie 3.064.000 zł z uwzględnieniem waloryzacji i ustawowymi odsetkami, stanowiącego różnicę między średnimi zarobkami st. projektanta-kierownika zespołu projektowego u pozwanego a jego obecnym średnim zarobkiem w Biurze Projektów Lasów Państwowych w Ł. za okres od 1 czerwca 1988 r. do 10.04.1990 r.Na rozprawie rewizyjnej powód cofnął za zgodą pozwanego powództwo w części oddalonej i rewizję w zakresie dotyczącym odszkodowania za okres od 1 czerwca 1988 r. do 10 kwietnia 1990 r.Ponadto złożył pismo procesowe, w którym zmienił swoje żądanie za okres od 11 września 1989 r. do 28 kwietnia 1988 r., wnosząc o zasądzenie zamiast wynagrodzenia należnego mu za czas niedopuszczenia do pracy i pozostawania w gotowości do pracy odszkodowania w kwocie 10.727.000 zł, obliczonego w oparciu o zasady waloryzacji świadczeń, stosowane przez ZUS w związku z inflacją. Powód twierdził, że należne mu roszczenie o wynagrodzenie za ten okres czasu (blisko 8 miesięcy) stanowi obecnie w sumie około połowy miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce uspołecznionej i niewiele przekracza najniższe ustawowe wynagrodzenie miesięczne. Uważa, że zwłoka pozwanego wyrządziła mu szkodę, określoną w piśmie procesowym, złożonym na rozprawie rewizyjnej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nieuzasadniona jest w całości rewizja pozwanego, a rewizja powoda jest w części usprawiedliwiona.Przede wszystkim bezpodstawny jest w obu rewizjach zarzut sprzeczności istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz podniesiony w rewizji powoda zarzut niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, z wyjątkiem kwestii wysokości zasądzonej na rzecz powoda należności. Wbrew twierdzeniom obu skarżących Sąd Wojewódzki wszechstronnie wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności odnoszące się do podstawy faktycznej i prawnej powództwa, niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy. Dla jasności wywodu, należy tu przytoczyć te ustalenia sądu I instancji, które Sąd Najwyższy w ramach kontroli rewizyjnej uznał za prawidłowo ustalone w sposób nie budzący wątpliwości. Otóż, z ustaleń tych wynika, że między stronami istniał stosunek pracy do dnia 31 maja 1988 r., w czasie którego trwania powód w okresie objętym pozwem zajmował stanowisko st. projektanta z jednoczesnym pełnieniem funkcji kierownika zespołu projektowego. W okresie od 15 grudnia 1986 r. do 10 września 1987 r. przebywał na w zwolnieniu lekarskim i pobierał zasiłek chorobowy. Od dnia 11 września 1987 r. zgłosił gotowość do pracy, którą bezskutecznie ponowił 27 i 28.04.1988 r. Jednakże nie został dopuszczony do pracy i od daty rozwiązania stosunku pracy nie otrzymał wynagrodzenia za okres od 11.09.1987 r. do 28.04.1988 r., pomimo iż pozwany zakład pracy udzielił mu 2 dni zaległego urlopu za 1986 r. w dniu 29 i 30 kwietnia 1988 r. oraz 26 dni za 1987 r. w maju 1988 r. Od 1.06.1988 r. powód podjął pracę w Biurze Projektów Lasów Państwowych w Łodzi.Kontrola rewizyjna Sądu Najwyższego nie wykazuje w świetle zebranego materiału dowodowego żadnych uchybień i nieprawidłowości Sądu Wojewódzkiego w zakresie ustalenia tej podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku, znajdującej oparcie w zebranych dowodach. Po wnikliwym rozważeniu tych ustaleń sąd I instancji wyprowadził z nich trafne wnioski z zachowaniem reguł, wynikających z art. 233 § 1 k.p.c. W związku z tym zarzuty obu rewizji w tym zakresie są bezzasadne i nie mogą być uwzględnione. Bezpodstawny jest w szczególności zarzut rewizji pozwanego, że zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo zapadł z naruszeniem prawa materialnego tj. art. 81 § 1 k.p. Zdaniem Sądu Najwyższego sąd I instancji trafnie zastosował ten przepis w ustalonych okolicznościach sprawy, skoro niewykonywanie pracy przez powoda w okresie jego faktycznej zdolności i gotowości do pracy było następstwem niedopuszczenia go do pracy przez pozwanego.W rozumieniu art. 81 § 1 k.p., niedopuszczenie powoda do pracy trafnie Sąd Wojewódzki potraktował jako przeszkodę w świadczeniu pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. W tej sytuacji należy uznać za chybiony zarzut rewizji pozwanego, że Sąd I instancji zasądził na rzecz powoda wynagrodzenie za samo "istnienie stosunku pracy". Twierdzenie takie odbiega bowiem od podstaw faktycznych zastosowania przez sąd I instancji konsekwencji prawnych, wynikających z art. 81 § 1 k.p. Rozwiązanie stosunku pracy z powodem nastąpiło na wniosek pracownika w drodze porozumienia między pozwanym Biurem Projektów Lasów Państwowych w Ł., w którym powód podjął pracę. Z tego tytułu powód nie zgłosił roszczeń. W związku z tym nietrafne jest powołanie się w rewizji pozwanego na przepis art. 57 § 1 k.p., który w tej sytuacji nie ma zastosowania w sprawie. W świetle powyższego rewizja pozwanego okazuje się w całości bezpodstawna i podlega z mocy art. 387 k.p.c. oddaleniu. Natomiast rewizja powoda w części dotyczącej wysokości należnych mu roszczeń z mocy art. 81 § 1 k.p. jest trafna. Skarżący słusznie podnosi, że zestawienie zawarte w piśmie procesowym pozwanego (...), zawierające wykaz wynagrodzeń niektórych pracowników na stanowiskach st. projektantów - kierowników zespołów, jakie zajmował powód, nie stanowi dowodu z dokumentu, mogącego stanowić podstawę rozstrzygnięcia sprawy, który nie został wystawiony przez właściwą komórkę finansową pozwanego. Ponadto skarżący kwestionuje to zestawienie, a zwłaszcza dobór przykładowo wybranych osób i prawidłowość wyliczenia średnich zarobków, na co wskazuje oświadczenie strony pozwanej (...). W rewizji powód ponadto podnosi, że wyliczenie średniego zarobku przez sąd na kwotę 69.653 zł jest błędne, gdyż winno ono wynosić 89.142 zł miesięcznie. W sytuacji, gdy Sąd Wojewódzki nie wskazał w uzasadnieniu orzeczenia sposobu i wywodu swego wyliczenia, zarzutowi rewizji powoda nie można odmówić zasadności. Kontrola tego wyliczenia na podstawie przyjętej przez Sąd Wojewódzki (...) nie prowadzi do wyniku podjętego przez sąd I instancji. Dlatego rewizja powoda w części kwestionującej prawidłowość wyliczenia wysokości średniej miesięcznej stawki osobistego zaszeregowania, należnego mu z mocy art. 81 § 1 k.p., jest trafna i wymaga uwzględnienia.Powoduje to konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku w części oddalającej powództwo z tego tytułu ponad zasądzoną w pkt 1 kwotę i przekazania sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania z mocy art. 388 § 1 k.p.c. W celu sprawdzenia i prawidłowego wyliczenia średniego osobistego zaszeregowania st. projektantów-kierowników zespołów w systemie płacowym obowiązującym u pozwanego w okresie od 11 września 1987 r. do 28 kwietnia 1988 r., Sąd Wojewódzki powinien zażądać od pozwanego z właściwej komórki finansowej przedłożenia do sprawy wykazu, opartego na szerszej egzemplifikacji pracowników, o których mowa, w celu poprawnego ustalenia ich średniej kwoty osobistego zaszeregowania we wskazanym wyżej okresie czasu. Dopiero oparcie na takiej podstawie umożliwi Sądowi Wojewódzkiemu prawidłowe wyliczenie wysokości należnej powodowi kwoty z mocy art. 81 § 1 k.p. i sprawdzanie, czy ponad zasądzoną w pkt 1 wyroku kwotę 557.228 zł jeszcze coś mu się należy. Jeśli chodzi o rewizję powoda w części oddalającej jego roszczenie o zasądzenie kwoty 3.064.000 zł odszkodowania, stanowiącego różnicę pomiędzy jego obecnym zarobkiem a średnim zarobkiem, jakie otrzymałby, gdyby pracował u pozwanego w okresie od 1 czerwca 1988 r. do 10.04.1990 r. do czasu przejścia na emeryturę, to w tej części żądanie powoda jest bezzasadne.Trafnie Sąd I instancji ocenił, że roszczenie to nie znajduje oparcia w przepisach prawa pracy po prawidłowym ostatecznym rozwiązaniu stosunku pracy w drodze porozumienia stron. Wobec wyczerpującego uregulowania roszczeń powoda z wiążącego strony stosunku pracy sprzed 1.06.1988 r. brak jest podstaw prawnych w art. 300 k.p. do stosowania w ustalonym stanie faktycznym przepisu art. 363 § 2 k.c. Trafnie też Sąd Wojewódzki stwierdził, że przepis art. 300 k.p. pozwala na stosowanie kodeksu cywilnego tylko w wypadku nieuregulowania jakiejś sprawy przepisami prawa pracy, co nie odnosi się do niniejszej sprawy. Dlatego też trafnie Sąd Wojewódzki uznał, że w tej części roszczenie powoda jest prawnie nieuzasadnione. Cofnięcie w tej części powództwa i rewizji przez powoda na rozprawie rewizyjnej, Sąd Najwyższy uznał za dopuszczalne, gdyż w świetle ustalonych okoliczności sprawy czynność ta nie jest niezgodna z prawem i nie narusza interesu stron. Dlatego w tej części oddalającej powództwo Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok oraz z mocy art. 388 § 3 i art. 393 § 2 k.p.c. umorzył postępowanie w obu instancjach.W piśmie procesowym powód zmienił swoje żądanie za okres od 11 września 1987 r. do 28 września 1988 r., domagając się zasądzenia (zamiast wynagrodzenia określonego w art. 81 § 1 k.p.) należnego mu za czas niedopuszczenia go do pracy i pozostawania w gotowości do pracy w tym czasie (kwoty 10.724.000 zł odszkodowania obliczonego inaczej niż to uczynił sąd I instancji - tj. w oparciu o zasady waloryzacji, stosowanej przez ZUS. W istocie stanowi to inne dodatkowe żądanie, wykraczające poza zakres art. 81 § 1 k.p. i podlegające rozpoznaniu przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w I instancji po jego należytym skonkretyzowaniu w oparciu o właściwą podstawę faktyczną i prawną. Żądanie powoda pozostaje w związku z żądaniem pozwu i mogłoby być objęte jednym pozwem. Wymaga przeto łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia (art. 219 k.p.c.). Dlatego należało pismo powoda przyjąć do akt sprawy i przekazać do rozpoznania sądowi I instancji łącznie z częścią powództwa, co do którego Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok o wynagrodzenie za czas niedopuszczenia do pracy w okresie od 11 września 1987 r. do 28 kwietnia 1988 r.Zdaniem Sądu Najwyższego, jeżeli zakład pracy dopuścił się zwłoki w spełnieniu należnego pracownikowi świadczenia, stanowiącego wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy na skutek przeszkód z przyczyn dotyczących zakładu pracy (art. 81 § 1 k.p.), pracownik może żądać niezależnie od wykonania tego zobowiązania, naprawienia szkody, wynikłej ze zwłoki zakładu pracy (art. 477 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.) lub żądać naprawienia szkody na zasadach ogólnych w zakresie przewyższającym odsetki ustawowe od należnego wynagrodzenia w razie zwłoki zakładu pracy w spełnieniu tego świadczenia (art. 481 § 3 k.c. w związku z art. 300 k.p.). Pracownik nie może natomiast żądać zamiast przysługującego mu ze stosunku pracy roszczenia o wynagrodzenie, określonego w art. 81 § 1 k.p., innego świadczenia, np. naprawienia szkody na zasadach ogólnych, które nie jest alternatywnie przewidzianym roszczeniem w art. 81 § 1 k.c. Tego rodzaju zmiana powództwa, nie mieszcząca się w jego podstawie faktycznej i prawnej, nie jest dopuszczalna w instancji rewizyjnej (art. 386 k.p.c.). Dlatego pismo procesowe powoda nie mogło być rozpoznane przez sąd rewizyjny.Z uwagi na chorobę powoda i jego miejsce zamieszkania, Sąd Najwyższy uznał, że względy celowości przemawiają za uwzględnieniem jego wniosku o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wraz z nowym dodatkowym żądaniem w piśmie procesowym złożonym w instancji rewizyjnej do Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń społecznych w Łodzi.Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy, na zasadzie art. 388 § 1 k.p.c., orzekł jak w sentencji, opierając rozstrzygnięcie o kosztach procesu za instancję rewizyjną na zasadzie art. 108 § 2 k.p.c.